Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1892

Árið **1892** (**MDCCCXCII** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Ráðherrabústaðurinn var byggður á Flateyri.
* September - Alþingiskosningar fóru fram.
* Skúla Thoroddsen,sýslumanni Ísfirðinga, var vikið úr starfi fyrir vanrækslu.
* Eldgos varð í Grímsvötnum.
* Holtahreppur og Ásahreppur voru stofnaðir í Rangárvallasýslu. Kirkjubæjarhreppur var stofnaður í Vestur-Skaftafellssýslu.

### Fædd

* 19. janúar - Ólafur Thors, stjórnmálamaður (d. 1964)
* 26. maí - Héðinn Valdimarsson, stjórnmálamaður og verkalýðsleiðtogi (d. 1948).
* 18. ágúst - Loftur Guðmundsson, ljósmyndari og kvikmyndagerðarmaður (d. 1952).
* 22. ágúst - Nína Sæmundsson, myndhöggvari (d. 1965)

### Dáin

* 8. september - Sigurður Vigfússon, forngripavörður (f. 1828).
* 18. nóvember - Hannes Finsen, landfógeti (f. 1828).

## Erlendis

* 1. janúar - Byrjað var að afgreiða innflytjendur til Bandaríkjanna á Ellis-eyju við New York borg.
* 3. júní - Knattspyrnufélagið Liverpool var stofnað.
* 8. júlí - Eldsvoði olli mikilli eyðileggingu í St. John's, Nýfundnalandi.
* 9. ágúst - Thomas Edison hlaut einkaleyfi á símskeytinu.
* 14. ágúst - Ítalski sósíalistaflokkurinn var stofnaður.
* 31. október - Fyrstu smásögurnar af Sherlock Holmes komu út.
* 22. desember - Newcastle United var stofnað.

### Ódagsett

* Viking Society for Northern Research var stofnað í London.
* Knattspyrnufélagið Hertha BSC var stofnað í Berlín.

### Fædd

* 3. janúar - J. R. R. Tolkien, enskur málvísindamaður og rithöfundur (d. 1973).
* 8. febrúar - Ralph Chubb, breskt skáld og listamaður (d. 1960).
* 22. febrúar - Edna St. Vincent Milay, bandarískt skáld (d. 1950).
* 13. mars - Pedro Calomino, argentínskur knattspyrnumaður (d. 1950).
* 23. júlí - Haile Selassie, keisari Eþíópíu (d. 1975).
* 9. október - Ivo Andrić, júgóslavneskur rithöfundur og Nóbelsverðlaunahafi (d. 1975).
* 4. desember - Francisco Franco, spænskur hershöfðingi og einræðisherra (d. 1975).

### Dáin

* 2. janúar - Arthur Edmund Denis Dillon lávarður, breskur aðalsmaður sem dvaldi í Reykjavík um tíma (f. 1812).
* 26. mars - Walt Whitman, bandarískt skáld (f. 1819).
* 28. apríl - Ludvig Holstein-Holsteinborg, danskur forsætisráðherra (f. 1815).

## Tilvísanir
# 1446

Ítalski húsameistarinn Filippo Brunelleschi.
Árið **1446** (**MCDXLVI** í rómverskum tölum)

## Atburðir

* Einar Þorleifsson varð hirðstjóri norðan lands og vestan.
* 10. maí - Einar Þorleifsson dæmdi mág sinn, Guðmund ríka Arason á Reykhólum útlægan og allar eignir hans undir konung á Sveinsstaðaþingi.
* Ágúst - Kristófer af Bæjaralandi og Eiríkur af Pommern gerðu með sér vopnahlé í eitt ár.

### Fædd

### Dáin

* Þorvarður Loftsson á Möðruvöllum (f. um 1410).
* (líklega) Ormur Loftsson hirðstjóri (f. um 1400).

## Erlendis

* Mehmet 2., soldánn Ottómanaveldisins, neyddur til að segja af sér og tók faðir hans, Murad 2., við völdum. Mehmet tók þó aftur við 1451 eftir lát föður sins.

### Fædd

* 3. maí - Margrét af York, þriðja kona Karls djarfa Búrgundarhertoga (d. 1503).
* Pietro Perugino, ítalskur listmálari (d. 1524).

### Dáin

* 28. desember - Klemens VIII mótpáfi (f. um 1370).
* Filippo Brunelleschi, ítalskur arkitekt (f. 1377).
# Áhersla

Í málvísindum er **áhersla** sú vigt sem lögð er á ákveðið atkvæði í orði, eða ákveðin orð eða frasa í setningu. Áhersla felur í sér samspil þriggja þátta: styrks, tónhæðar og lengdar.

Áhersla sem lögð er á orðahluta heitir **orðaáhersla**. Í sumum málum er *föst áhersla*, það er að segja að áherslan fellur alltaf á sama atkvæði orðs, til dæmis á fyrsta eða næstsíðasta. Í öðrum málum er *breytileg áhersla* og ekki er hægt að spá á hvaða átkvæði áherslan fellur í ákveðnu orði. Stundum er hægt að greina á milli tveggja stiga áherslu: *aðaláherslu*, sem er táknuð með [ˈ], og *aukuáherslu*, sem er táknuð með [ˌ].

Sú áhersla sem lögð er á fjölda orða eða frasa heitir **setningaáhersla**. Ásamt hrynjanda og ítónun skipar áhersla hljómfall. Innan setningaáherslu er líka talað um **andstæðuáherslu**, það þegar áhersla er lögð á atkvæði eða orð til að undirstrika andstæðu við eitthvað annað sem hefur verið nefnt.

## Heimildir

  *Þessi málfræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Jawi

Jawi-stafrófið. Taflan er lesin frá hægri til vinstri, að ofan niður.
**Jawi** er útfærsla á arabíska stafrófinu fyrir malasísk tungumál, m.a. asenísku. Það er annað af tveimur opinberum leturkerfum í Brúnei, og að hluta notað í Malasíu, Indónesíu og Singapúr, einkum í trúarlegu samhengi.

## Kynning

Jawi-stafrófið hefur verið til í margar aldir á Malaja-svæðinu. Þróun þess hefur verið tengd komu Íslams í heimshlutann. Það samanstendur aðallega af arabískum stöfum en einnig nokkrum sem aðeins eru í Jawi.

Jawi-stafrófið er eitt elsta letur sem notað hefur verið til að skrifa Malaj. Það hefur verið í notkun síðan á tíma Pasai íslams, til Súltánadæmisins Malacca, Súltánadæmisins Johur og í Aceh á 17. öld. Sannanir fyrir þessu finnast Terengganu töflunni frá því 1303 e.Kr., á meðan elstu heimildir um rómverskt stafróf eru frá því undir lok 19. aldar.

## Bókstafir

| Stafur | Stakur | Fremst í orði | Í miðju orði | Í enda orðs | Nafn |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| ا | ﺍ |   |   | ﺎ | alif |
| ب | ﺏ | ﺑ | ﺒ | ﺐ | ba |
| ت | ﺕ | ﺗ | ﺘ | ﺖ | ta |
| ة | ة |   |   | ـة‎ | ta marbutah |
| ث | ﺙ | ﺛ | ﺜ | ﺚ | sa (tha) |
| ج | ﺝ | ﺟ | ﺠ | ﺞ | jim |
| چ | ﭺ | ﭼ | ﭽ | ﭻ | ca |
| ح | ﺡ | ﺣ | ﺤ | ﺢ | ha |
| خ | ﺥ | ﺧ | ﺨ | ﺦ | kha (khO) |
| د | ﺩ |   |   | ﺪ | dal |
| ذ | ﺫ |   |   | ﺬ | zal |
| ر | ﺭ |   |   | ﺮ | ra (rO) |
| ز | ﺯ |   |   | ﺰ | zai |
| س | ﺱ | ﺳ | ﺴ | ﺲ | sin |
| ش | ﺵ | ﺷ | ﺸ | ﺶ | syin |
| ص | ﺹ | ﺻ | ﺼ | ﺺ | sad (sOd) |
| ض | ﺽ | ﺿ | ﻀ | ﺾ | dad (dOd) |
| ط | ﻁ | ﻃ | ﻄ | ﻂ | ta (tO) |
| ظ | ﻅ | ﻇ | ﻈ | ﻆ | za (zO) |
| ع | ﻉ | ﻋ | ﻌ | ﻊ | ain |
| غ | ﻍ | ﻏ | ﻐ | ﻎ | ghain |
| ڠ | ڠ | ڠـ | ـڠـ | ـڠ | nga |
| ف | ﻑ | ﻓ | ﻔ | ﻒ | fa |
| ڤ | ﭪ | ﭬ | ﭭ | ﭫ | pa |
| ق | ﻕ | ﻗ | ﻘ | ﻖ | qaf |
| ک | ک | کـ | ـکـ | ـک | kaf |
| ݢ | ݢ | ݢـ | ـݢـ | ـݢ | ga |
| ل | ﻝ | ﻟ | ﻠ | ﻞ | lam |
| م | ﻡ | ﻣ | ﻤ | ﻢ | mim |
| ن | ﻥ | ﻧ | ﻨ | ﻦ | nun |
| و | ﻭ |   |   | ﻮ | wau |
| ۏ | ۏ |   |   | ـۏ | va |
| ه | ﻩ | ﻫ | ﻬ | ﻪ | ha |
| ء | ء |   |   | ء | hamzah |
| ي | ﻱ | ﻳ | ﻴ | ﻲ | ya |
| ی | ی |   |   | ﻰ | ye |
| ڽ | ڽ | ﭘ | ﭙ | ـڽ | nya |
# 1971-1980

8. áratugurinn: afsögn Nixons eftir Watergate-hneykslið, endalok Víetnamstríðsins, Íranska byltingin, diskótónlist, olíukreppan 1973, Bhola-fellibylurinn, Camp David-samkomulagið.

|  |  |
| --- | --- |
| **Árþúsund:** | 2. árþúsundið |
| **Öld:** | 19. öldin · **20. öldin** · 21. öldin |
| **Áratugir:** | 1951–1960 · 1961–1970 · **1971–1980** · 1981–1990 · 1991–2000 |
| **Ár:** | 1971 · 1972 · 1973 · 1974 · 1975 · 1976 · 1977 · 1978 · 1979 · 1980 |
| **Flokkar:** | Fædd · Dáin · Stofnað · Lagt niður |

**1971–1980** var áttundi áratugur 20. aldar.
# Quintana Roo

Cancún.
Rústir Majaveldisins.
**Quintana Roo** er fylki í suðaustur-Mexíkó á Júkatanskaga. Það er 44.705 ferkílómetrar að flatarmáli. Höfuðborgin heitir Chetumal en önnur mikilvæg borg er ferðamannaborgin Cancún. Quintana Roo varð að fylki í Mexíkó árið 1974. Þá óx ferðmannaiðnaður og íbúafjöldi. Maja-fornminjar má finna innan svæðisins.

Í suðri á fylkið landamæri að Gvatemala og Belís.

Það er nefnt eftir Andrés Eligio Quintana Roo sem gegndi mikilvægu hlutverki í mexíkóska sjálfstæðisstríðinu.