Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Leiklist

Leiklist
Götuleikari sýnir látbragðsleik.
**Leiklist** er sú listgrein sem felur í sér að „leika sögur“ eða merkingarleysur, herma eftir látbragði annarra persóna (hluta eða dýra) fyrir framan áhorfendur. Oftast er sagan merkingarbær og skrifuð fyrirfram. Handrit að slíkum gangi verks - með sviðslýsingum, texta persóna o.s.frv. - nefnist leikrit. Yfirleitt fer leiksýning fram í leikhúsi, og er oftast notast við ýmsar samsetningar tals, látbragðs, svipbrigða, tónlistar, dans og annarra hluta til að gera söguna ljóslifandi fyrir augum áhorfenda.

Til viðbótar við hefðbundna leiklist, þar sem sagan er sögð í óbundnu máli og reynt er eftir fremsta megni að líkja eftir raunveruleika sögunnar, eru til ýmis stílfærð afbrigði leiklistar, svo sem ópera, ballett, og fleiri sýningarform.

## Tenglar

* *Leiklist í Reykjavík á 19. öld*; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1997 Geymt 20 september 2019 í Wayback Machine
* *Íslensk leiklist er aldagömul*; grein í Lesbók Morgunblaðsins 1945[*óvirkur tengill*]
* *Skólaleikir í 150 ár*; grein í Morgunblaðinu 1936[*óvirkur tengill*]
* *Leiklistarvefurinn*; M.a. stærsta leikritasafn landsins með uppflettingu og leit og Leikhúsbúðin

  *Þessi menningargrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Sprengjuflugvél

Fljúgandi virkið Boeing B-17 var ein af þekktustu sprengjuflugvélum bandamanna í Síðari heimsstyrjöld.
**Sprengjuflugvél** er herflugvél sem ætluð er til loftárása á skotmörk á jörðu niðri, aðallega með því að varpa á þau sprengjum. Langdrægar sprengjuflugvélar eru ætlaðar til langferða til að eyðileggja innviði og aðflutningslínur óvinahers til að skaða hernaðarstarf hans. Þegar stríð er háð samkvæmt kenningunni um algjört stríð eru langdrægar sprengjuflugvélar lykiltæki til að brjóta mótstöðuafl óvinarins á bak aftur. Slíkum loftárásum er þá beitt jafnt á hernaðarleg skotmörk sem og borgaraleg skotmörk sem áætlað er að styrki hernaðarstarf óvinarins. Skammdrægar sprengjuflugvélar eru aftur á móti ætlaðar til þátttöku í orrustum til að varpa sprengjum á óvinaherinn og styðja þannig framrás eða vörn eigin landhers.

Dæmi um langdrægar sprengjuflugvélar eru Avro Lancaster, Heinkel He-111, Junkers Ju 88, B-17 Flying Fortress, B-24 Liberator, B-29 Superfortress, B-36, B-47, B-52 Stratofortress, General Dynamics F-111, Tupolev Tu-16, Tupolev Tu-160, Tupolev Tu-95 og Gotha G.V. Dæmi um skammdrægar sprengjuflugvélar eru Junkers Ju 87, Iljúsín Il-2, A-10 Thunderbolt II og Sukoi Su-25.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Beat

**Beat**, eða **Merseybeat**, er bresk tónlistarstefna sem þróaðist í og í kringum Liverpool á 6. og 7. áratugnum. Stefnan fær innblástur úr bresku og bandarísku rokki og róli, ryþmablús, skiffle, doo-wop, og hefðbundnu poppi. Hún varð vinsæl í Bretlandi og Evrópu um 1963 áður en hún færðist til Norður-Ameríku árið 1964 með bresku innrásinni. Stíll tónlistarinnar hefur haft áhrif á aðrar stefnur eins og bílskúrsrokk, þjóðlagarokk, og sækadelíu.

  *Þessi tónlistargrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# The Moody Blues

The Moody Blues árið 1970.
The Moody Blues á tónleikum árið 2011.
**The Moody Blues** var ensk hljómsveit frá Birmingham sem starfaði frá árinu 1964 (fyrir utan hlé 1974-77) og til 2018. Sveitin spilaði rokk eða/og sýrurokk og framsækið rokk.

Í fyrstu spilaði hljómsveitin blúsrokk en árið 1967 kom út önnur platan þeirra *Days of Future Passed* þar sem blandað var framsæknu rokki og klassískri tónlist. Upphaflega bað plötufyrirtækið þeirra Decca þá um að spila verk eftir Antonín Dvořák með sinfóníuhljómsveit en hljómsveitin sannfærði þá um að fá að leika frumsamið verk. Platan sló í gegn á Englandi og í Bandaríkjunum.

The Moody Blues voru meðal fyrstu hljómsveita til að nota mellotronhljómborðið en svo vildi til að hljómborðsleikari sveitarinnar Mike Pinder vann í verksmiðjunni sem bjó hljómborðin til og gat því sérsniðið hljómborð fyrir sig. Pinder kynnti mellotron fyrir John Lennon.

Hljómsveitarmeðlimirnir notuðust við ýmis hljóðfæri á plötum sínum og sungu þeir flestir. Þeirra þekktasta lag er *Nights in White Satin*.

Sveitin lagði upp laupana 2018 en þá var aldurinn farinn að segja til sín og einstaka meðlimir hættir eða látnir.

## Meðlimir

* Justin Hayward – gítar, söngur (1966–2018)
* John Lodge – bassi, gítar, söngur (1966–2018, dó 2025)
* Graeme Edge – Trommur, söngur (1964–2018, dó 2021)
* Denny Laine – Gítar, söngur (1964–1966)
* Mike Pinder – Hljómborð og söngur (1964–1978, dó 2024)
* Ray Thomas – flauta, ásláttur, munnharpa og söngur (1964–2002; dó 2018)
* Clint Warwick – bassi og söngur (1964–1966; dó 2004)
* Rodney Clark – bassi og söngur (1966, dó 2025)
* Patrick Moraz – hljómborð (1978–1991)

## Breiðskífur

* The Magnificent Moodies (1966)
* Days of Future Passed (1967)
* In Search of the Lost Chord (1968)
* On the Threshold of a Dream (1969)
* To Our Children's Children's Children (1969)
* A Question of Balance (1970)
* Every Good Boy Deserves Favour (1971)
* Seventh Sojourn (1972)
* Octave (1978)
* Long Distance Voyager (1981)
* The Present (1983)
* The Other Side of Life (1986)
* Sur La Mer (1988)
* Keys of the Kingdom (1991)
* Strange Times (1999)
* December (2003)

## Tilvísanir
# Sardinía

| Sardinía

* *Sardegna* (ítalska)
* *Sardigna* (sardínska)
* *Sardenya* (katalónska)
* *Sardegna* (lígúríska)
* *Sardegna* (korsíska)
 |
| --- |
| Sjálfstjórnarhérað |
| FániSkjaldarmerki |
| Staðsetning Sardiníu á Ítalíu |
| Hnit: ﻿ / ﻿ |
| Land |  Ítalía |
| Höfuðborg | Cagliari |
| Flatarmál |
|  • Samtals | 24.106 km2 |
| Mannfjöldi (2024) |
|  • Samtals | 1.569.832 |
|  • Þéttleiki | 65/km2 |
| Tímabelti | UTC+01:00 (CET) |
|  • Sumartími | UTC+02:00 (CEST) |
| ISO 3166 kóði | IT-88 |
| Vefsíða | regione.sardegna.it |

Gervihnattarmynd af Sardiníu.
**Sardinía** (ítalska: *Sardegna*; sardínska: *Sardigna*, *Sardinna* eða *Sardinnia*; forníslenska: *Sardínarey*) er ein eyja Ítalíu. Höfuðstaður hennar er borgin Cagliari. Sardinía er næststærsta eyja Miðjarðarhafs. Hæsti tindur er Perdas Carpìas, 1.834 metrar.

## Tilvísanir

## Tenglar

* Opinber vefsíða

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Mersey

Mersey við Liverpool.
**Mersey** er fljót í norðvestur-Englandi. Uppruni þess er þar sem Tame- og Goyt-fljót renna saman við Stockport. Ósar þess eru við Liverpool þar sem hún tæmist í Liverpool-flóa. Í dægurmenningu var talað um Merseybeat þ.e. tónlist úr Liverpool eftir miðja 20. öld (Bítlarnir voru frægastir úr þeirri senu).

Mersey myndaði sögulega landamörk Lancashire og Cheshire.
# MTV

Núverandi merki síðan 2021
**MTV (Music Television)** er bandarísk sjónvarpsstöð með höfuðstöðvar sínar í New York-borg. Stöðin hóf útsendingar þann 1. ágúst 1981 og var aðal markmið sjónvarpsstöðvarinnar að sýna tónlistarmyndbönd. Í dag er MTV með fjölbreytta flóru af raunveruleikaþáttum og gamanþáttum, ásamt því að vera með sýningar á tónlistarmyndböndum.

  *Þessi sjónvarpsgrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# George Strait

| George Strait |
| --- |
| Strait (2014) |
| Upplýsingar |
| Fæddur | George Harvey Strait 18. maí 1952 (1952-05-18) Poteet, Texas, BNA |
| Störf | * Söngvari
* lagahöfundur
* leikari
* framleiðandi
* stórbóndi
 |
| Ár virkur | 1976–í dag |
| Stefnur | * Kántrí
* Texas kántrí
* honkítonk
 |
| Hljóðfæri | * Rödd
* gítar
 |
| Útgáfufyrirtæki | MCA (MCA Nashville) |
|  |
| Vefsíða | georgestrait.com |

**George Harvey Strait** (f. 18. maí 1952) er bandarískur sveitasöngvari, lagahöfundur og leikari. Strait er þekktur sem „kóngur kántrísins“ og er talinn vera einn af áhrifamestu tónlistarmönnum allra tíma. Hann varð frægur á níunda áratugnum fyrir að vera með hefðbundnari tónlist heldur en hinir listamennirnir í Nashville bransanum sem voru flestir kántrí poppsöngvarar. Yfir 30 ára feril hefur hann selt 100 milljón hljómplötur á heimsvísu.

## Útgefið efni

### Breiðskífur

#### 20. öld

* *Strait Country* (1981)
* *Strait from the Heart* (1982)
* *Right or Wrong* (1983)
* *Does Fort Worth Ever Cross Your Mind* (1984)
* *Something Special* (1985)
* *#7* (1986)
* *Ocean Front Property* (1987)
* *If You Ain't Lovin' You Ain't Livin'* (1988)
* *Beyond the Blue Neon* (1989)
* *Livin' It Up* (1990)
* *Chill of an Early Fall* (1991)
* *Holding My Own* (1992)
* *Pure Country* (1992)
* *Easy Come Easy Go* (1993)
* *Lead On* (1994)
* *Blue Clear Sky* (1996)
* *Carrying Your Love with Me* (1997)
* *One Step at a Time* (1998)
* *Always Never the Same* (1999)
* *George Strait* (2000)

#### 21. öld

* *The Road Less Traveled* (2001)
* *Honkytonkville* (2003)
* *Somewhere Down in Texas* (2005)
* *It Just Comes Natural* (2006)
* *Troubadour* (2008)
* *Twang* (2009)
* *Here for a Good Time* (2011)
* *Love Is Everything* (2013)
* *Cold Beer Conversation* (2015)
* *Honky Tonk Time Machine* (2019)

## Tilvísanir

## Tenglar

* Opinber vefsíða

  *Þetta æviágrip  sem tengist tónlist er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Chappell Roan

| Chappell Roan |
| --- |
| Roan árið 2022 |
| Fædd | Kayleigh Rose Amstutz 19. febrúar 1998 (1998-02-19) Willard, Missouri, BNA |
| Störf | * Söngvari
* lagahöfundur
 |
| Ár virk | 2014–í dag |
| **Tónlistarferill** |
| Stefnur | Popp |
| Útgefandi | * Atlantic
* Island
* Amusement
 |
|  |
| Vefsíða | iamchappellroan.com |

**Kayleigh Rose Amstutz** (f. 19. febrúar 1998), betur þekkt sem **Chappell Roan**, er bandarísk söngkona og lagahöfundur. Hún skrifaði undir hjá Atlantic Records og gaf út fyrstu plötuna sína, *School Nights*, árið 2017. Eftir að hafa verið látin fara frá Atlantic gaf hún út nokkur lög á eigin vegum, þar með talið „Pink Pony Club“. Hún hitaði upp fyrir Olivia Rodrigo á bæði Sour Tour og Guts World Tour.

Roan gaf út fyrstu breiðskífuna sína, *The Rise and Fall of a Midwest Princess* (2023), hjá Island Records. Platan var tilnefnd sem plata ársins (Album of the Year) á 67. Grammy-verðlaununum, þar sem Roan var valin besti nýi listamaðurinn (Best New Artist). Árið 2024 gaf hún út lagið „Good Luck, Babe!“, sem náði miklum vinsældum og komst í fjórða sæti *Billboard* Hot 100. Nokkur lög af fyrstu breiðskífunni komust einnig á Hot 100, eins og „Hot to Go!“.

## Útgefið efni

**Breiðskífur *The Rise and Fall of a Midwest Princess* (2023)

**Stuttskífur *School Nights* (2017)

## Tilvísanir

## Tenglar

* Opinber vefsíða

  *Þetta æviágrip er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# HBO Max

Merki HBO Max
**HBO Max** áður kölluð **Max** er bandarísk streymisveita. Hún opnaði þann 27. maí 2020. Hún er í eigu Warner Bros og HBO sjónvarpsstöðvarinnar. Í október 2018 tilkynnti HBO og Warner Bros. að streymisveita væri væntanleg og kom hún kom í stað HBO Go þjónustunnar. Hún er sjöunda stærsta streymisveita heims. Árið 2022 var greint frá því að efni streymisveitunnar Discovery+ myndi bætast við HBO Max og því breytti veitan um nafn. Veitan hét upphaflega HBO Max en nafninu var breytt í Max sumarið 2023 og síðan aftur í HBO Max sumarið 2025.

Í desember 2020 var greint frá því að veitan yrði aðgengileg á Íslandi seinni hluta ársins 2021. Í september 2021 var tilkynnt að veitan yrði aðgengileg á Íslandi seinna um haustið. Í október 2021 var komunni hinsvegar frestað til ársins 2022. Hinsvegar í ágúst 2022 þá var sagt að veitan myndi ekki koma til Íslands fyrr en um seint á árinu 2024. Í júní 2025 var tilkynnt að veitan yrði aðgengileg á Íslandi í júlí.

Á HBO Max má finna efni frá HBO, Warner Bros., Adult Swim, Bad Robot Productions, Boomerang, Cartoon Network, CNN, Crunchyroll, The Criterion Collection, Comedy Central, The CW, DC Entertainment, GKIDS, New Line Cinema, Rooster Teeth, Sky, TBS, TNT, TruTV, Turner Classic Movies og Turner Entertainment.

## Tilvísanir
# 20th Century Studios

Merki 20th Century Fox
**20th Century Studios** (áður *20th Century Fox*) er eitt af sex stórum kvikmyndafyrirtækjum Bandaríkjanna. Það er staðsett í Century City í Los Angeles, Kaliforníu, rétt vestan við Beverly Hills. 20th Century Studios er í eigu The Walt Disney Studios. 20th Century Fox varð til 31. maí 1935 við samruna tveggja kvikmyndaframleiðenda: Fox Film Corporation og Twentieth Century Pictures.

Meðal vinsælla kvikmynda sem 20th Century Studios hefur framleitt eru *Avatar*, *Simpsonmyndin*, *Stjörnustríð*, *Ísöld*,  *Anastasía*, *Grettir*, *Alvin og íkornarnir*, *X-Men*, *Die Hard*, *Alien*, *Speed*, *Revenge of the Nerds*, *Apaplánetan*, *Home Alone*, *Dagfinnur dýralæknir*, *Night at the Museum*, *Predator*, og *Töfralandið Narnía*. Meðal vinsælla leikara sem voru á samningi hjá fyrirtækinu má nefna Shirley Temple, Betty Grable, Gene Tierney, Marilyn Monroe og Jayne Mansfield.

## Tengd fyrirtæki

* 20th Century Animation
* 20th Century Family
* 20th Century Games
* Searchlight Pictures
* Star Studios
* 20th Television
* 20th Television Animation

  *Þessi kvikmyndagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# DreamWorks Pictures

**DreamWorks Pictures** (almennt kallað einfaldlega **DreamWorks**) er bandarískt kvikmyndaver og dreifingaraðili í eigu Amblin Partners. Kvikmyndaverið var stofnað 12. október 1994 af Steven Spielberg, Jeffrey Katzenberg og David Geffen. Frá 2016 hefur Universal Pictures dreift myndum DreamWorks á heimsvísu. Skrifstofur DreamWorks Pictures eru staðsettar á lóð Universal.

Kvikmyndaverið hefur framleitt yfir 10 myndir sem hafa halað inn yfir 100 milljón dali á heimsvísu. Þeirra á meðal eru *Shrek* (2001), *Meet the Fockers* (2004), *Transformers* (2007) og *Madagaskar* (2005). Eftir velgengni *Shrek* var teiknimyndaverið DreamWorks Animation gert að sjálfstæðu fyrirtæki.

## Tilvísanir
# Guffi

Veggmynd af Guffa í Þýskalandi.
**Guffi** er teiknimyndapersóna sem Walt Disney skapaði og er einn af bestu vinum Mikka Músar og Andrésar Andar. Hann er hávaxinn hundur sem er oftast í rúllukragapeysu og vesti, með buxum, skóm og auðvitað hvítum hönskum og hatt. Hann er klaufalegur og virðist vera frekar heimskur en hann er klár og mjög góðhjartaður, hann er bara frekar óheppinn.

Í dag er persónan best þekkt sem Guffi, en áður en það nafn varð til var hann þekktur sem *Dippy Dawg* og í kringum 1950 var hann kallaður *George Geef*, eða G.G og gefið í skyn að Guffi væri bara gælunafn.

## Ferill

Guffi kom fyrst fram í teiknimyndinni *Mickey's Revue* árið 1932 og var eftir það í aukahlutverki í myndum um Mikka og Andrés. 1939 var hann þó í aðalhlutverkið í nokkrum stuttum teiknimyndaseríum sem urðu mjög vinsælar. Til að byrja með var hann aðeins í sjónvarpi og teiknimyndasögum en árið 1983 fékk hann í fyrsta skipti í teiknimynd í fullri lengd, *Mickey's Christmas Carol*.

Árið 1995 fékk Guffi sína eigin kvikmynd, *A Goofy Movie*á íslensku, *Guffagrín*. Guffi hefur verið mikið í sjónvarpsþáttum, eins og *Goof Troop* (1992-1993), *House of Mouse* (2001-2003) og *Mickey Mouse Clubhouse* (2006-2016). Guffi á son sem heitir Max og hefur hann verið með honum í sjónvarpsþáttunum *Goof Troops*, *A Goffy Movie* og *An Extremely Goofy Movie*.

  *Þessi menningargrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Austur-Evrópa

**Austur-Evrópa** er ýmist skilgreind sem

* sá hluti Evrópu sem áður tilheyrði Austurblokkinni,
* þau lönd sem liggja á milli Mið-Evrópu og Rússlands (sérstaklega eftir upplausn Varsjárbandalagsins), eða
* lönd með svipaða menningu sem ná frá Úralfjöllum, eða austurmörkum Evrópuhluta Rússlands að
	+ vesturlandamærum Samveldis sjálfstæðra ríkja eða
	+ austurlandamærum Evrópubandalagsins.

## Lönd í Austur-Evrópu

Tölfræðideild Sameinuðu þjóðanna telur eftirfarandi lönd til Austur-Evrópu:

* Búlgaría
* Hvíta-Rússland
* Moldóva
* Pólland
* Rúmenía
* Rússland
* Slóvakía
* Tékkland
* Ungverjaland
* Úkraína

### Önnur lönd í Austurblokkinni

Eftirtalin lönd sem áður voru hluti af Austurblokkinni eru nú oft talin til annarra hluta Evrópu:

* Fyrrverandi Sovétlýðveldin Eistland, Lettland og Litáen eru nú oft talin til Norður-Evrópu fremur en til Austur-Evrópu.
* Pólland, Tékkland, Ungverjaland, Slóvakía og Slóvenía eru nú oft talin til Mið-Evrópu fremur en til Austur-Evrópu.
* Albanía, Bosnía og Hersegóvína, Búlgaría, Norður-Makedónía, Serbía, Svartfjallaland og Króatía eru talin til Suðaustur-Evrópu eða Balkanskagans fremur en til Austur-Evrópu.

Ef notast er við skilgreiningarnar hér að ofan þá standa eftirtalin lönd eftir sem hlutar Austur-Evrópu:

* Hvíta-Rússland
* Moldóva
* Rússland
* Úkraína

### Kákasuslöndin og Kasakstan

Þrjú lönd í Suður-Kákasus eru oft talin til Austur-Evrópu eða skilgreind á mörkum Austur-Evrópu og Vestur-Asíu. Þau eru öll aðilar að Evrópuráðinu og Georgía og Armenía hafa bæði sóst eftir aðild að Evrópusambandinu. Þetta eru löndin:

* Armenía
* Aserbaísjan
* Georgía

Að auki er Mið-Asíulandið Kasakstan gjarnan skilgreint sem land á mörkum tveggja heimsálfa því um 4% landsins eru vestan við Úralfljót.

## Tilvísanir

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Karólínska sjúkrahúsið

Karolinska Universitetssjukhuset
**Karólínska sjúkrahúsið** (Karolinska Universitetssjukhuset) er sænskur spítali í Stokkhólmi. Hann var stofnaður 1. janúar 2004. Það var á þeim spítala sem fyrsti gervibarkinn var græddur í mann.

## Tengt efni

* Karólínska stofnunin

## Tilvísanir
# Norrtälje

Norrtälje
**Norrtälje** er þéttbýli í sveitarfélaginu Norrtälje i Svíþjóð. Þar búa 17 275 manns (2010).

## Neðanmálsgreinar

## Tenglar

  *Þessi landafræðigrein  sem tengist Svíþjóð er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# BAFTA

Breska kvikmynda og sjónvarpsþátta-akademían| *British Academy of Film and Television Arts* (enska) |
|  |
| Skammstöfun | BAFTA |
| Stofnað | 16. apríl 1947 (sem British Film Academy) |
| Höfuðstöðvar | Piccadilly í London í Bretlandi |
| Membership  | Um 13.500 |
| Opinbert tungumál  | Enska |
| Vefsíða | www.bafta.org |

**Breska kvikmynda og sjónvarpsþátta-akademían** (enska: **The British Academy of Film and Television Arts**), betur þekkt sem **BAFTA**, er góðgerðarstofnun í Bretlandi sem heldur árlega verðlaunahátíð sem veitir verðlaun fyrir árangur í kvikmyndum, sjónvarpi, teiknimyndum og tölvuleikjum. Akademían var stofnuð árið 1947 af David Lean, Alexander Korda, Carol Reed, Laurence Olivier, Michael Powell, Emeric Pressburger, Roger Manvell og öðrum frægum aðilum í breska kvikmyndaiðnaðinum. Árið 1958 sameinaðist hún *Samtökum sjónvarpsframleiðenda og leikstjóra*. Verðlaunin eru löguð eins og leikhúsgríma sem var hönnuð af bandaríska myndhöggvaranum Mitzi Cunliffe.

## Verðlaunaflokkar

### Bresku kvikmyndaverðlaunin

* BAFTA-verðlaunin fyrir bestu kvikmynd: síðan 1948
* BAFTA-verðlaunin fyrir bestu bresku kvikmynd: 1948–1968, 1992–í dag
* BAFTA-verðlaun fyrir bestu kvikmynd sem er ekki á ensku: síðan 1983

### Bresku sjónvarpsþáttaverðlaunin

* Besti staki drama-þáttur
* Besta mini-þáttaröð

## Heimildir

  *Þessi sjónvarpsgrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# New York-fylki

| New York |
| --- |
| Fylki |
| State of New York |
| FániInnsigli |
| Viðurnefni: The Empire State |
| Kjörorð: *Excelsior* (latína) |
| Staðsetning New York í Bandaríkjunum |
| Land |  Bandaríkin |
| Varð opinbert fylki | 26. júlí 1788 (1788-07-26) (11. fylkið) |
| Höfuðborg | Albany |
| Stærsta borg | New York |
| Stærsta sýsla | Kings (Brooklyn) |
| Stærsta stórborgarsvæði | New York-stórborgarsvæðið |
| Stjórnarfar |
|  • Fylkisstjóri | Kathy Hochul (D) |
|  • Varafylkisstjóri | Antonio Delgado (D) |
| Þingmenn öldungadeildar | * Chuck Schumer (D)
* Kirsten Gillibrand (D)
 |
| Þingmenn fulltrúadeildar | * 16 Demókratar
* 10 Repúblikanar
 |
| Flatarmál |
|  • Samtals | 141.297 km2 |
|  • Land | 122.057 km2 |
|  • Vatn | 19.240 km2  (13,6%) |
|  • Sæti | 27. sæti |
| Stærð |
|  • Lengd | 530 km |
|  • Breidd | 455 km |
| Hæð yfir sjávarmáli | 300 m |
| Hæsti punktur (Mount Marcy) | 1.629 m |
| Lægsti punktur (Atlantshaf) | 0 m |
| Mannfjöldi (2020) |
|  • Samtals | 20.201.249 |
|  • Sæti | 4. sæti |
|  • Þéttleiki | 159/km2 |
|   • Sæti | 7. sæti |
| Heiti íbúa | New Yorker |
| Tungumál |
|  • Opinbert tungumál | Ekkert |
| Tímabelti | UTC−05:00 (EST) |
|  • Sumartími | UTC−04:00 (EDT) |
| Póstnúmer | NY |
| ISO 3166 kóði | US-NY |
| Stytting | N.Y. |
| Breiddargráða | 40°30'N til 45°1'N |
| Lengdargráða | 71°51'V til 79°46'V |
| Vefsíða | ny.gov |

**New York** er fylki á austurströnd Bandaríkjanna. Það liggur að Pennsylvaníu og New Jersey í suðri, Connecticut, Massachusetts og Vermont í austri, Kanada og Ontaríó-vatni í norðri og Kanada og Erie-vatni í vestri.

Höfuðborg ríkisins er Albany en stærsta borgin er New York. Hún er jafnframt fjölmennasta borg Bandaríkjanna. Aðrar mikilvægar borgir eru Buffalo, Rochester, Syracuse, Ithaca, Yonkers, Binghamton og White Plains. Í ríkinu búa um 20,2 milljónir manna (2020).

## Tilvísanir

## Tenglar

* Opinber vefsíða

  *Þessi Bandaríkja-tengda grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Glynis Johns

Glynis Johns
**Glynis Johns** (fædd 5. október 1923 í Pretoría, Suður-Afríka; d. 4. janúar 2024 í Los Angeles) var bresk leikkona. Johns fæddist í Pretoría, Suður-Afríka. Faðir hennar var Mervyn Johns, velskur leikari. Johns var tilnefnd til Óskarsverðlauna fyrir hlutverk sitt í *The Sundowners* (1960). Hún var tilnefnd til Golden Globe-verðlaunanna fyrir hlutverk sitt í *The Chapman Report* (1962). Johns lék frú Winifred Banks í söngleiknum *Mary Poppins* (1964) eftir Walt Disney. Hún vann Tony-verðlaun sem besta leikkona í söngleik fyrir *A Little Night Music* (1972). Johns lét af leiklist árið 1999. Hún lést 4. janúar 2024 í Los Angeles, Bandaríkjunum, 100 ára að aldri.

## Tilvísanir

## Tenglar

* Glynis Johns á Internet Movie Database
# Almenningur (hugverk)

Merki hugverksins almenningur.
Klippiverkið *Sjöundi dagur í Paradís* er í almenningi ásamt öðrum verkum Muggs þar sem hann lést fyrir meira en 70 árum (1924).
**Almenningur** (*e. Public Domain*) er í hugverkarétti safn þeirra verka, uppfinninga eða vörumerkja sem einkaréttur gildir ekki lengur um þar sem tímalengd réttarins er liðin eða þau uppfylla ekki lengur skilyrði fyrir vernd í skilningi laganna. Oftast þýðir þetta einfaldlega að ekki gilda lengur nein skilyrði hugverkaréttar fyrir notkun verkanna, en þó tíðkast í löggjöf sumra landa að setja skilyrði um verk í almenningi og skapa þar með eins konar eilífan höfundarétt. Þetta er til dæmis gert með ákvæðum um ríkishöfundarétt, menningarvernd og eilífan sæmdarrétt. Í sumum löndum er til kerfi þar sem borga þarf fyrir hagnýtingu verka í almenningi; svokallað *domaine public payant*-kerfi. Eilífur hugverkaréttur getur líka verið búinn til með sérlögum eins og í íslenskum lögum um þjóðsönginn.

Í Bandaríkjunum gildir að verk unnin af starfsmönnum stofnanna alríkisstjórnarinnar eru sjálfkrafa í almenningi. Til dæmis gerist það að ef höfundaréttarvarinn texti verður hluti af lögum þá verður hann um leið hluti af almenningnum.

Algengt hefur verið að skilgreina almenninginn út frá höfundarétti, sem þau verk sem ekki njóta *lengur* höfundaréttarverndar. En almenningurinn telur í reynd líka verk sem aldrei hafa verið varin höfundarétti. Þetta á til dæmis við um alþýðumenningu (þjóðlög, þjóðkvæði, þjóðsögur o.s.frv.) Alþýðuleg hversdagsmenning (eins og brandarar, klámvísur, tækifærissögur, graff o.s.frv.) nýtur að jafnaði ekki heldur verndar höfundaréttar og tilheyrir því almenningi. Það er því líka hægt að skilgreina það safn hugverka sem nýtur verndar hugverkaréttar sem sértilvik innan menningar sem annars er í almenningi.

## Tengt efni

* Wikipedia:Almenningur

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*