Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Martin Scorsese

| Martin Scorsese |
| --- |
| Martin Scorsese árið 2023. |
| Fæddur | Martin Charles Scorsese 17. nóvember 1942 (1942-11-17) New York-borg í Bandaríkjunum |
| Störf | * Leikstjóri
* Framleiðandi
* Handritshöfundur
* Leikari
 |
| Ár virkur | 1962-í dag |
| Maki | * Laraine Marie Brennan (g. 1965; sk. 1971)
* Julia Cameron (g. 1976; sk. 1977)
* Isabella Rossellini (g. 1979; sk. 1982)
* Barbara De Fina (g. 1985; sk. 1991)
* Helen Schermerhorn Morris (g. 1999)
 |
| Börn | 3 |
| Foreldrar | Catherine Scorsese
Charles Scorsese |
| Undirskrift |
|  |

**Martin Scorsese** (f. 17. nóvember 1942) er bandarískur kvikmyndagerðarmaður. Martin hefur verið átta sinnum tilnefndur til Óskarsverðlauna fyrir bestu leikstjórnina og vann verðlaunin árið 2006 fyrir að leikstýra kvikmyndinni *Hinum framliðnu* (e. *The Departed*). Kvikmyndir sem hann leikstýrir fjalla ósjaldan um umhverfi sem líkist uppruna hans sjálfs, ítalskt-amerískt umhverfi.

## Kvikmyndaskrá

### Sem leikstjóri

#### Kvikmyndir í fullri lengd

| Ár | Upprunalegur titill | Íslenskur titill |
| --- | --- | --- |
| 1968 | *Who's That Knocking at My Door* |  |
| 1972 | *Boxcar Bertha* |  |
| 1973 | *Mean Streets* | *Miskunnarleysi götunnar* |
| 1974 | *Alice Doesn't Live Here Anymore* |  |
| 1976 | *Taxi Driver* |  |
| 1977 | *New York, New York* |  |
| 1980 | *Raging Bull* | *Óður tuddi* |
| 1983 | *The King of Comedy* | *Konungur grínsins* |
| 1985 | *After Hours* | *Eftir miðnætti* |
| 1986 | *The Color of Money* | *Peningaliturinn* |
| 1988 | *The Last Temptation of Christ* | *Síðasta freisting Krists* |
| 1990 | *Goodfellas* | *Góðir gæjar* |
| 1991 | *Cape Fear* | *Taugastríð* |
| 1993 | *The Age of Innocence* |  |
| 1995 | *Casino* |  |
| 1997 | *Kundun* |  |
| 1999 | *Bringing Out the Dead* |  |
| 2002 | *Gangs of New York* | *Gengi New York-borgar* |
| 2004 | *The Aviator* | *Flugkappinn* |
| 2006 | *The Departed* | *Hinir framliðnu* eða *Hinir brottföllnu* |
| 2010 | *Shutter Island* | *Fangaeyjan* |
| 2011 | *Hugo* |  |
| 2013 | *The Wolf of Wall Street* |  |
| 2016 | *Silence* |  |
| 2019 | *The Irishman* | *Írinn* |
| 2023 | *Killers of the Flower Moon* |  |

#### Heimildarmyndir

| Ár | Kvikmyndir |
| --- | --- |
| 1970 | *Street Scenes* |
| 1974 | *Italianamerican* |
| 1978 | *The Last Waltz* |
| *American Boy: A Profile of Steven Prince* |
| 1995 | *A Personal Journey with Martin Scorsese Through American Movies* |
| 1999 | *My Voyage to Italy* |
| 2003 | *Feel Like Going Home* |
| 2005 | *No Direction Home: Bob Dylan* |
| 2007 | *Martin Scorsese Presents: Val Lewton - The Man in the Shadows* |
| 2008 | *Shine a Light* |

  *Þetta æviágrip er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Rithöfundur

**Rithöfundur** er sá sem fæst við ritstörf; skrifar, semur eða ritar sögur. Framúrskarandi rithöfundar hafa sumir hverjir í sinni tíð, þ.e. á tuttugustu öldinni og síðar, hlotið ýmiskonar verðlaun og viðurkenningar fyrir ritstörf sín. Einna þekktust þeirra eru Nóbelsverðlaun í bókmenntum.

## Tengt efni

* Listi yfir íslensk skáld og rithöfunda

  *Þessi bókmenntagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Fahrenheit 451

Fahrenheit 451 | Höfundur | Ray Bradbury |
| Upprunalegur titill | *Fahrenheit 451* |
| Þýðandi | Magnús Jónsson (1962) Þórdís Bachmann (2019) |
| Land | Bandaríkin  |
| Tungumál | Enska |
| Útgefandi | Ballantine Books |
| Útgáfudagur | 19. október 1953 (1953-10-19) |
| ISBN | ISBN 9789935211637 |

Farhenheit 451 er vísindaskáldsaga eftir Ray Bradbury. Hún er framtíðarhryllir (dystópía) og gerist í heimi þar sem eldur er ekki hættulegur heimilum og slökkviliðsmenn vinna við að kveikja elda, ekki slökkva elda. Í þessum heimi hafa bækur verið bannaðar og slökkviliðsmenn fara á heimili fólks og leita að bókum til að brenna. Sagan hefur verið kvikmynduð og var leikstjóri kvikmyndar François Truffaut. Sagan hefur einnig komið út sem teiknimyndasaga og sem rafbók en höfundur var lengi vel andstæðingur Internetsins og vildi ekki að rit sín væru aðgengileg á vefnum. Bókin kom út í íslenskri þýðingu 1968 og aftur í nýrri þýðingu árið 2019. Heimildarmynd Michael Moore Farhenheit 9/11 vísar í þessa sögu en upphaflegu titillinn er fengin vegna þess að það er hitastigið sem bækur byrja að brenna. Michael Moore segir að sinn titill vísi til atburðar sem varð til að frelsið brynni upp.

Aðalpersóna sögunnar er Guy Montag sem er óánægður slökkviliðsmaður. Sjónvarpsskjárinn er miðpunktur heimilisins og bækur eru bannaðar svo fólk situr við skjáinn þar sem ríkið útvarpar þáttum.
# Rómanska Ameríka

Kort sem sýnir Rómönsku Ameríku
**Rómanska Ameríka** er sá hluti Ameríku þar sem rómönsk tungumál eru opinber tungumál. Hugtakið nær þannig yfir öll lönd Suður-, Mið- og Norður-Ameríku sunnan landamæra Bandaríkjanna, fyrir utan löndin Jamaíku, Barbados, Belís, Gvæjana og Súrínam þar sem enska og hollenska eru opinber tungumál.

Tuttugu lönd teljast til Rómönsku Ameríku og þar af er Brasilía langstærst. Þar er töluð portúgalska, ólíkt flestum hinum löndunum þar sem spænska er töluð.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Mannfjöldi

**Mannfjöldi** eða **íbúafjöldi** er hugtak yfir fjölda fólks sem tilheyrir ákveðnum hóp.

Í landafræði merkir hugtakið fjölda íbúa ákveðins staðar eða landsvæðis.

## Tenglar

* OECD population data[*óvirkur tengill*]

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Íþrótt

Grísk höggmynd af kringlukastara frá 2. öld f.Kr.
**Íþrótt** er líkamleg æfing eða keppni sem fer fram samkvæmt fyrirfram ákveðnum reglum. Fólk stundar íþróttir af ýmsum ástæðum, til að sigra í keppni, til að ná besta árangri, til að halda sér í góðu líkamlegu og andlegu formi eða einfaldlega ánægjunnar vegna. Íþróttir eru flokkaðar á ýmsan hátt, til dæmis í einstaklingsíþróttir og hópíþróttir, keppnisíþróttir og almenningsíþróttir, áhugamannaíþróttir og atvinnumannaíþróttir. Íþróttir hafa verið stundaðar í einhverri mynd af mönnum frá alda öðli.

Margar íþróttir eru iðkaðar bæði sem skemmtun eða heilsubót og sem keppnisíþrótt. Þegar íþróttir eru stundaðar í kappi verða þær gjarnan meira spennandi og skemmtilegri. Ýmsir hafa þó gagnrýnt þær á þeim grundvelli að þær séu niðurbrjótandi fyrir meirihlutann sem tapar og það sé hægt að njóta íþrótta sem þeirrar heilsubótar sem þær eru þrátt fyrir að engin keppni sé með í spilinu. Það er heldur ekki óalgengt að einhverskonar veðmál tengist áhorfinu, gjarnan kallað að tippa, til dæmis á fótboltaleiki eða veðja á veðhlaupahesta.

  *Þessi menningargrein  sem tengist íþróttum er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# 1860

Árið **1860** (**MDCCCLX** í rómverskum tölum)

## Á Íslandi

* Þórður Jónassen varð stiftmamtmaður.
* Kaþólskir trúboðar eignuðust jörðina Landakot í Reykjavík.
* Lítið gos varð í Kötlu.
* Fyrsta húsið, Gamli Lundur, var byggt á Oddeyri sem sameinaðist Akureyri tveimur árum síðar.
* Sveinbjörn Egilsson gaf út orðabókina Lexicon poeticum antiquæ linguæ septentrionalis.

Fædd
* 4. maí - Bogi Th. Melsteð, sagnfræðingur og alþingismaður (d. 1929)
* 30. maí - Ari Johnsen, fyrsti lærði óperusöngvarinn frá Íslandi. (d. 1927)
* 6. ágúst - Sólon Guðmundsson, verkamaður og skáld á Ísafirði(d. 1931)

* Elínborg Þorbjarnardóttir, húsfreyja á Gufuskálum (d. 1947)
* Valtýr Guðmundsson, alþingismaður og sagnfræðingur (d. 1928)

Dáin
* 18. janúar - Magnús Grímsson, þjóðsagnasafnari (f. 1825)
* 27. maí - Ólafur Sívertsen, prestur, prófastur og alþingismaður.

## Erlendis

* 20. febrúar - Kanadíska gufuskipið *SS Hungarian* sökk undan ströndum Nova Scotia með 205 manns.
* 27. febrúar - Abraham Lincoln hélt ræðu í Cooper Union í New York sem gerði hann álitlegan frambjóðanda í forsetakosningum.
* 17. mars - Nýja Sjáland: Stríð hófst milli Maóra og Breta eftir að þeir fyrrnefndu neituðu að selja þeim síðarnefndu land.
* 2. apríl - Fyrsta ítalska þingið kom saman í Tórínó.
* 9. apríl - Fyrsta þekkta hljóðupptaka var gerð af frönsku þjóðlagi (hún var uppgötvuð árið 2008).
* 17. maí - Knattspyrnufélagið 1860 München var stofnað.
* 27. maí - Hersveitir Giuseppe Garibaldi náðu yfirráðum yfir Palermo á Sikiley.
* 2. júlí - Borgin Vladivostok var stofnuð í Rússlandi.
* 2. júlí - Sameining Ítalíu: Giuseppe Garibaldi og her hans náði yfirráðum yfir Sikiley.
* 17. október - Fyrsta breska opna golfmótið var haldið í Ayrshire í Skotlandi.
* 19. október - Maórar gerðu nýja uppreisn á Nýja-Sjálandi.
* 6. nóvember - Abraham Lincoln var kjörinn 16. forseti Bandaríkjanna.
* 20. desember - Suður-Karólína varð fyrsta ríkið til að segja sig frá Bandaríkjunum.

### Ódagsett

* Hertogadæmið Savoja lagðist af og var skipt milli Frakklands og Ítalíu.
* Stokkhúsið var aflagt sem fangelsi Kaupmannahafnar.
* Albert Niemann, þýskur efnafræðingur, einangraði kókaín úr kókalaufi.

Fædd
* 15. desember - Niels Ryberg Finsen, læknir og Nóbelsverðlaunahafi (d. 1904).

Dáin
* 21. september - Arthur Schopenhauer, þýskur heimspekingur (f. 1788).
# Síð-harðkjarni

**Síð-harðkjarni** (e. *post-hardcore*) er tónlistarstefna sem þróaðist út frá harðkjarnapönki, sem er angi pönktónlistar. Eins og síð-pönk er síð-harðkjarni víðáttumikið hugtak notað til að lýsa mörgum hljómsveitum sem komu upp úr harðkjarna eða tóku innblástur frá menningarkima harðkjarna, á meðan tilraunarokk hefur áhrif einnig. Síð-harðkjarni birtist fyrsta á níunda áratugnum.

## Hljómsveitir

Hér er dæmi um nokkrar hljómsveitir sem spila síð-harðkjarna.

* From First To Last
* Funeral For A Friend
* Hot Water Music
* The Used
* Enter Shikari
* Taking Back Sunday
* Fugazi
* Les Savy Fav
* Escape the fate
* Alesana
* Bring Me The Horizon
* A Skylit Drive
* Attack Attack!

  *Þessi tónlistargrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Táknsaga

**Táknsaga**, **líkingarsaga** eða **allegóría** er táknlist eða táknsaga þar sem mynd eða saga merkir annað en það sem virðist augljóst. Oft er hugmynd, hugtak eða eitthvað óhlutbundið klætt upp í söguform og þannig er einföld og auðskilin táknmynd notuð til að lýsa flóknum hugmyndum eða tilfinningum. Gríska hugtakið allegoria er myndað úr orðunum „allos“ sem merkir annar og „agoreuein“ sem þýðir að tala opinberlega.

Sófistar og grískir heimspekingar túlkuðu goðsögur skáldanna Hómers og Hesíódosar sem allegóríur og má rekja upphaf allegórískrar túlkunar til þeirra. Platón hafnaði allegórískri túlkun á bókmenntum. Stóuspekingar aðhylltust hins vegar allegóríska túlkun.

Kristnir menn eins og heilagur Ágústínus vöruðu við að allegórísk túlkun gæti gengið út í öfgar og stundum væri nauðsynlegt að skilja frásagnir eða myndir bókstaflega. Miðaldir voru blómaskeið allegórískra verka eða svonefndra leiðslubókmennta.

## Dæmi um allegóríur

Líta má á sumar Íslendingasögur sem allegórískar sagnir til dæmis Njálu sem allegóríu um kristnitökuna þar sem Njálsbrenna markar aldaskil milli heiðni (og keltneskrar kristni) og rómverskrar kristni.

Menn hafa einnig leitað að allegóríum í verkum samtímahöfunda. Skáldsaga Svövu Jakobsdóttur Leigjandinn var túlkuð sem allegóría þar sem leigjandinn var ameríski herinn. Sagan Dýrabær eftir George Orwell er oft talin vera allegóría og sumir telja að Hringadróttinssaga eftir J.R.R. Tolkien sé nýrómantísk allegóría sem snýst um iðnvæðingu.

Dauðadans er táknsaga frá miðöldum um dauðann.

## Tengt efni

* Hellislíking Platons

## Heimildir

* „Hvað er allegóría?“. *Vísindavefurinn*.
* Fyrirmynd greinarinnar var „*Medieval\_allegory*“ á ensku útgáfu Wikipedia. Sótt 22. febrúar 2006.