Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kímplöntur

**Kímplöntur** eða **landplöntur** (fræðiheiti: *Embryophyta*) eru hópur jurta sem eru einkennandi fyrir gróður á þurrlendi og votlendi jarðar. Kímplöntur og grænþörungar eiga sér sameiginlegan forföður Kímplöntur skiptast í mosa, byrkninga og fræplöntur.

  *Þessi líffræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Æðplöntur

| Æðplöntur |
| --- |
|  Burknar, eins og þessi skollakambur eru einn af núlifandi hópum æðplantna. |
| Vísindaleg flokkun |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Veldi: | Heilkjörnungar (Eukaryota)  |
| Ríki: | Plöntur (Plantae)  |
| Fylking: | Kímplöntur (Embryophyta)  |

 |
| Fylkingar |
| **Frælausar æðplöntur †*Rhyniophyta*
* †*Zosterophyllophyta*
* Jafnar (*Lycopodiophyta*)
* †*Trimerophytophyta*
* Byrkningar (*Pteridophyta*)
* †*Progymnospermophyta*

**Fræplöntur (*Spermatophyta*) †Fræburknar (*Pteridospermatophyta*)
* Berfrævingar (*Pinophyta*)
* Köngulpálmar (*Cycadophyta*)
* Musteristré (*Ginkgophyta*)
* Gnetuviðir (*Gnetophyta*)
* Dulfrævingar (*Magnoliophyta*)

†*Nematophyta* |

**Æðplöntur** (latína: Tracheophyta; enska: Vascular plants) eða **háplöntur** eru hópur plantna sem eiga það sameiginlegt að hafa trjákennda vatnsflutningsvefi með ligníni. Æðplöntur hafa líka sáldvef sem sér um að flytja ljóstillífunarafurðir um plöntuna.

Æðplöntur eru stærsti hópur plantna með um 300.000 þekktar tegundir. Meðal núlifandi æðplantna eru blómplöntur, berfrævingar, burknar, elftingar og jafnar.

Sumar frumstæðar plöntur, t.d. *Rhyniophyta*, höfðu æðstrengi sem ekki voru fullmótaðir. Þær teljast til æðplantna en til að greina þær frá hefur vísindaheitið **Eutracheophyta** verið notað yfir æðplöntur þar sem þær þróunarfræðilega elstu hafa verið greindar frá.

## Tilvísanir

  *Þessi líffræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Fræplöntur

| Fræplöntur |
| --- |
|   |
| Vísindaleg flokkun |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ríki: | Jurtaríki (*Plantae*) (L.) Cavalier-Smith, 1981 |
| Grein | Æðplöntur (*Tracheophyta*) Sinnott ex Cavalier-Smith, 1998 |
| (óraðað) | Fræplöntur (*Spermatophyta*) Willkomm, 1854 |

 |
| Skipingar |
| * †Fræburknar (*Pteridospermatophyta*)
* Berfrævingar (*Pinophyta*)
* Köngulpálmar (*Cycadophyta*)
* Musteristré (*Ginkgophyta*)
* Gnetuviðir (*Gnetophyta*)
* Dulfrævingar (*Magnoliophyta*)
 |

**Fræplöntur** (eða **fræjurtir**; fræðiheiti *Spermatophyta*) eru stór flokkur háplantna sem innihalda blómplöntur og berfrævinga. Til fræplantna teljast fjölbreyttur plöntur sem eru með fræ — frjóvgað, ummyndað egg með þroskuðu kími, sá hluti plantna sem verður að nýrri plöntu.

Fræ berfrævinga hefur ekki utan um sig annan hjúp en frækápuna (fræskurnina) og sitja fræin ber á fræblöðum móðurplöntunnar. Fræ blómplantna eru hluti af aldini sem er ummyndað eggleg frævu sem geymir þroskuð fræ. Blómplantnafræ samanstendur af þremur hlutum: kími, fræhvítu og fræskurni.

Fræplöntum telur um 282.000 tegundir og má skipta í fimm nútímar skiptingar og eina útdauðra skipting sem eru í tvo flokka:

* Berfrævingar (öðru nafni barrtré), mynda ber og óvarin fræ á milli hreisturkenndra blaða í könglum. Í þeim eru fræin nakin eða „ber“ á milli hreisturskenndra blaða í svo kölluðum könglum.
* Blómplöntur (öðru nafni dulfrævingar), mynda blóm og þroska sumar aldin. Í þeim eru fræin umlukt fræblöðum í blóminu og sjást því ekki, þau eru „dulin“ í frævunni.

|  | Skipting | Íslenskt heiti | Fjöldi tegunda |
| --- | --- | --- | --- |
| Berfrævingar | †Pteridospermatophyta | Fræburknar | —  |
| Cycadophyta | Köngulpálmatré | 160 |
| Ginkgophyta | Musteristré | 1 |
| Pinophyta | Barrtré | 630 |
| Gnetophyta | Gnetutré | 70 |
| Blómplöntur | Magnoliophyta | Dulfrævingar | 281 821 |

Á Íslandi eru nú skráðar um 500 tegundir villtra fræplantna. Þá eru byrkningar ekki meðtaldir (þeir eru ekki fræplöntur), og ekki ræktaðar plöntur. Slæðingar sem berast hingað öðru hverju en hafa ekki náð að nema land varanlega, eru heldur ekki taldir með.

## Tengt efni

* Fræ
* Plöntur
* Berfrævingar
* Dulfrævingar

## Tilvísanir

  *Þessi grasafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Dulfrævingar

| Dulfrævingar Tímabil steingervinga: Síðjúratímabil - |
| --- |
|  Fífill, dulfrævingur |
| Vísindaleg flokkun |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ríki: | Plönturíki (*Plantae*)  |
| Grein | Æðplöntur (*Tracheophyta*)  |
| (óraðað) | Fræplöntur (*Spermatophyta*)  |
| Fylking: | **Dulfrævingar** (*Magnoliophyta* eða *Angiospermae*)  |

 |

**Dulfrævingar** (eða **blómplöntur**) er annar tveggja helstu hópa fræplantna. Þeir skera sig frá öðrum fræplöntum að því leyti að þeir hylja fræ sín aldini. Þeir bera þar að auki blóm sem inniheldur æxlunarfæri þeirra. Inni í blóminu er fræblað og inni í því er eggbúið. Af þessum ástæðum eru þeir nefndir dulfrævingar. Hjá stærsta hópi fræplantna, berfrævingunum, eru eggbúið hvorki hulið fræblaði né fræin hulin aldini.

Dulfrævingar skiptast í einkímblöðunga og tvíkímblöðunga.

## Sjá einnig

* Ættir og flokkar dulfrævinga
* Listi yfir dulfrævinga á Íslandi

## Bókmenntir

* John Philip Baumgardt: *How to Identify Flowering Plant Families*, 1994, ISBN 0-917304-21-7

## Neðanmálsgreinar
# Einkímblöðungar

| Einkímblöðungar |
| --- |
|  Hveiti er mikilvægur einkímblöðungur. |
| Vísindaleg flokkun |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Veldi: | Heilkjörnungar (*Eucaryota*)  |
| Ríki: | Jurtaríki (*Plantae*)  |
| Undirríki: | Kímplöntur (*Embryophyta*)  |
| Fylking: | Dulfrævingar (*Magnoliophyta*)  |
| Flokkur: | Einkímblöðungar (*Liliopsida*)  |

 |
| Ættbálkar |
| * *Acorales*
* *Kransjurtabálkur* (*Alismatales*)
* Laukabálkur (*Asparagales*)
* *Commelinales*
* *Dasypogonaceae*
* *Dioscoreales*
* Liljubálkur (*Liliales*)
* Pálmar (*Arecales*)
* *Pandanales*
* *Petrosaviaceae*
* Grasbálkur (*Poales*)
* Engifersbálkur (*Zingiberales*)
 |

**Einkímblöðungar** (fræðiheiti: *Monocotyledonae* eða *Liliopsida*) eru hópur dulfrævinga sem mynda eitt kímblað við spírun og eru annar aðalhópur dulfrævinga ásamt tvíkímblöðungum. Í APG II-kerfinu eru einkímblöðungar skilgreindir sem upprunaflokkur en hafa ekki flokkunarfræðilegt gildi.

Dæmi um einkímblöðunga eru t.d. bygg, gras, laukur og brönugras. Einkímblöðungar eru líkir tvíkímblöðungum.

## Tilvísanir

  *Þessi líffræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Laukabálkur

| Laukabálkur |
| --- |
|  Spergill (*Asparagus officinalis*) |
| Vísindaleg flokkun |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ríki: | Jurtaríki (*Plantae*)  |
| Fylking: | Dulfrævingar (*Magnoliophyta*)  |
| Flokkur: | Einkímblöðungar (*Liliopsida*)  |
| Ættbálkur: | **Asparagales** Bromhead |

 |
| Ættir |
|
Sjá grein |

**Laukabálkur** (fræðiheiti: *Asparagales*) er ættbálkur einkímblöðunga. Einkennisætt ættbálksins er sperglaætt (*Asparagaceae*) en hverjar aðrar ættir hafa verið settar í þennan ættbálk hefur verið mjög mismunandi í gegnum tíðina.

## Ættir

*Skv. APG II-kerfinu frá 2004.*
* Laukabálkur (*Asparagales*)
Laukætt (*Alliaceae*)
[+ *Agapanthaceae*]
[+ Hjarðliljuætt (*Amaryllidaceae*)]
Sperglaætt (*Asparagaceae*)
[+ Þyrnililjuætt (*Agavaceae*)]
[+ *Aphyllanthaceae*]
[+ *Hesperocallidaceae*]
[+ *Hyacinthaceae*]
[+ *Laxmanniaceae*]
[+ *Ruscaceae*]
[+ *Themidaceae*]
*Asteliaceae*
*Blandfordiaceae*
*Boryaceae*
*Doryanthaceae*
*Hypoxidaceae*
Sverðliljuætt (*Iridaceae*)
*Ixioliriaceae*
*Lanariaceae*
Brönugrasaætt (*Orchidaceae*)
*Tecophilaeaceae*
Grasviðarætt (*Xanthorrhoeaceae*)
[+ *Asphodelaceae*]
[+ *Hemerocallidaceae*]
*Xeronemataceae*

Þar sem "+ ..." merkir mögulega sérstaka ætt sem þá er klofin úr fyrrnefndri ætt.
# Carolus Linnaeus

Málverk af Linné eftir Alexander Roslin frá 1775.
**Carolus Linnaeus** eða **Carl von Linné** (23. maí 1707 – 10. janúar 1778) var sænskur grasafræðingur og læknir sem lagði grunninn að nútímaflokkunarfræði lífvera. Hann er líka álitinn einn af upphafsmönnum vistfræðinnar og mikilvægur boðberi upplýsingarinnar á Norðurlöndum.

Hann lærði grasafræði við Háskólann í Lundi og varð sannfærður um að lykillinn að flokkun blóma lægi í fræflum og frævum þeirra. Um þetta skrifaði hann ritgerð sem varð til þess að hann fékk stöðu aðstoðarprófessors við háskólann. Hann fékk styrk til rannsókna í Lapplandi, sem þá var að miklu leyti ókannað, og ritaði eftir þá reynslu bókina *Flora Lapponica,* sem kom út árið 1737.

Eftir þetta flutti Linné til Hollands þar sem Jan Frederik Gronovius sýndi honum drög sín að bók um flokkunarfræði, *Systema Naturae*. Í bókinni voru langar latneskar lýsingar, sem notaðar voru á þeim tíma, svo sem *„physalis amno ramosissime ramis angulosis glabris foliis dentoserratis“,* styttar í tveggja nafna kerfi þar sem fyrra nafnið átti við ættkvísl og það síðara við tegund: *Physalis angulata*. Slíkt tveggja nafna kerfi höfðu Bauthin-bræður, Gaspar og Johann Bauthin, fyrst notað 200 árum fyrr, en það var Linné sem gerði notkun þess almenna meðal líffræðinga.

Linné giftist 1739 og tveimur árum síðar fékk hann stöðu við læknisfræðideild Uppsalaháskóla, en skipti fljótlega yfir í stöðu innan grasafræðinnar. Hann hélt áfram vinnu sinni við flokkun lífvera og færði sig út í flokkun spendýra og steinda.

Árið 1757 aðlaði Adolf Friðrik Svíakonungur hann og tók hann þá upp nafnið „von Linné“. Faðir hans, sem var prestur, hét upphaflega Nils Ingemarsson en hafði tekið upp eftirnafnið *Linnaeus* (linditré) eftir ættaróðalinu *Linnegård* þar sem honum þótti það betur hæfa presti.

  *Þetta æviágrip er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Sunnanverð Afríka

Kort sem sýnir þau lönd sem teljast til sunnanverðrar Afríku.
**Sunnanverð Afríka** er syðsti hluti Afríku, sunnan við hitabeltið, og telur venjulega eftirfarandi lönd:

* Angóla
* Botsvana
* Esvatíní
* Lesótó
* Malaví
* Mósambík
* Namibía
* Sambía
* Simbabve
* Suður-Afríka

Á svæðinu eru miklar námur þar sem unnið er gull, úran og demantar.

  *Þessi Afríkugrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# JSTOR

**JSTOR** (e. *Journal Storage* „tímaritageymsla“) er stafrænn gagnagrunnur á netinu sem safnar vísindaritum.

Vefurinn hefur verið starfandi frá 1995. Upprunalega safnaði vefurinn aðeins vísindatímaritum, en nú má finna þar bækur, greinar, ritgerðir, dagblöð, myndir og ýmis konar frumheimildir. Vefurinn hýsir bæði efni í opnum aðgangi og efni sem er í áskrift.

Vefurinn er rekinn af sjálfseignarstofnuninni ITHAKA. Yfirlýstur tilgangur stofnunarinnar er að „aðstoða fræðasamfélagið við að nota stafræna tækni til að varðveita fræðirit og til að efla rannsóknir og kennslu á sjálfbæran hátt.“

Yfir 14.000 bókasöfn á heimsvísu eru áskrifendur að þjónustu JSTOR. Þar á meðal eru Landsbókasafn Íslands, Háskólinn á Akureyri og Háskólinn í Reykjavík.

## Tilvísanir

## Tenglar

* JSTOR.org
* ITHAKA.org
# PubMed

Merki PubMed.
**PubMed** er opinn og gjaldfrjáls gagnagrunnur sem leita má í og skoða í gegnum veraldarvefinn. Í honum á finna rúmlega 20 milljónum heimilda frá gagnagrunni MEDLINE. Nálgast má ritrýndar vísindagreinar og bækur á sviði lífvísinda, læknisfræði og skyldra greina. Gagnagrunninum er haldið við af Miðstöð lífupplýsinga við heilbrigðisvísindastofnun Bandaríkjanna (National Center for Biotechnology Information (NCBI), National Institutes of Health (NIH)).

Í grunninum má leita með lykilorðum en einnig með þrengri skilyrðum um höfunda, tímarit, árabil og fleira.

## Tenglar

* Vefur PubMed
* Stutta kynningu á leitarvélinni má nálgast á vefnum
# Laukar

*Um tegundina* Allium cepa*, sjá lauk*.

| Laukar |
| --- |
|  Slútandi blóm villilauks (*Allium oleraceum*) |
| Vísindaleg flokkun |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ríki: | Jurtaríki (*Plantae*)  |
| Fylking: | Dulfrævingar (*Magnoliophyta*)  |
| Flokkur: | Einkímblöðungar (*Liliopsida*)  |
| Ættbálkur: | Laukabálkur (*Asparagales*)  |
| Ætt: | Laukætt (*Alliaceae*)  |
| Undirætt: | *Allioideae*  |
| Ættflokkur: | *Allieae*  |
| Ættkvísl: | Allium L. |

 |
| Tegundir |
|
Nokkrar mikilvægar tegundir:
* Graslaukur (*Allium schoenoprasum*)
* Hvítlaukur (*Allium sativum*)
* Hnattlaukur (*Allium cepa*)
* Púrrulaukur (*Allium ampeloprasum* var. *porrum*)
* Risahvítlaukur (*Allium ampeloprasum* var. *ampeloprasum*)
* Skalottlaukur (*Allium oschaninii*)
* Villilaukur (*Allium oleraceum*)
* Pípulaukur (*Allium fistulosum*)
 |

**Laukar** (fræðiheiti: *Allium*) eru fjölærar laukplöntur með einkennandi sterkt bragð og lykt. Margar tegundir eru notaðar sem matjurtir eða kryddjurtir. Ættkvíslin telur um 1250 tegundir sem gerir hana að einni fjölbreyttustu ættkvísl jurta. Langflestar lauktegundir eru upprunnar á norðurhveli jarðar.

Flestir laukar fjölga sér með því að mynda smálauka við rót aðallauksins, auk þess að mynda fræ. Sumar tegundir mynda æxliknappa í blóminu sem falla til jarðar og verða að nýjum lauk. Blómsveipurinn vex á einum berum stilk sem vex uppúr lauknum.

  *Þessi líffræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Riddarastjarna

|  |
| --- |
|  *Hippeastrum reginae* |
| Vísindaleg flokkun |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Ríki: | Jurtaríki (*Plantae*)  |
| Fylking: | Dulfrævingar (*Magnoliophyta*)  |
| Flokkur: | Einkímblöðungar (*Liliopsida*)  |
| Ættbálkur: | Laukabálkur (*Asparagales*)  |
| Ætt: | Hjarðliljuætt (*Amaryllidaceae*)  |
| Undirætt: | Amaryllidoideae  |
| Ættkvísl: | Riddarastjarna (*Hippeastrum*) Herb. |

 |
| Einkennistegund |
| *Hippeastrum reginae* (L.) Herb. |
| Samheiti |
|

Listi
* + *Aschamia* Salisb.
	+ *Aulica* Raf.
	+ *Callicore* Link
	+ *Carlotea* Arruda ex H.Kost.
	+ *Chonais* Salisb.
	+ *Eusarcops* Raf.
	+ *Lais* Salisb.
	+ *Leopoldia* Herb.*nom. rej.*
	+ *Lepidopharynx* Rusby
	+ *Moldenkea* Traub
	+ *Omphalissa* Salisb.
	+ *Trisacarpis* Raf.
 |

**Riddarastjarna** (fræðiheiti: *Hippeastrum*) er ættkvísl lauka sem eru vinsælir sem stofublóm. Nafnið er vanalega notað yfir hóp blendinga ættkvíslarinnar. Tegundirnar eru taldar vera um 90 og eru allar frá Suður-Ameríku. Skyld ættkvísl frá Suður-Afríku: Amaryllis hefur stundum gengið undir sama nafni og hafa þær bara nýlega verið aðgreindar.

* *Hippeastrum aulicum*
* *Hippeastrum correiense*
* *Hippeastrum correiense*
* *Hippeastrum evansiae*
* *Hippeastrum papilio*
* *Hippeastrum pardinum* by Charles Jacques Édouard Morren 1867
* *Hippeastrum puniceum*
* *Hippeastrum striatum*
* *Hippeastrum ×johnsonii* by Priscilla Susan Bury

## Tilvísanir

* Umfjöllun í Bændablaðinu

## Neðanmálsgreinar
# Wikilífverur

Skjáskot af ensku útgáfu Wikilífvera, Wikispecies, frá 2021.
**Wikilífverur** er eitt af verkefnum Wikimedia-stofnunarinnar sem gengur út á það að byggja upp frjálsa skrá yfir allar lífverur. Eins og önnur verkefni Wikimedia notast Wikilífverur við wiki sem keyrður er á MediaWiki-kerfinu.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Wikidata

**Wikidata** er miðlægur gagnagrunnur tölfræðilegra upplýsinga og tungumálatengla. Hann gerir notendum kleift að uppfæra upplýsingar á einum stað fyrir öll tungumál Wikipedia. Aðrar vefsíður geta einnig notað upplýsingarnar. Wikidata er verkefni á vegum Wikimedia Germany, sem Wikimedia Foundation tekur við í mars 2013.

Wikidata er fjármögnuð með 1,3 milljóna evra fjárframlagi. Helmingurinn af þeirri upphæð kemur frá Allen Institute for Artificial Intelligence, stofnun Paul Allen's sem er einn af stofnendum Microsoft. Gordon og Betty Moore stofnunin og Google Inc leggja til fjórðung upphæðinar hvor.

## Heimildir

* Techies Team Up to Make Wikipedia Smarter, Shira Ovide, Digits, 30. mars, 2012
* Wikipedia’s Next Big Thing: Wikidata, A Machine-Readable, User-Editable Database Funded By Google, Paul Allen And Others, Techcrunch, 30. mars, 2012

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Tvínefni

**Tvínafnakerfið** í flokkunarfræði byggist á því að sérhver tegund ber ákveðið tvínefni. Það er samsett úr ættkvíslarheiti og lýsandi heiti yfir tegundina (t.d. *Ranunculus acris*).

**Tvínefni** er nafnakerfi fyrir líffræðilegar tegundir. Tvínefni eru **latneskt heiti** tegundarinnar í tveimur hlutum. Sá fyrri segir til um ættkvísl sem tegundin tilheyrir og sá síðari er lýsandi fyrir þessa tegund.
Ættkvíslarheitið (fyrra nafnið) er alltaf ritað með stórum staf. Það var Carl von Linné sem bjó tvínafnakerfið til (upphaflega bara fyrir plöntur, dýr og steindir) og er það notað enn þann dag í dag.

## Nafnareglur

Tvínefni eru aðgreindar frá öðrum texta með skáletrun eða undirstrikun.
Tegunda- og ættkvíslaheiti eru skáletruð í texta eða undirstrikuð í handskrifuðum texta. Tegundum er skipt í undirtegundir og afbrigði. Þar sem til eru undirtegundir tiltekinnar tegundar er heiti undirtegundarinnar bætt við tvínefnið. Síberíutígur heitir þannig *Panthera tigris altaica*. Milli tegundaheitis og undirtegunda- eða afbrigðaheita kemur svo skammstöfun eða eiginnafn höfundar þess sem nefndi tegundina fyrst. Nafnareglur fyrir plöntur eru skráðar í *International Code of Botanical Nomenclature*.

  *Þessi líffræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Asóreyjar

Kort.
Frá eyjunni São Jorge á Asóreyjum.
**Asóreyjar** (portúgalska: **Ilhas dos Açores**, stuttur **Açores**) er níu eyja eyjaklasi í miðju Norður-Atlantshafinu sem tilheyrir Portúgal. Austasta eyjan er um 1.370 kílómetra frá Lissabon en sú vestasta um 1.940 kílómetra frá Nýfundnalandi í Norður-Ameríku.

Eyjarnar heita Santa Maria (austast), Sao Miguel, Terceira, Graciosa, Sao Jorge, Pico, Faial, Corvo og Flores (vestast). Þær teljast til Portúgal en njóta sjálfsstjórnar. Þær dreifast á meira en 600 km svæði, sem gerir yfirráðasvæði þeirra yfir 1.1 milljón km². Eldvirkni er á þeim öllum nema Santa Maria. Fjallið Pico á Picoeyju er hæsta fjall Portúgals, Pico er 2351 metra hátt. Reyndar eru eyjarnar sjálfar tindar margra hæstu fjalla heims, ef mælt er frá hafsbotni.

Þrátt fyrir að margir telji eyjarnar vera nefndar eftir gáshauk (Açor á portúgölsku) hefur fuglinn aldrei átt heima á eyjunum. Sumir telja nafnið eldri mynd af orðinu azures (fleirtalan af orðinu blár) vegna þess að eyjarnar virðast bláar úr fjarska.

Asóreyjar fundust árið 1427 og tólf árum síðar hófst landnám þar. Í fyrstu var aðallega um að ræða fólk frá Algarve og Alentejo en síðar fólk utan Portúgals.

Eyjarnar hlutu sjálfsstjórn árið 1976 (Região Autónoma dos Açores).

Frá því að eyjarnar fengu sjálfstjórn hefur framkvæmdavaldið verið í Ponta Delgada, löggjafarvaldið í Horta og dómsvaldið í Angra do Heroísmo. Núverandi forseti sjálfstjórnarsvæðisins er Vasco Cordeiro.

Þann 31. desember 2002 voru íbúar eyjanna 238.767 sem gera 106 manns á km².

## Fólksfjöldi

| **Fjólksfjöldi Azoreyjanna** |
| --- |
| **Eyja** | Fólksfjöldi (2011) | Helsta Borg/Bær | Sveitarfélög |
| São Miguel | 137,830 | Ponta Delgada | 6 |
| Terceira | 56,437 | Angra do Heroísmo | 2 |
| Faial | 14,994 | Horta | 1 |
| Pico | 14,148 | Madalena | 3 |
| São Jorge | 9,171 | Velas | 2 |
| Santa Maria | 5,552 | Vila do Porto | 1 |
| Graciosa | 4,391 | Santa Cruz da Graciosa | 1 |
| Flores | 3,793 | Santa Cruz das Flores | 2 |
| Corvo | 430 | Vila do Corvo | 1 |
# Syllingar

Scillyeyjar gagnvart Cornwall.
**Syllingar** (eða **Scillyeyjar**; á ensku: Scilly Isles) er eyjaklasi sem er hluti af Bretlandi og er staðsettur úti fyrir suðvestur-strönd Englands, nálægt Cornwall. Sex eyjar Syllinga eru byggðar, en auk þeirra eru fjölmargar smáeyja. Eyjaklasinn er u.þ.b. 45 km frá Land's End, sem er vestasti oddi Suður-Bretlands. Þær teljast sem svæði sérstakrar náttúrufegurðar.

| Eyja | Fólksfjöldi (2001) | Flatarmál km² | Höfuðbær |
| --- | --- | --- | --- |
| St Mary's | 1,666 | 6.29 | Hugh Town |
| Tresco | 180 | 2.97 | New Grimsby |
| St Martin's (með White Island) | 142 | 2.37 | Higher Town |
| St Agnes | 70 | 1.48 | Saint Agnes |
| Gugh | 3 |   |
| Bryher (með Gweal) | 92 | 1.32 | Bryher |
| Samson | -(1) | 0.38 |   |
| Annet | - | 0.21 |   |
| St. Helen's | - | 0.20 |   |
| Teän | - | 0.16 |   |
| Great Ganilly | - | 0.13 |   |
| 45 smáeyjar | - | 0.50 |   |
| **Syllingar** | 2,153 | 16.03 | Hugh Town |

(1) byggð til ársins 1855

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Kanaríeyjar

|  |
| --- |
| *Comunidad Autónoma de Canarias* |
|  |  |
| Fáni  | Skjaldarmerki  |
|  |
|  |
| **Höfuðborg** | Santa Cruz de Tenerife og Las Palmas de Gran Canaria |
| **Opinbert tungumál** | spænska |
| **Stjórnarfar** |  |
| Konungur Forseti | Filippus 6. Ángel Víctor Torres |
| **Sjálfstjórnarsvæði** | undir spænskum yfirráðum |
|  • Sjálfsstjórn | 16. ágúst, 1982  |
| **Flatarmál**  • Samtals |  7.493 km² |
| **Mannfjöldi**  • Samtals (2014)  • Þéttleiki byggðar |  2.118.679 280,9/km² |
| **Gjaldmiðill** | evra € |
| **Tímabelti** | UTC+0 (UTC+1 á sumrin) |

**Kanaríeyjar** eru eyjaklasi í Atlantshafinu sem er spænskt sjálfstjórnarsvæði og eitt af "ystu svæðum" Evrópusambandsins, það er að segja í jaðri sambandsins. Eyjarnar eru úti fyrir vesturströnd Norður-Afríku (100 km vestur af Marokkó og Vestur-Sahara). Önnur spænsk sjálfstjórnarsvæði í Afríku eru borgirnar Ceuta og Melilla. Marokkó hefur gert tilkall til allra þessara svæða. Sjávarstraumarnir sem koma frá Kanaríeyjunum báru skip oft til Ameríku á nýlenduöldinni. Nafnið kemur úr latínu, *Insularia Canaria*, sem merkir *Hundaeyjar*.

Á eyjunum eru tvær höfuðborgir, Santa Cruz de Tenerife og Las Palmas de Gran Canaria, sem eru líka höfuðborgir samnefndra héraða Santa Cruz de Tenerife og Las Palmas. Þriðja stærsta borg Kanaríeyja, San Cristóbal de La Laguna á eyjunni Tenerífe, er á heimsminjaskrá UNESCO. Fjarlægð frá miðbaug er um 3 100 km.

## Landafræði

Í sjálfstjórnarsvæði Kanaríeyja eru tvö héruð: Las Palmas og Santa Cruz de Tenerife. Aðaleyjarnar eru sjö og hverri þeirra stjórnar „eyjarráð“ sem heitir *cabildo insular*. Auk þeirra eru einnig margar smáeyjar. Eyjarnar sjö og höfuðstaðir þeirra eru:

* **Héraðið Las Palmas:**
	+ Gran Canaria (Las Palmas de Gran Canaria)
	+ Fuerteventura (Puerto del Rosario)
	+ Lanzarote (Arrecife)

* **Héraðið Santa Cruz de Tenerife:**
	+ Tenerífe (Santa Cruz de Tenerife)
	+ La Palma (Santa Cruz de La Palma)
	+ La Gomera (San Sebastián de La Gomera)
	+ El Hierro (Valverde)

* Kort af Kanaríeyjum.
* Canteras-ströndin á Gran Canaria
* Eldfjallið Teide á Tenerife.

## Ferðaþjónusta

Fjöldi ferðamanna sem heimsóttu Kanaríeyjar árið 2016, eftir eyjum (í þúsundum):

* Tenerife - 4.885,9
* Gran Canaria - 3.654,8
* Lanzarote - 2.328,7
* Fuerteventura - 1.914,1
* La Palma - 221,5
* La Gomera, El Hierro - 109,3

## Trú

Meirihluti íbúanna tilheyrir kaþólsku kirkjunni, en íbúar aðhyllast einnig önnur trúarbrögð á borð við Íslam, Hindúatrú, Búddatrú, Kirkju Jesú Krists hinna síðari daga heilögu (mormónatrú), Gyðingdóm og fleira. Þar má einnig nefna nýheiðnu frumbyggjatrúarbrögðin *Kirkju Guanche-þjóðarinnar*. Helstu pílagrímsstaðirnir er Basilíka Candelaria á Tenerife, helgidómur meyjarinnar Candelaria, verndardýrlings Kanaríeyja. Á Kanaríeyjum fæddust tveir kaþólskir heilagir menn: Pedro de Betancur og José de Anchieta, báðir trúboðar í Gvatemala og Brasilíu.

## Tilvísanir

## Tenglar

* Kanaríeyjar: Opinber vefsíða ferðamannaþjónustu Kanaríeyja
* Opinber vefsíða ríkisstjórnar Kanaríeyja

  *Þessi Afríkugrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Juan Fernández-eyjar

**Juan Fernández eyjurnar** er eyjaklasi í Suður-Kyrrahafi, um 667 kílómetra undan strönd Chile. Þær tilheyra Valparaíso-héraði.

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Lauf

Ljósmynd af laufblaði
**Lauf** eða **laufblað** er samkvæmt grasafræðinni sú líffræðilega eining plantna sem vinnur orku úr sólinni með ljóstillífun. Laufblað er oftast þunnt og flatt, en lauf geta einnig verið oddlaga eins og t.d. barrnálar. Lauf sumra plantna falla af á haustin og er slík planta sögð sumargræn, en felli hún ekki lauf er hún sígrænn. Laufblöð sígrænna plantna geta lifað lengi, furublöðin t.a.m. í 3-5 ár og greniblöðin 12-13 ár.

Á blómplöntunum eru fernskonar blöð: *Lágblöð*, laufblöð, *háblöð* og *blómblöð*.

## Tengt efni

* Blaðlögun
* Blaðgræna

  *Þessi líffræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*