Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# ISBN

ISBN númer.
**ISBN** (skammstöfun fyrir enska heitið „International Standard Book Number“) er alþjóðlegur staðall til að einkenna bækur og er ætlað allri almennri bókaútgáfu. ISBN kerfið var upphaflega skapað í Bretlandi af bókabúðakeðjunni W H Smith árið 1966 og var þá kallað „Standard Book Numbering“ eða SBN. Það var tekið upp sem alþjóðastaðallinn ISO 2108 árið 1970. Svipað einkenniskerfi, ISSN („International Standard Serial Number“), er notað fyrir tímarit.

## Yfirlit

Allar útgáfur og afbrigði (nema endurprentanir) af prentaðri bók fá sérstakt ISBN númer. Það getur verið 10 eða 13 tölustafa langt og skiptist í fjóra eða fimm hluta:

1. ef það er 13-tölu ISBN, þá hefst röðin á EAN kóda, annaðhvort 978 eða 979,
2. útgáfuland eða tungumálanúmer,
3. útgefandi,
4. einingarnúmer, og
5. prófsumma.

Hinir mismunandi hlutar geta haft mismunandi lengd. þeir eru oftast aðskildir með bandstriki.

Landsnúmerið er 0 eða 1 fyrir enskumælandi lönd, 2 fyrir frönskumælandi, 3 fyrir þýskumælandi og svo framveigis. Til dæmis er landsnúmer Íslands er 9979. Sjá allan listan Geymt 22 júlí 2009 í Wayback Machine.

Útgefandi fær númer frá skrifstofu ISBN í sínu landi og velur sjálfur einingarnúmerið.
# Internet Movie Database

Vörumerki IMDb
**Internet Movie Database** (skammstafað **IMDb**) er vefsíða sem var stofnuð árið 1990. Hún hýsir gagnagrunn um leikara, kvikmyndagerðamenn, kvikmyndir, sjónvarpsþætti og tölvuleiki. Upplýsingarnar eru að mestu aðsent efni frá innskráðum notendum síðunnar. Árið 1998 var *IMDb* keypt af Amazon.

## Heimildir

## Tenglar

* Heimasíða IMDb

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Leikari

Rowan Atkinson, leikari sem Hr. Bean
**Leikari** eða **leikkona** er starfsheiti og haft um þann sem fer með hlutverk persónu á sviði, í kvikmynd eða sjónvarpi og notar til þess texta sem leikskáld (eða handritshöfundur) hefur samið.

## Tegundir leikara

Til eru eftirfarandi tegundir leikara:

* **aðalleikari**: sá sem leikur aðalhlutverkið.
* **aukaleikari**: sá sem leikur aukapersónu, persónu sem ekki er í aðalhlutverki.
* **áhættuleikari**: sérþjálfaður maður sem leikur í áhættuatriðum fyrir leikara.
* **dansleikari**: ballet-dansari, oft einnig haft um þann sem aðeins dansar í söngleikjum.
* **eftirherma**: sá sem hermir eftir.
* **farandleikari**: leikari sem flakkar um með leikhópi.
* **gamanleikari**: sá sem leikur í gamanleik, einnig nefndur háðleikari.
* **harmleikari**: sá sem leikur í harmleik.
* **látbragðsleikari** (svipbrigðaleikari): sá sem ekki notar orð, heldur líkamann til að tjá persónu eða aðstæður (mimic).
* **leikhússkórmey**: stúlka í kór, kemur oft fyrir í söngleikjum(chorus girl).
* **statisti**: sá sem leikur ónafngreinda persónu í hópatriðum.
# Ohio

| Ohio |
| --- |
| Fylki |
| State of Ohio |
| FániInnsigli |
| Viðurnefni: * The Buckeye State
* Birthplace of Aviation
* The Heart of It All
 |
| Kjörorð: With God, all things are possible (*Með Guði er allt mögulegt*) |
| Staðsetning Ohio í Bandaríkjunum |
| Land |  Bandaríkin |
| Varð opinbert fylki | 1. mars 1803 (1803-03-01) (17. fylkið) |
| Höfuðborg (og stærsta borg) | Columbus |
| Stjórnarfar |
|  • Fylkisstjóri | Mike DeWine (R) |
|  • Varafylkisstjóri | Jon Husted (R) |
| Þingmenn öldungadeildar | * Bernie Moreno (R)
* Jon Husted (R)
 |
| Þingmenn fulltrúadeildar | * 10 Repúblikanar
* 5 Demókratar
 |
| Flatarmál |
|  • Samtals | 116.096 km2 |
|  • Land | 106.156 km2 |
|  • Vatn | 10.040 km2  (8,7%) |
|  • Sæti | 34. sæti |
| Stærð |
|  • Lengd | 355 km |
|  • Breidd | 355 km |
| Hæð yfir sjávarmáli | 260 m |
| Hæsti punktur (Campbell Hill) | 472 m |
| Lægsti punktur (Ohio-fljót) | 139 m |
| Mannfjöldi (2020) |
|  • Samtals | 11.799.448 |
|  • Sæti | 7. sæti |
|  • Þéttleiki | 109/km2 |
|   • Sæti | 10. sæti |
| Heiti íbúa | Ohioan, Buckeye |
| Tungumál |
|  • Opinbert tungumál | Ekkert |
|  • Töluð tungumál | * Enska: 93,3%
* Spænska: 2,2%
* Önnur: 4,5%
 |
| Tímabelti | UTC−05:00 (EST) |
|  • Sumartími | UTC−04:00 (EDT) |
| Póstnúmer | OH |
| ISO 3166 kóði | US-OH |
| Stytting | O., Oh. |
| Breiddargráða | 38°24'N til 41°59'N |
| Lengdargráða | 80°31'V til 84°49'V |
| Vefsíða | ohio.gov |

**Ohio** er fylki í Bandaríkjunum. Það er 116.096 ferkílómetrar að stærð. Ohio liggur að Pennsylvaníu og Vestur-Virginíu í austri, Kentucky í suðri, Indiana í vestri og Michigan og stöðuvatninu Erie-vatni í norðri.

Höfuðborg Ohio heitir Columbus. Íbúar fylkisins eru um 11,8 milljónir (2020).

## Tilvísanir

## Tenglar

* Opinber vefsíða

  *Þessi Bandaríkja-tengda grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Hollywood

Hollywoodskiltið er þekktasta kennileiti Hollywood.
**Hollywood** er hverfi í Los Angeles í Bandaríkjunum norðvestan við miðborgina. Vegna sögu hverfisins sem miðpunktar bandarísks kvikmyndaiðnaðar er nafn þess gjarnan notað sem samheiti fyrir gjörvallan sjónvarps- og kvikmyndaiðnað Bandaríkjanna. Nú á dögum hafa þó flest stóru kvikmyndaverin flutt starfssemi sína á aðra staði innan Los Angeles-svæðisins en mörg sérhæfð fyrirtæki sem starfa við kvikmyndir (til dæmis við klippingu, eftirvinnslu, tæknibrellur, lýsingu og leikmuni) eru ennþá staðsett þar.

## Saga Hollywood

Hollywood var upprunnalega smábær í eyðimörk Kaliforníu. Fyrsta húsið sem var byggt í Hollywood var lítið músteina hús árið 1853. H.J. Whitley er sagðist „Faðir Hollywood“ en var það hann sem umbreytti bænum í ríkt og eftirsótt íbúðahverfi. Um aldarmót 20. aldarinnar var það Whitley sem stóð á baki þess að rafmangs-, gas- og símalínur voru settar upp í nýja úthverfinu. Þrátt fyrir þetta kusu bæjarbúar Hollywood um það að láta sameina bæinn þeirra við Los Angeles en var það vegna vatnsskorts sem ríkti í Hollywood á þessum tíma.

Árið 1911 var fyrsta kvikmyndaverið var opnað á Sunset Boulevard og áður en langt var um liðið voru 20 fyrirtæki byrjuð að framleiða myndir í bænum. Staðsetning, umhverfi og veðurfar Hollywood gerði það að verkum að það ver mjög eftirsóttur staður til þess að taka upp og framleiða myndir. Staðurinn hefur mjög fjölbreytt landslag og var veðrið yfirleitt sólríkt og heitt.

Árið 1915 var Hollywood orðin miðpunktur bandaríska kvikmyndaiðnaðarins. En eftir seinni heimstyrjöldinni fór þetta að breytast og fóru menn frekar að taka upp í við alvöru landlag frekar en inni í kvikmyndaveri. Þetta gerði það að verkum að sjónvarps framleiðendur opnuðu upptökuver í gömlu kvikmyndaverunum. Sjónvarpsþáttaiðnaðurinn fór stigvaxandi og á sjötta áratug síðustu aldar og varð Hollywood staðurinn þar sem allir í sjónvarpsþáttaiðnaðinum vildu vera.

## Hollywoodskiltið

Skiltið var fyrst byggt 1923 og á því stóð „Hollywoodland“ til þess að auglýsa ný hús sem voru í byggingu á svæðinu. Á fjórða áratugnum var skiltið gert upp og var „land“ hlutinn tekinn af. Skiltið sem við þekkjum í dag var reist árið 1978.
# William Wyler

| William Wyler |
| --- |
| William Wyler árið 1945. |
| Fæddur | Willi Wyler 1. júlí 1902(1902-07-01) Mülhausen í Þýska keisaradæminu |
| Dáinn | 27. júlí 1981 (79 ára) Beverly Hills í Kaliforníu í Bandaríkjunum |
| Hvíldarstaður | Forest Lawn Memorial Park í Glendale í Kaliforníu í Bandaríkjunum |
| Störf | * Kvikmyndaleikstjóri
* Framleiðandi
 |
| Ár virkur | 1925–1970 |
| Maki | * Margaret Sullavan (g. 1934; sk. 1936)
* Margaret Tallichet (g. 1938)
 |
| Börn | 5 |
| Ættingjar | Carl Laemmle Jr. (frændi) |

**William Wyler** (fæddur **Willi Wyler**; 1. júlí 1902 - 27. júlí 1981) var bandarískur kvikmyndaleikstjóri og framleiðandi. Ferill hans nær yfir fimm áratugi og gerði hann ýmsar tegundir kvikmynda. Hann hlaut þrenn Óskarsverðlaun.

## Tilvísanir
# UTC

**Máltími** (einnig **UTC** eða **samræmdur alþjóðlegur tími**) er tímakvarði sem er eins og GMT að öðru leyti en því að UTC byggir á tímamælingu með atómklukku, þar sem GMT á hinn bóginn reiknar tímann með stjarnfræðilegum hætti. Þegar nauðsyn krefur er skotið inn aukasekúndu(m) í lok mánaðar og verður klukkan þá 23:59:60 (og áfram ef þörf krefur) áður en hún verður 00:00:00. Slíkri aukasekúndu var síðast bætt inn 31. desember 2016. Þessi leiðrétting stafar af því að snúningur jarðar verður í sífellu hægari og lengjast því GMT-sekúndur stöðugt, en atómklukkusekúndur eru óbreytilegar.
Skammstöfunin UTC er alþjóðleg og var hugsuð sem málamiðlun á milli frönsku (*Temps universel coordonné, TUC*) og ensku (*Coordinated Universal Time, CUT*).

Tímabelti jarðar eru skilgreind sem jákvæð (austur) og neikvæð (vestur) hliðrun frá UTC.

## Neðanmálsgreinar
# Creative Commons-leyfi

**Creative Commons (CC)-leyfi** eru eitt af nokkrum almennum notendaleyfum sem gera kleift að dreifa á frjálsan hátt efni sem annars væri höfundarréttarvarið. CC-leyfi gera höfundi kleift að aðlaga höfundarrétt sinn að þeirri notkun sem þeir leyfa á efni sínu (t.d. gefa frjálsa notkun sem er ekki í viðskiptatilgangi) og verndar fólk sem notar eða endurdreifir höfundaverkum annarra þannig að það þarf ekki að hafa áhyggjur af því að brjóta höfundarréttarlög svo fremi sem það fari eftir þeim skilmálum sem höfundarréttarleyfi kveður á um.

## Leyfin fjögur

### Höfundar getið (BY – Attribution)

BY-skilyrði er gert til að tryggja að allir viti hvaðan verkið kemur. Gerð er sú krafi í öllum Creative Commons að höfundar sé getið þegar verk er notað.

Ef þessari kröfu sleppt er verið að hleypa verkinu út til almennings, líkt og höfundarrétturinn væri runninn út.

### Ekki í hagnaðarskyni (NC – Non-commercial)

Þessi takmörkun þýðir í raun að þeir sem ætla að nota verkið megi ekki græða fjárhagslega af því. Sem þýðir að skapari verksins mátti græða á því, nema annað sé tekið fram (með sérstöku leyfi). Til eru þrjár útgáfur af þessu tákni. 1. er með svokölluðu dollaratákni ($). 2. er með evrutákni (€). 3. er með yenatákni (¥). Merkin eru jafngild og er það í höndum höfundar að velja hvað hann notar.

### Engar afleiður (ND – No derivatives)

Takmörkunin snýr að því að ekki megi búa til ný verk sem byggja á verkum viðkomandi höfundar nema tilskilin leyfi liggja fyrir. T.a.m. má ekki nota lag í kvikimynd né endurblanda það, þó mætti deila því áfram í óbreyttri mynd. Er þessi takmörkun oft talin sú þyngsta og mest íþyngjandi takmörkunin. Það felst aðallega í því að ekki er með öllu ljóst hvað þetta felur í sér. Dæmi: Að taka bók og bæta við hana nýjum kafla er ákveðin afleið, og einnig að víxla nöfnum aðalpersónanna. En er hægt að kalla það að prenta bókina á glanspappír eða færa lag af MP3 formi yfir á Ogg Vorbis form afleið? Í svona vafamálum er skynsemin oftast nær látin ráða för, en eðlilegast er að hafa samband við höfundinn ef vafi er á réttindum.

### Deilist áfram (SA – Share alike)

Deilist áfram gefur til kynna að þeir sem búa til afleidd verk af viðkomandi höfundi eru skyldugir til að deila því áfram undir sömu skilmálum. Þannig tryggir viðkomandi höfundur að verk hans verði frjálst áfram. Þetta hefur oft verið kallað ,,copyleft" og er forsenda þess að skapandi almenningur verði til. Upprunalega hugmyndin kom frá Richard Stallman sem var stofnandi frjálshugbúnaðarhreyfingarinnar.

### Leyfin

Útfrá þessum takmörkunum er mögulegt að búa til sex mismunandi leyfi.

* BY
* BY-SA
* BY-NC
* BY-ND
* BY-NC-SA
* BY-NC-ND

Einnig er til leyfið CC0 sem á eru engin takmörk og er það sambærilegt við almenning.

## Heimildir

Hin fjögur CC leyfi í Íslenskri þýðingu á vefsíðu Creative Commons á Íslandi Geymt 25 ágúst 2013 í Wayback Machine

## Tengt efni

* Creative Commons
* Frjálst efni
* Opið menntaefni
# Dans- og söngvamynd

Auglýsing fyrir dans- og söngvamyndina *Singin' in the Rain* frá 1952.
**Dans- og söngvamynd** er kvikmyndategund þar sem söngur og dans eru oftast hluti af persónusköpun og söguþræði, en stundum aðeins til að skapa hlé á framvindunni og fanga athygli með íburðarmiklum atriðum. Dans- og söngvamyndir eru oft byggðar á söngleikjum sem settir hafa verið upp í leikhúsum. Helsti munurinn liggur í sviðsetningu, þar sem dans- og söngvamyndir nýta sér oft tilkomumikil sögusvið utandyra. Dans- og söngatriðin eru svipuð í báðum þessum greinum og flytjendur í söngatriðum koma oft fram eins og þeir væru að flytja atriðið fyrir áhorfendur í sal, horfa til dæmis beint í myndavélina.

Dans- og söngvamyndir komu til sögunnar árið 1927, þegar fyrsta talmyndin, *The Jazz Singer*, var gerð, en hún var á mestu leyti þögul mynd. Fyrsta alvöru talmyndin var *The Lights of New York*, sem var reyndar ekki dans- og söngvamynd, en hafði eitt söngatriði. Frá árunum 1929 til 1930 voru gerðar margar dans- og söngvamyndir, eins og *Broadway Melody* (1929), *Sunny Side Up* (1929) og *King of Jazz* (1930). Dans- og söngvamyndir frá þessum tíma litu meira út eins og leikrit, og notuðu oftast sviðsatriði með einum söngvara og danshóp. Almenningur var orðinn þreyttur á dans- og söngvamyndum árið 1930, en svo urðu þær aftur vinsælar árið 1932. Einn af fyrstu leikstjórum þess tíma var danshöfundurinn Busby Berkeley sem nýtti sér kvikmyndatæknina til að hanna íburðarmikil dansatriði með samræmdum hreyfingum stórra hópa dansara í sérhannaðri sviðsmynd. Seinna á 4. áratugnum urðu dans- og söngvamyndir með Fred Astaire og Ginger Rogers fastur liður í bandarískum kvikmyndahúsum og lögin úr myndunum nutu mörg hver mikilla vinsælda. *Galdrakarlinn í Oz* frá 1939 með Judy Garland í aðalhlutverki vakti athygli sem fyrsta litmyndin gerð með Technicolor.

Á seinni hluta 20. aldar voru gerðar margar söngvamyndir byggðar á söngleikjum Rodgers og Hammerstein og fleiri, með stjörnum á borð við Fred Astaire, Gene Kelly, Bing Crosby, Frank Sinatra, Judy Garland, Ann Miller, Kathryn Grayson og Howard Keel. Margar af þessum myndum eru með frægustu kvikmyndum allra tíma, eins og *South Pacific*, *My Fair Lady* og *Söngvaseiður*. Þegar líða tók á 7. áratuginn þóttu þessar klassísku dans- og söngvamyndir af ýmsum ástæðum gamaldags. Nokkrar myndir tóku að gera uppreisn gegn forminu og/eða notast við rokklög, eins og *The Rocky Horror Picture Show*, *Litla hryllingsbúðin*, *Grease* og *Footloose*. Hefðbundna söngleikjaformið hélt áfram í teiknimyndum Disney, eins og *Litlu hafmeyjunni* og *Aladdín*.

Vinsældir dans- og söngvamynda hafa ekkert minnkað eins og sést á nýlegum metsölukvikmyndum á borð við *La La Land*, *Frozen* og *Encanto*. Bollywood-myndir eru indverskar rómantískar dans- og söngvamyndir sem hafa notið samfelldrar velgengni frá upphafi þeirra á 4. áratugnum og hafa síðustu áratugi haft áhrif á vestrænar dans- og söngvamyndir.

  *Þessi kvikmyndagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Bauganet jarðar

Kort af jörðunni þar sem bauganetið sést vel
**Bauganet jarðar** er kerfi til að staðsetja hluti á jörðinni með talnaröð sem vísa til breiddargráðu og lengdargráðu og stundum hæðar yfir sjávarmáli. Þetta er hnitakerfi sem notast við gráður á hring sem nær umhverfis jörðina samsíða miðbaug (breiddarbaug) og hálfhring sem nær frá norðurpólnum að suðurpólnum (lengdarbaug). Höfuðáttirnar eru notaðar til að minnka talnamengið enn frekar þannig að norðlæg eða suðlæg breidd vísar til gráðu á sveig sem nær frá miðbaug að norðurpól eða suðurpól og skiptist í 90 gráður (táknað með N eða S) og vestlæg eða austlæg lengd sem vísar til þeirrar áttar sem farið er í vestur eða austur frá núllbaug sem liggur gegnum Greenwich í London og skiptist þá í 180° (táknað með V eða A).

Hver gráða á lengdarbaug er að meðaltali 111,2 kílómetrar á lengd (um það bil 60 sjómílur) svo til að fá meiri nákvæmni er henni ýmist skipt í hundraðshluta (kommustafi) eða mínútur (60 hluta) og sekúndur (60\*60 eða 360 hluta).

Dæmi um hnit í bauganeti jarðar er 48°51′29″N, 2°17′40″A (Eiffelturninn í París) þar sem ' eru mínútur og " sekúndur.

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Land

**Land** táknar oftast ríki eða viðurkennt svæði, sem heitir tilteknu nafni. Flest lönd eru afmörkuð hvert frá öðru með landamærum, sem hafa verið afskaplega breytileg og hreyfanleg í tímans rás. Sum lönd eru umlukin sjó eingöngu og hafa þá engin eiginleg landamæri. Þannig háttar til dæmis um Ísland og Japan. Önnur liggja að sjó að hluta og að öðrum löndum að hluta. Sem dæmi slíks má nefna Noreg og Danmörku. Þá eru einnig lönd sem eru algjörlega landlukt, en þau eiga hvergi land að sjó og allt umhverfis þau eru landamæri, sem liggja að einu eða fleiri öðrum ríkjum. Slík lönd eru sem dæmi Sviss og Tékkland. Til eru tvö lönd í veröldinni, sem kalla mætti tvílandlukt, en þau eru umkringd löndum, sem hvergi liggja að sjó. Þessi tvö lönd eru Úsbekistan og Liechtenstein.

Í annarri merkingu er orðið „*land*“ notað um svæði almennt án vísunar til heitis sérstaklega. Sem dæmi um slíka notkun orðsins mætti taka þessa setningu: „Í Himalajafjöllum liggur land að jafnaði hærra en annars staðar á jörðunni.“

Þriðja merking orðsins er stórt eða smátt svæði á jörðinni, sem stendur upp úr sjó, slíkt svæði nefnist meginland eða eyja og byggist aðgreiningin að mestu leyti á stærð. „Land fyrir stafni!“

Að síðustu mætti nefna þá merkingu orðsins sem vísar til eignar tiltekins manns eða lögaðila.
„Möðrudalur á Fjöllum er ein landmesta jörð á Íslandi.“

## Tengt efni

* Ríki
* Listi yfir fullvalda ríki

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Fylki Bandaríkjanna

**Fylki Bandaríkjanna** (einnig kölluð *sambandsríki* eða einungis *ríki*) eru stjórnsýslueiningar sem skipta landinu í hluta. Fylkin eru 50 talsins og njóta þau nokkurs sjálfstæðis í eigin efnum, hafa fylkisstjóra og eigin löggjöf sem þó má ekki stangast á við stjórnarskrá Bandaríkjanna.

Mörkin milli valds fylkja Bandaríkjanna og bandaríska alríkisins hafa verið hitamál í bandarískum stjórnmálum allt frá upphafi. Sá málefnalegi ágreiningur sem ríkir milli Demókrataflokksins og Repúblikanaflokksins í samtímanum skýrist meðal annars af þessu máli en Demókrataflokkurinn er oftar hlynntur því að setja alríkislög um málefni á meðan Repúblikanaflokkurinn er oftar hlynntur því að fylkin fái að setja eigin lög um stór mál. Meðal stærstu deiluefna í seinni tíð er þungunarrofslöggjöf, en Repúblikanar eru að jafnaði mótfallnir þungunarrofi og telja að fylkin eigi að hafa rétt til að setja lög sem hindra aðgengi að þungunarrofi á meðan Demókratar eru að jafnaði hlynntir þungunarrofi og telja að alríkið eigi að setja lög sem verndar réttinn til þungunarrofs. Á árum áður var þrælahald eitt þeirra mála sem deilt var um hvort fylkin eða alríkið ætti að hafa meira vald yfir. Það deilumál var að mestu útkljáð eftir Þrælastríðið og eftir að þrettándi viðauki stjórnarskrár Bandaríkjanna var innleiddur.

## Listi yfir fylki

* Alabama (AL)
* Alaska (AK)
* Arizona (AZ)
* Arkansas (AR)
* Kalifornía (CA)
* Colorado (CO)
* Connecticut (CT)
* Delaware (DE)
* Flórída (FL)
* Georgía (GA)
* Hawaii (HI)
* Idaho (ID)
* Illinois (IL)
* Indiana (IN)
* Iowa (IA)
* Kansas (KS)
* Kentucky (KY)
* Louisiana (LA)
* Maine (ME)
* Maryland (MD)
* Massachusetts (MA)
* Michigan (MI)
* Minnesota (MN)
* Mississippi (MS)
* Missouri (MO)
* Montana (MT)
* Nebraska (NE)
* Nevada (NV)
* New Hampshire (NH)
* New Jersey (NJ)
* Nýja-Mexíkó (NM)
* New York (NY)
* Norður-Karólína (NC)
* Norður-Dakóta (ND)
* Ohio (OH)
* Oklahoma (OK)
* Oregon (OR)
* Pennsylvanía (PA)
* Rhode Island (RI)
* Suður-Karólína (SC)
* Suður-Dakóta (SD)
* Tennessee (TN)
* Texas (TX)
* Utah (UT)
* Vermont (VT)
* Virginía (VA)
* Washington (WA)
* Vestur-Virginía (WV)
* Wisconsin (WI)
* Wyoming (WY)

## Tilvísanir

  *Þessi Bandaríkja-tengda grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Þéttbýli

**Þéttbýli** er svæði þar sem mannvirki og búsetustaðir manna liggja þétt saman miðað við nálæg svæði. Þéttbýlisstaðir geta verið þorp, bæir eða borgir. Þéttbýlisstaðir hafa verið til í árþúsundir en þéttbýlisvæðing hófst fyrir alvöru í iðnbyltingunni á Vesturlöndum á 19. öld og er nú í gangi í þróunarlöndunum en henni fylgja miklar efnahagslegar, umhverfislegar og félagslegar breytingar.

Mismunandi skilgreiningar á þéttbýli eru notaðar á milli landa, gjarnan er miðað við fjölda íbúa á flatarmálseiningu t.d. 1000 íbúa á fermílu í Bandaríkjunum eða 200 íbúa á ferkílómetra í Ástralíu. Stundum er gert að skilyrði að fjarlægð á milli húsa fari að jafnaði ekki yfir ákveðin mörk, t.d. 200 metra. Norrænu hagstofurnar nota sameiginlega skilgreiningu þar sem að mörk þéttbýlis og dreifbýlis miðast við byggðakjarna með 200 íbúum. Hagstofa Íslands heldur einnig utan um tölur um íbúafjölda í kjörnum sem að hafa yfir 50 íbúa, hafa áður haft yfir 50 íbúa eða stefna í það að hafa fleiri en 50 íbúa.

## Heimildir

* „Skilgreining Hagstofu Íslands á þéttbýli“. Sótt 28. nóvember 2005.
* Fyrirmynd greinarinnar var „*Urbanized Area*“ á ensku útgáfu Wikipedia. Sótt 28. nóvember 2005.
# Stórborgarsvæði

Gervihnattarmynd af New York stórborgarsvæðinu.
**Stórborgarsvæði** er svæði sem nær yfir borg og úthverfin hennar. Fjölmennasta stórborgarsvæði heims er Tókýó, þar sem 14,1 milljón manns búa í borginni og 40,8 milljón manns á öllu svæðinu.

## Tilvísanir

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Austurtími

Austurtími
**Austurtími** (**Eastern Time Zone**; skammstafað **ET**) er tímabelti sem nær yfir 22 fylki í austurhluta Bandaríkjanna, hluta af Kanada, og fylkið Quintana Roo í Mexíkó.

Staðir sem nota:

* Staðartíma (Eastern Standard Time; skammstafað **EST**) eru fimm tímum á eftir UTC, eða UTC−05:00 (haust/vetur).
* Sumartíma (Eastern Daylight Time; skammstafað **EDT**) eru fjórum tímum á eftir UTC, eða UTC−04:00 (vor/sumar).

Annan sunnudag í mars, klukkan 02:00 EST, eru klukkurnar færðar til 03:00 EDT og þar með sleppir einum klukkutíma í sólarhring. Fyrsta sunnudag í nóvember, klukkan 02:00 EDT, eru klukkurnar færðar til 01:00 EST og þar með endurtekur einn klukkutíma í sólarhring.

## Bandaríkin

Washington, D.C., og 17 önnur fylki eru staðsett að öllu leyti í Austurtíma. Þau eru:

* Connecticut
* Delaware
* Georgía
* Maine
* Maryland
* Massachusetts
* New Hampshire
* New Jersey
* New York
* Norður-Karólína
* Ohio
* Pennsylvanía
* Rhode Island
* Suður-Karólína
* Vermont
* Vestur-Virginía
* Virginía

Fimm fylki skiptast á milli Austurtíma og Miðtíma. Þau eru:

* Flórída
* Indiana
* Kentucky
* Michigan
* Tennessee

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Sumartími

**Sumartími** er hugtak yfir kerfi sem er ætlað að *spara* dagsbirtu. Þegar sumartími tekur gildi er klukkan færð fram um eina klukkustund frá opinberum staðartíma og haldið þannig yfir vor- og sumarmánuði. Þegar klukkunni er breytt á þennan veg birtir seinna á morgnana og sólin er á lofti klukkutíma lengur.

Ný-Sjálendingurinn George Vernon Hudson stakk fyrstur manna upp á sumartímanum seint á 19. öld. Í fyrri heimstyrjöld var sumartíma fyrst komið á í Þýskalandi og Austurríki-Ungverjalandi sem leið til að spara orku.

Sumartími er mest notaður í tempraða beltinu og er það vegna hinna miklu breytinga á dagsbirtu á mismunandi árstímum.

## Tenglar

* Hvenær var hætt að skipta á milli sumar- og vetrartíma á Íslandi? vísindavefurinn (skoðað 2. júlí 2015)
* Um tímareikning á Íslandi Almanak Háskóla Íslands (skoðað 2. júlí 2015)