# Nóbelsverðlaunin í lífeðlis- og læknisfræði

| **Nóbelsverðlaunin** |
| --- |
| Friðarverðlaun |
| Bókmenntir |
| Eðlisfræði |
| Efnafræði |
| Læknisfræði |
| Hagfræði |

Þetta er **listi yfir handhafa Nóbelsverðlaunanna í læknis- og lífeðlisfræði**. Karólínska stofnunin í Stokkhólmi útdeilir verðlaununum.

| Ár | Handhafi | Þjóðerni | Verðlaunaverk |
| --- | --- | --- | --- |
| 1901 |  | Emil Adolf von Behring | þýskur | Rannsóknir á bólusetningu, einkum gegn barnaveiki.  |
| 1902 |  | Ronald Ross | breskur | Rannsóknir á smitburði á malaríu |
| 1903 |  | Niels Ryberg Finsen | færeyskur | Rannsóknir á ljósmeðhöndlun við sjúkdómum, einkum *lupus vulgaris* |
| 1904 |  | Ívan Petrovítsj Pavlov | rússneskur | Rannsóknir á lífeðlisfræði meltingar  |
| 1905 |  | Robert Koch | þýskur | Rannsóknir á berklum og uppgötvanir þeim tengdar |
| 1906 |  | Camillo Golgi | ítalskur | Rannsóknir á byggingu taugakerfisins |
|  | Santiago Ramón y Cajal | spænskur |
| 1907 |  | Charles Louis Alphonse Laveran | franskur | Rannsóknir á sýkingum af völdum frumdýra |
| 1908 |  | Ílja Íljítsj Metsjníkov | rússneskur | Rannsóknir í ónæmisfræði |
|  | Paul Ehrlich | þýskur |
| 1909 |  | Emil Theodor Kocher | svissneskur | Rannsóknir á lífeðlisfræði, meinafræði og skurðlækningum tengdum skjaldkirtlinum |
| 1910 |  | Albrecht Kossel | þýskur | Rannsóknir á prótínum og kjarnsýrum og áhrifum þeirra á efnafræði frumunnar |
| 1911 |  | Allvar Gullstrand | sænskur | Rannsóknir á ljósbroti í auga |
| 1912 |  | Alexis Carrel | franskur | Rannsóknir tengdar skurðlækningum og líffæraígræðslu |
| 1913 |  | Charles Richet | franskur | Rannsóknir á ofnæmislosti |
| 1914 |  | Robert Bárány | austurrískur | Rannsóknir á lífeðlisfræði og meinafræði innra eyra |
| 1915 | Engin verðlaun veitt |
| 1916 |
| 1917 |
| 1918 |
| 1919 |  | Jules Bordet | belgískur | Uppgötvanir á sviði ónæmisfræði |
| 1920 |  | Schack August Steenberg Krogh | danskur | Rannsóknir á þætti lungnaháræða í súrefnisupptöku blóðs |
| 1921 | Engin verðlaun veitt |
| 1922 |  | Archibald Vivian Hill | breskur | Rannsóknir á varmamyndun í vöðvum |
|  | Otto Fritz Meyerhof | þýskur | Uppgötvun á samhenginu milli súrefnisnotkunar og mjólkursýruefnaskipta í vöðvum |
| 1923 |  | Frederick Grant Banting | kanadískur | Uppgötvun insúlíns |
|  | John James Richard Macleod | kanadískur |
| 1924 |  | Willem Einthoven | hollenskur | Uppfinning hjartalínurits |
| 1925 | Engin verðlaun veitt |
| 1926 |  | Johannes Andreas Grib Fibiger | danskur | Rannsóknir á krabbameinsmyndun af völdum þráðorma |
| 1927 |  | Julius Wagner-Jauregg | austurrískur | Meðhöndlun dementia paralytica með bóluefni úr malaríusýklum |
| 1928 |  | Charles Jules Henri Nicolle | franskur | Rannsóknir á flekkusótt |
| 1929 |  | Christiaan Eijkman | hollenskur | Uppgötvun vítamína |
|  | Sir Frederick Gowland Hopkins | breskur | Uppgötvun vaxtarörvandi vítamína  |
| 1930 |  | Karl Landsteiner | austurrískur | Uppgötvun blóðflokka |
| 1931 |  | Otto Heinrich Warburg | þýskur | Rannsóknir á starfsemi sýtókróma |
| 1932 |  | Sir Charles Scott Sherrington | breskur | Uppgötvanir varðandi starfsemi taugafrumna |
|  | Edgar Douglas Adrian | breskur |
| 1933 |  | Thomas Hunt Morgan | bandarískur | Uppgötvun á hlutverki litninga í erfðum |
| 1934 |  | George Hoyt Whipple | bandarískur | Rannsóknir á blóðleysi |
| George Richards Minot | bandarískur |
| William Parry Murphy | bandarískur |
| 1935 |  | Hans Spemann | þýskur | Rannsóknir á fósturþroska |
| 1936 |  | Sir Henry Hallett Dale | breskur | Rannsóknir á boðefnaflutningi í taugakerfinu |
|  | Otto Loewi | austurrískur |
| 1937 |  | Albert Szent-Györgyi von Nagyrapolt | ungverskur | Rannsóknir á lífefnafræði öndunar, einkum varðandi þátt C-vítamíns og fúmarsýru |
| 1938 |  | Corneille Jean François Heymans | belgískur | Rannsóknir á lífeðlisfræði öndunar  |
| 1939 |  | Gerhard Domagk | þýskur | Uppgötvun á örveruhemjandi virkni súlfalyfja |
| 1940 | Engin verðlaun veitt |
| 1941 |
| 1942 |
| 1943 |  | Carl Peter Henrik Dam | danskur | Uppgötvun K-vítamíns |
|  | Edward Adelbert Doisy | bandarískur | Rannsóknir á efnabyggingu K-vítamíns |
| 1944 |  | Joseph Erlanger | bandarískur | Rannsóknir á starfsemi stakra taugaþráða |
| Herbert Spencer Gasser | bandarískur |
| 1945 |  | Sir Alexander Fleming | breskur | Uppgötvun penisillíns |
|  | Ernst Boris Chain | breskur |
|  | Howard Walter Florey | ástralskur |
| 1946 |  | Hermann Joseph Muller | bandarískur | Framköllun stökkbrigða með röntgengeislun |
| 1947 |  | Carl Ferdinand Cori | bandarískur | Rannsóknir á efnaskiptum glúkósa |
|  | Gerty Theresa Cori, áður Radnitz | bandarísk |
|  | Bernardo Alberto Houssay | argentínskur | Rannsóknir á hlutverki hormónastjórnar frá heiladingli á efnaskipti glúkósa" |
| 1948 |  | Paul Hermann Müller | svissneskur | Rannsóknir á skordýraeiturvirkni DDT |
| 1949 |  | Walter Rudolf Hess | svisslenskur | Rannsóknir á stjórnunarhlutverki miðheila |
|  | Antonio Caetano De Abreu Freire Egas Moniz | portúgalskur | Hvítuskurður gegn ákveðnum gerðum geðveiki |
| 1950 |  | Philip Showalter Hench | bandarískur | Rannsóknir á barkhormónum og byggingu þeirra |
|  | Edward Calvin Kendall | bandarískur |
|  | Tadeusz Reichstein | svissneskur |
| 1951 |  | Max Theiler | suðurafrískur | Rannsóknir á gulu og vörnum gegn henni |
| 1952 |  | Selman Abraham Waksman | bandarískur | Uppgötvun á streptómýsíni, fyrsta sýklalyfinu með virkni gegn berklasýklinum |
| 1953 |  | Hans Adolf Krebs | breskur | Uppgötvun sítrónsýruhringsins |
|  | Fritz Albert Lipmann | bandarískur | Uppgötvun kóensími A og rannsóknir á hlutverki þess í efnaskiptum |
| 1954 |  | John Franklin Enders | bandarískur | Rannsóknir á mænusóttarveirunni |
| Frederick Chapman Robbins | bandarískur |
| Thomas Huckle Weller | bandarískur |
| 1955 |  | Axel Hugo Theodor Theorell | sænskur | Rannsóknir á oxunarensímum |
| 1956 |  | André Frédéric Cournand | bandarískur | Hjartaþræðingar og rannsóknir á meinafræði blóðrásarkerfisins |
|  | Werner Forssmann | vesturþýskur |
|  | Dickinson W. Richards | bandarískur |
| 1957 |  | Daniel Bovet | ítalskur | Rannsóknir á antihistamínum |
| 1958 |  | George Wells Beadle | bandarískur | Uppgötvun þess, að gen geta stjórnað ákveðnum efnaferlum |
|  | Edward Lawrie Tatum | bandarískur |
|  | Joshua Lederberg | bandarískur | Uppgötvun endurröðunar erfðaefnis og rannsóknir á byggingu erfðaefnis í bakteríum |
| 1959 |  | Arthur Kornberg | bandarískur | Rannsóknir á lífsmíðaferlum RNA og DNA |
|  | Severo Ochoa | bandarískur |
| 1960 |  | Sir Frank Macfarlane Burnet | ástralskur | Rannsóknir á þroskun ónæmiskerfisins |
|  | Peter Brian Medawar | breskur |
| 1961 |  | Georg von Békésy | bandarískur | Rannsóknir á innra eyra |
| 1962 |  | Francis Harry Compton Crick | breskur | Rannsóknir á byggingu DNA og áhrifum hennar á úrvinnslu erfðaupplýsinga í lifandi frumum |
|  | James Dewey Watson | bandarískur |
|  | Maurice Hugh Frederick Wilkins | nýsjálenskur og breskur |
| 1963 |  | Sir John Carew Eccles | ástralskur | Rannsóknir á örvun og hindrun í himnum taugafrumna |
|  | Alan Lloyd Hodgkin | breskur |
|  | Andrew Fielding Huxley | breskur |
| 1964 |  | Konrad Bloch | bandarískur | Rannsóknir á efnaskiptum kólesteróls og fitusýra |
| Feodor Lynen | vesturþýskur |
| 1965 |  | François Jacob | franskur | Rannsóknir á stjórnun afritunar DNA og tjáningu veirugena |
| André Lwoff | franskur |
| Jacques Monod | franskur |
| 1966 |  | Peyton Rous | bandarískur | Uppgötvun veira sem valdið geta krabbameini |
| Charles Brenton Huggins | bandarískur | Rannsóknir á hormónameðferð við krabbameini í blöðruhálskirtli |
| 1967 |  | Ragnar Granit | sænskur | Rannsóknir á starfsemi augna |
| Haldan Keffer Hartline | bandarískur |
| George Wald | bandarískur |
| 1968 |  | Robert W. Holley | bandarískur | Ráðning erfðakóðans og rannsóknir á tjáningu erfðaupplýsinga |
|  | Har Gobind Khorana | indverskur |
|  | Marshall W. Nirenberg | bandarískur |
| 1969 |  | Max Delbrück | bandarískur | Rannsóknir á sameindaerfðafræði veira |
|  | Alfred D. Hershey | bandarískur |
|  | Salvador E. Luria | bandarískur |
| 1970 |  | Julius Axelrod | bandarískur | Rannsóknir á taugaboðefnum og seytingu þeirra úr taugafrumum |
|  | Ulf von Euler | sænskur |
|  | Sir Bernard Katz | breskur |
| 1971 |  | Earl W. Sutherland, Jr. | bandarískur | Rannsóknir á virkni hormóna |
| 1972 |  | Gerald M. Edelman | bandarískur | Rannsóknir á byggingu mótefna |
| Rodney R. Porter | breskur |
| 1973 |  | Karl von Frisch | vesturþýskur | Ransóknir í atferlisfræði |
|  | Konrad Lorenz | austurrískur |
| Nikolaas Tinbergen | breskur |
| 1974 |  | Albert Claude | belgískur | Rannsóknir í frumulíffræði |
| Christian de Duve | belgískur |
| George E. Palade | bandarískur |
| 1975 |  | David Baltimore | bandarískur | Rannsóknir á krabbameinsvaldandi veirum og verkun þeirra á erfðaefni hýsilfrumna |
|  | Renato Dulbecco | bandarískur |
|  | Howard Martin Temin | bandarískur |
| 1976 |  | Baruch S. Blumberg | bandarískur | Rannsóknir á áður óþekktum sýkingum og smitleiðum |
|  | D. Carleton Gajdusek | bandarískur |
| 1977 |  | Roger Guillemin | bandarískur | Uppgötvun peptíðhormóna í heila |
|  | Andrew V. Schally | bandarískur |
|  | Rosalyn Yalow | bandarísk | Þróun tækni (geislaónæmismæling) til rannsókna á peptíðhormónum |
| 1978 |  | Werner Arber | svissneskur | Uppgötvun skerðiensíma og rannsóknir á notkun þeirra í sameindalíffræði |
|  | Daniel Nathans | bandarískur |
|  | Hamilton O. Smith | bandarískur |
| 1979 |  | Allan M. Cormack | bandarískur | Þróun sneiðmyndatækni |
|  | Godfrey N. Hounsfield | breskur |
| 1980 |  | Baruj Benacerraf | bandarískur | Rannsóknir í ónæmisfræði |
|  | Jean Dausset | franskur |
|  | George D. Snell | bandarískur |
| 1981 |  | Roger W. Sperry | bandarískur | Rannsóknir á sérhæfingu heilahvela |
|  | David H. Hubel | bandarískur | Rannsóknir á sjónstöðvum í miðtaugakerfinu |
|  | Torsten N. Wiesel | sænskur |
| 1982 |  | Sune K. Bergström | sænskur | Uppgötvun prostaglandína |
|  | Bengt I. Samuelsson | sænskur |
|  | John R. Vane | breskur |
| 1983 |  | Barbara McClintock | bandarísk | Rannsóknir á stökklum |
| 1984 |  | Niels K. Jerne | danskur | Rannsóknir í ónæmisfræði og tækni til framleiðslu einstofna mótefna |
|  | Georges J.F. Köhler | vesturþýskur |
|  | César Milstein | argentínskur og breskur |
| 1985 |  | Michael S. Brown | bandarískur | Rannsóknir á stjórnun kólesterólefnaskipta |
|  | Joseph L. Goldstein | bandarískur |
| 1986 |  | Stanley Cohen | bandarískur | Uppgötvun vaxtarþátta |
|  | Rita Levi-Montalcini | ítölsk og bandarísk |
| 1987 |  | Susumu Tonegawa | Japan | Rannsóknir í ónæmisfræði |
| 1988 |  | Sir James W. Black | breskur | Rannsóknir í lyfjafræði |
|  | Gertrude B. Elion | bandarísk |
|  | George H. Hitchings | bandarískur |
| 1989 |  | J. Michael Bishop | bandarískur | Rannsóknir á sameindaerfðafræði krabbameins af völdum retróveira |
|  | Harold E. Varmus | bandarískur |
| 1990 |  | Joseph E. Murray | bandarískur | Líffæraígræðslur |
| E. Donnall Thomas | bandarískur |
| 1991 |  | Erwin Neher | þýskur | Rannsóknir á jónagöngum í frumuhimnum |
|  | Bert Sakmann | þýskur |
| 1992 |  | Edmond H. Fischer | svissneskur og bandarískur | Rannsóknir á stjórnun á ensímvirkni með fosfórun |
|  | Edwin G. Krebs | bandarískur |
| 1993 |  | Richard J. Roberts | breskur | Uppgötvun innraða í genum heilkjörnunga |
|  | Phillip A. Sharp | bandarískur |
| 1994 |  | Alfred G. Gilman | bandarískur | Uppgötvun G-prótína og rannsóknir á hlutverki þeirra í innanfrumu boðflutningum |
|  | Martin Rodbell | bandarískur |
| 1995 |  | Edward B. Lewis | bandarískur | Rannsóknir á sameindalíffræðilegri stjórnun ferla í fósturþroska |
|  | Christiane Nüsslein-Volhard | þýsk |
|  | Eric F. Wieschaus | bandarískur |
| 1996 |  | Peter C. Doherty | ástralskur | Rannsóknir í ónæmisfræði |
|  | Rolf M. Zinkernagel | svissneskur |
| 1997 |  | Stanley B. Prusiner | bandarískur | Uppgötvun príóna og rannsóknir á sýkingum af þeirra völdum |
| 1998 |  | Robert F. Furchgott | bandarískur | Uppgötvun þess, að nituroxíð þjónar sem boðefni í blóðrás |
|  | Louis J. Ignarro | bandarískur |
|  | Ferid Murad | bandarískur |
| 1999 |  | Günter Blobel | þýskur og bandarískur | Uppgötvun þess, að nýsmíðuð prótín geta borið merki sem stjórnar því hvar í frumunni þau munu starfa |
| 2000 |  | Arvid Carlsson | sænskur | Rannsóknir á boðefnaflutningi í taugakerfinu |
|  | Paul Greengard | bandarískur |
|  | Eric R. Kandel | bandarískur |
| 2001 |  | Leland H. Hartwell | bandarískur | Rannsóknir á stjórnun frumuhringsins |
|  | Tim Hunt | breskur |
|  | Sir Paul M. Nurse | breskur |
| 2002 |  | Sydney Brenner | suður-afrískur | Rannsóknir á stýrðum frumudauða |
|  | H. Robert Horvitz | bandarískur |
|  | John E. Sulston | breskur |
| 2003 |  | Paul Lauterbur | bandarískur | Þróun segulsneiðmyndatækni" |
|  | Sir Peter Mansfield | breskur |
| 2004 |  | Richard Axel | bandarískur | Uppgötvun lyktarviðtaka og rannsóknir á lyktarskyni |
|  | Linda B. Buck | bandarísk |
| 2005 |  | Barry J. Marshall | ástralskur | Uppgötvun þess, að bakterían *Helicobacter pylori* getur valdið magasári |
|  | J. Robin Warren | ástralskur |
| 2006 |  | Andrew Z. Fire | bandarískur | Rannsóknir á hlutverki siRNA í stjórnun genatjáningar |
|  | Craig C. Mello | bandarískur |
| 2007 |  | Mario R. Capecchi | bandarískur | Stökkbreytingar í músum með aðstoð stofnfrumna |
|  | Sir Martin J. Evans | breskur |
|  | Oliver Smithies | bandarískur |
| 2008 |  | Harald zur Hausen | þýskur | Uppgötvun þess, að vörtuveirur geta valdið leghálskrabbameini  |
|  | Françoise Barré-Sinoussi | frönsk | Uppgötvun HIV veirunnar |
|  | Luc Montagnier | franskur |
| 2009 |  | Elizabeth H. Blackburn | bandarísk og áströlsk | Uppgötvun telómera og telómerasa  |
|  | Carol W. Greider | bandarísk |
|  | Jack W. Szostak | bandarískur og breskur |
| 2010 |  | Robert G. Edwards | breskur | Þróun gervifrjóvgunar |
| 2011 |  | Bruce Beutler | bandarískur | Rannsóknir á ósérhæfða ónæmiskerfinu |
|  | Jules Hoffmann | franskur og lúxemborgskur |
|  | Ralph M. Steinman | kanadískur | Uppgötvun angafrumna og rannsóknir á hlutverki þeirra í sérhæfðri ónæmissvörun |
| 2012 |  | John Gurdon | breskur | Rannsóknir á fjölmáttka stofnfrumum |
|  | Shinya Yamanaka | japanskur |
| 2013 |  | James E. Rothman | bandarískur |  |
|  | Randy W. Schekman | bandarískur |
|  | Thomas C. Südhof | bandarískur |
| 2014 |  | John O'Keefe | bandarískur og breskur |  |
|  | May-Britt Moser | norsk |
|  | Edvard I. Moser | norskur |
| 2015 |  | William C. Campbell | Bandarískur og írskur |  |
|  | Satoshi Ōmura | Japanskur |
|  | Tu Youyou | Kínversk |
| 2016 |  | Yoshinori Ohsumi | Japanskur |  |
| 2017 |  | Jeffrey C. Hall | Bandarískur |  |
|  | Michael Rosbash | Bandarískur |
|  | Michael W. Young | Bandarískur |
| 2018 |  | James P. Allison | Bandarískur |  |
|  | Tasuku Honjo | Japanskur |
| 2019 |  | William G. Kaelin | Bandarískur | Rannsóknir á frumum og súrefni. |
|  | Peter J. Ratcliffe | Breskur |
|  | Gregg L. Semenza | Bandarískur |
| 2020 |  | Harvey J. Alter | Bandarískur | Uppgötvun á lifrarbólguveiru C. |
|  | Charles M. Rice | Bandarískur |
|  | Michael Houghton | Breskur |
| 2021 |  | David Julius | Bandarískur | Uppgötvanir sem skýra frekar hvernig líkaminn nemur hitastig og snertingu. |
|  | Ardem Patapoutian | Bandarískur og líbanskur |
| 2022 |  | Svante Pääbo | Sænskur | Rannsóknir á genamengi útdauðra manntegunda og þróun mannsins. |
| 2023 |  | Katalin Karikó |  Ungverjaland  Bandaríkin | Vinna við þróun mRNA-tækni sem stuðlaði að því að hægt var að þróa bóluefni gegn kórónuveirunni (Covid-19). |
|  | Drew Weissman |  Bandaríkin |
| 2024 |  | Victor Ambros |  Bandaríkin | Uppgötvun míkróRNA sem hjálpar vísindamönnum að skilja hvernig gen virka í líkamanum. |
|  | Gary Ruvkun |  Bandaríkin |
| 2025 |  | Mary E. Brunkow |  Bandaríkin | Uppgötvanir varðandi útþol á sviði ónæmisrannsókna. |
|  | Fred Ramsdell |  Bandaríkin |
|  | Shimon Sakaguchi |  Japan |

## Athugasemdir við töflu

**^** A. Nöfnin eru stafsett á þann hátt sem Nóbelnefndin gerir á síðu sinni, nobelprize.org.

**^** B. Þjóðerni er gefið upp í samræmi við það sem fram kemur á síðu Nóbelnefndarinnar, nobelprize.org. Ekki er sjálfgefið að uppgefið þjóðerni sé það sama og upprunaland eða veitandi ríkisborgararéttar.

## Heimildir