# Þýðing

**Þýðing** er túlkun á merkingu talaðs eða ritaðs máls úr einu tungumáli á annað. Alexander Púskin kallaði þýðandann „boðbera mannsandans“ og Vladimir Nabokov sagði að það að þýða úr einu tungumáli á annað væri *hægfara næturferðalag frá einu þorpi til þess næsta með aðeins kerti til að lýsa sér leið*. Magnús Magnússon þýðandi og ritstjóri, sagði að hin vandrataði vegur þýðandans „væri að vera höfundinum trúr, án þess að láta trúmennskuna bitna á því máli sem þýtt er á]“. Bestu þýðendurnir eru oft sagðir þeir sem kunna tungumálið sem þeir þýða úr mjög vel, en kunna tungumálið sem þeir þýða á fullkomlega og málsögu þess í grunninn.

Frá því tölvur komu fram á sjónarsviðið hafa verið gerðar tilraunir til að þýða texta með gervigreind. Þá er oftast talað um vélþýðingar og er þekktasta forrit sem notað er fyrir vélþýðingar án efa Google Translate.

## Samheiti

Þýðandi nefnist sá sem þýðir, t.d. úr ensku á íslensku. Sögnin að þýða er komin af germanskri rót sem þýðir: *gera þjóðinni skiljanlegt*. Gamalt heiti á þýðanda er **útleggjari** og gamalt orð á þýðingu er **færing**.

Þegar þýtt er færa menn úr einu tungumáli í annað, sbr. *færa úr latínu í dönsku*, einnig *leggja menn út*, eins og þegar sagt er að Oddur Gottskálksson hafi lagt út Nýja testamentið í fjósinu í Skálholti. Þegar þýtt er í fljótheitum er texta t.d. *snarað úr grísku á íslensku* eða eins og segir í Birtíngi:

*Kakambus snaraði skrýtlum konungs fyrir Birtíng, og þær misstu ekki gildi sitt þó þær væru þýddar*.
Halldór Laxness talar á einum stað um að *snara upp í eitthvert tungumál*, en hann segir í Úngur ég var:

*Honum veittist erfitt að finna nokkurt kvæði eftir Einar Benediktsson sem hann treysti sér til að snara uppí þetta heimspekíngamál, þýskuna, orði til orðs*.
Einnig hefur verið talað um að *snúa á eitthvert tungumál*, t.d. snúa á ensku, þ.e. þýða á ensku, eins og segir í tímaritinu Ísafold árið 1877:

*Þýðandinn er að góðu kunnur bæði á Íslandi og Englandi fyrir það, hve góðan þátt hann hefir átt í því hin síðari árin, að gjöra kunnar Englendingum fornar bókmenntir vorar og nýjar, með góðum þýðingum á íslenzkum ritum, er hann hefir snúið á ensku, sumum einn, sumum í fjelagi við enska bókmenntavini*.
Í gömlu skólamáli var talað um að *tafsa*, en það var að þýða hratt og lauslega. Sagnirnar að *útleggja* og *útsetja* eru einnig hafðar um að þýða, t.d. þegar sagt er að einhver hafi útlagt (útsett) bækur af erlendum tungum. *Venda* er önnur sögn, sem notuð er í sömu merkingu. *Menn venda þá úr einhverju máli í eitthvað annað*, eða eins og segir í Viktors sögu og Blávus:

*Hann lét venda mörgum riddarasögum í norrænu úr girsku og franseisku máli.*
## Eitt og annað

* Fyrsta skáldsaga sem þýdd var á íslensku kom út á Hólum 1756. Hana þýddi séra Þorsteinn Ketilsson, prestur á Hrafnagili. Skáldsagan, sem þýdd var úr dönsku, hét: „Þess Svenska Gustavs Landkrons og þess engelska Bertholds fábreytilegir Robinsons; eður lífs og ævi sögur“.

## Tengt efni

* Bókmenntir
* Málspeki
* Merking
* Merkingarfræði
* Vélþýðing
* Þýðingarfræði

## Tilvísanir

## Tenglar

* *Þýðingar íslenskra bókmennta*; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997[*óvirkur tengill*]
* *Eru einhver verk sem teljast til heimsbókmenntanna enn óþýdd á íslensku*?; af Vísindavef HÍ Geymt 16 mars 2007 í Wayback Machine
* *Boðberar mannsandans*; grein í Morgunblaðinu 1985[*óvirkur tengill*]
* *Rím eða rökvísi- Vladimir Nabokov og list þýðandans*; af Mbl.is