Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Kentucky

| Kentucky |
| --- |
| Fylki |
| Commonwealth of Kentucky |
| FániInnsigli |
| Viðurnefni: The Bluegrass State |
| Kjörorð: United we stand, divided we fall *Deo gratiam habeamus* (latína) |
| Staðsetning Kentucky í Bandaríkjunum |
| Land |  Bandaríkin |
| Varð opinbert fylki | 1. júní 1792 (1792-06-01) (15. fylkið) |
| Höfuðborg | Frankfort |
| Stærsta borg | Louisville |
| Stærsta sýsla | Jefferson |
| Stjórnarfar |
|  • Fylkisstjóri | Andy Beshear (D) |
|  • Varafylkisstjóri | Jacqueline Coleman (D) |
| Þingmenn öldungadeildar | * Mitch McConnell (R)
* Rand Paul (R)
 |
| Þingmenn fulltrúadeildar | * 5 Repúblikanar
* 1 Demókrati
 |
| Flatarmál |
|  • Samtals | 104.656 km2 |
|  • Land | 102.269 km2 |
|  • Vatn | 2.387 km2  (2,2%) |
|  • Sæti | 37. sæti |
| Stærð |
|  • Lengd | 640 km |
|  • Breidd | 302 km |
| Hæð yfir sjávarmáli | 230 m |
| Hæsti punktur (Black Mountain) | 1.265 m |
| Lægsti punktur (Mississippifljót) | 78 m |
| Mannfjöldi (2020) |
|  • Samtals | 4.505.836 |
|  • Sæti | 26. sæti |
|  • Þéttleiki | 44/km2 |
|   • Sæti | 23. sæti |
| Heiti íbúa | Kentuckian |
| Tungumál |
|  • Opinbert tungumál | Enska |
| Tímabelti |
| Austurhluti | UTC−05:00 (EST) |
|  • Sumartími | UTC−04:00 (EDT) |
| Vesturhluti | UTC−06:00 (CST) |
|  • Sumartími | UTC−05:00 (CDT) |
| Póstnúmer | KY |
| ISO 3166 kóði | US-KY |
| Stytting | Ky |
| Breiddargráða | 36°30'N til 39°09'N |
| Lengdargráða | 81°58'V til 89°34'V |
| Vefsíða | kentucky.gov |

**Kentucky** er fylki í Bandaríkjunum. Kentucky liggur að Illinois, Indiana og Ohio í norðri, Vestur-Virginíu og Virginíu í austri, Tennessee í suðri og Missouri í vestri. Kentucky er 104.659 ferkílómetrar að flatarmáli eða örlítið stærra en Ísland.

Höfuðborg fylkisins heitir Frankfort en Louisville er stærsta borg fylkisins. Lexington er næst stærst. Íbúar Kentucky eru um 4,5 milljónir (2020).

## Tilvísanir

## Tenglar

* Opinber vefsíða

  *Þessi Bandaríkja-tengda grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Gufuskip

Finnska gufuskipið SS Ukkopekka
**Gufuskip** (stundum **eimskip**) er skip sem knúið er áfram með gufuvél. Gufuvélin snýr skipsskrúfu eða spaðahjóli sem knýr skipið áfram í vatninu. Gufuskip voru fyrsta stig vélvæðingar skipa og tóku við af seglskipum. Þau áttu sitt blómaskeið á síðari hluta 19. aldar og fyrstu áratugum þeirrar 20. þar til dísilvélar tóku við sem ríkjandi aflgjafi um borð í skipum.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Iðnvæðing

Hækkun vergrar landsframleiðslu á hvern íbúa er talin meðal áhrifa iðnvæðingarinnar frá 1500.
**Iðnvæðing** nefndist sú þróun í samfélagi manna þegar það þróast frá landbúnaði og að iðnaði. Þessi þróun er hluti af nútímavæðingu í víðari skilningi, þar sem stórfelldar félagslegar og efnahagslegar breytingar verða fyrir tilstilli tæknilegrar nýsköpunar, sem er í mörgum tilfellum orkufrek. Með iðnvæðingu verða hagkerfi landa sérhæfðari og beinast í meiri mæli að fjöldaframleiðslu.

Fyrsta landið sem iðnvæddist var Bretland í byrjun Iðnbyltingarinnar á 18. öld.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Erie-vatn

Staðsetning.
Við strönd vatnsins í Ohio.
Put-in-Bay við South Bass-eyju.
Þörungavöxtur við vatnið.
Erie-vatnasnákurinn (Nerodia sipedon).
**Erie-vatn** (enska *Lake Erie*, franska: *Lac Érié*) er eitt fimm Vatnanna miklu. Það er næstminnst þeirra að flatarmáli eða tæplega 26.000 ferkílómetrar. Það er grynnst vatnanna og mesta dýpi þess nær aðeins 64 metrum. Erie-vatn liggur að kanadíska fylkinu Ontario í norðri og bandarísku fylkjunum Ohio, Pennsylvaníu og New York í suðri og austri. Það er nefnt eftir Erie-frumbyggjum sem bjuggu á suðurströnd þess.

Helsta fljót sem rennur í það er Detroit-fljót. Niagara-fljót er helsta afrennsli þess. Í því eru vatnsaflsvirkjanir sem framleiða rafmagn sem nýtt er bæði í Kanada og Bandaríkjunum. Stærstu borgir við vatnið eru í Bandaríkjunum; Buffalo (New York), Erie (Pennsylvania), Toledo (Ohio) og Cleveland (Ohio). Mengun og ofauðgun hafa verið vandamál við Erie-vatn. Atvinnuveiðar hafa minnkað undanfarna áratugi en frístundaveiði er algeng.

Erieskurður er einn elsti skipaskurður Bandaríkjanna.

Point Pelee-þjóðgarðurinn í Ontaríó er á norðurströnd vatnsins.

Víðmynd. Að vetri til, horft til Cleveland.
## Heimild

Fyrirmynd greinarinnar var „*Lake Erie*“ á ensku útgáfu Wikipedia. Sótt 13. feb. 2017.
# Harriet Beecher Stowe

| Harriet Beecher Stowe |
| --- |
|  |
| Fædd | 14. júní 1811 Litchfield, Connecticut, Bandaríkjunum |
| Dáin | 1. júlí 1896 (85 ára) Hartford, Connecticut, Bandaríkjunum |
| Störf | Rithöfundur |
| Þekkt fyrir | Að semja *Kofa Tómasar frænda* |
| Maki | Calvin Ellis Stowe |
| Börn | 7 |
| Foreldrar | Lyman Beecher & Roxana Foote |
| Undirskrift |
|  |

**Harriet Elisabeth Beecher Stowe** (14. júní 1811 – 1. júlí 1896) var bandarískur rithöfundur og baráttukona fyrir afnámi þrælahalds. Stowe var af frægri og trúrækinni ætt, Beecher-ættinni. Hún er þekktust fyrir skáldsöguna *Kofa Tómasar frænda* (*Uncle Tom's Cabin*; 1852), þar sem Beecher Stowe skrifaði um harkalega meðferð og bága lifnaðarhætti svartra þræla í Bandaríkjunum. Bókin seldist í milljónum eintaka bæði sem skáldsaga og sem leikrit og hafði mikil áhrif í Bandaríkjunum og Bretlandi. Skáldsagan jók stuðning í norðurhluta Bandaríkjanna við afnám þrælahalds en reitti þrælaeigendur í suðurhluta Bandaríkjanna mjög til reiði. Stowe samdi 30 bækur á ævi sinni, þar á meðal skáldsögur, þrjár ferðasögur og nokkur greina- og bréfasöfn. Hún naut mikilla áhrifa á sínum tíma bæði vegna ritverka sinna og skoðana um samfélagsmál.

## Æviágrip

Harriet Beecher var sjötta í röð ellefu barna kalvíniska prestsins Lymans Beecher og konu hans, Roxönu Foote og hlaut hjá þeim stranga, kristilega menntun. Móðir hennar lést þegar hún var fimm ára. Einn af bræðrum Harriet var presturinn Henry Ward Beecher, sem var hatrammur andstæðingur þrælahalds og vann að því að senda baráttumönnum gegn þrælahaldi skotvopn sem fengu gælunafnið „biblíur Beechers“. Árið 1832 stofnaði faðir Harriet skóla í Cincinnati í Ohio og Harriet gerðist þar kennari. Hún hóf að skrifa bókina *Sketches of Scenes and Characters Among the Descendants of the Pilgrims* um púritanska landnema sem fluttu til Norður-Ameríku í kringum 1620, sem hún birti árið 1843 undir titlinum *The Mayflower*.

Árið 1836 giftist Harriet prestinum Calvin Stowe og vann með honum í baráttunni gegn þrælahaldi. Hjónin neyddust til að flytja burt frá Cincinnati til Brunswick í Maine vegna óvinsælla og opinskárra skoðana sinna um þrælahald. Um þetta leyti samdi Stowe bókina *Kofa Tómasar frænda*, sem varð strax metsölubók þegar hún kom út árið 1852 og gróf mjög undan stuðningi við þrælahald.

Eftir útgáfu bókarinnar tók Stowe ekki mjög virkan þátt í starfsemi baráttumanna gegn þrælahaldi en þó vann hún sér inn virðingu og vinskap margra frægra afnámssinna, þar á meðal Williams Lloyd Garrison. Eftir að Þrælastríðið hófst fór Stowe til Washington og átti fund með Abraham Lincoln Bandaríkjaforseta. Sagt er að Lincoln hafi í kímni sagt við Stowe: „Svo þú ert litla konan sem samdi bókina sem byrjaði þetta mikla stríð!“

Stowe samdi ýmsar aðrar bækur á ferli sínum, þar á meðal *Dred: A Tale of the Great Dismal Swamp* árið 1856. Aðrar bækur hennar nutu ekki eins mikilla vinsælda og hún er því enn þekktust fyrir *Kofa Tómasar frænda*, sem naut mikilla vinsælda bæði í Ameríku og Evrópu og var þýdd á mörg tungumál.

## Tilvísanir
# Sporvagn

Sporvagnar í Vínarborg
**Sporvagn** er lestarvagn sem ekur á spori á götum í þéttbýli sem hann deilir með öðrum farartækjum og vegfarendum. Sporvagnar eru yfirleitt notaðir fyrir almenningssamgöngur innan borga og bæja þótt dæmi séu um sporvagna sem ganga milli bæja og sporvagna sem flytja farm.

Fyrstu sporvagnarnir litu ljós í Bretlandi í upphafi 19. aldar og voru dregnir eftir sporinu af hestum. Á síðari hluta aldarinnar komu gufuknúnir sporvagnar fram og togbrautarvagnar sem dregnir eru áfram með vírkapli og spili. Rafknúnir sporvagnar sem sækja rafmagn í víra yfir götunni komu fram á sjónarsviðið seint á 19. öld og urðu brátt algengasta tegund sporvagna um allan heim. Sum af þessum sporvagnakerfum voru lögð niður á síðari hluta 20. aldar vegna þess hve dýr í rekstri og ósveigjanleg þau voru talin vera.

Nú til dags er algengt að nota víðara hugtakið léttlestarkerfi þegar talað er um sporvagna í almenningssamgöngum innanbæjar.

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Sacramento Kings

| Sacramento Kings |
| --- |
|  |
| Deild | NBA |
| Undirdeild | Vesturdeild |
| Riðill | Kyrrahafsriðill |
| Stofnað | 1923 |
| Saga | **Rochester Seagrams** 1923–1942 **Rochester Eber Seagrams** 1942–1943 **Rochester Pros** 1943–1945 **Rochester Royals** 1945–1948 (NBL) 1948–1949 (BAA) 1949–1957 (NBA) **Cincinnati Royals** 1957–1972 **Kansas City-Omaha Kings** 1972–1975 **Kansas City Kings** 1975–1985 **Sacramento Kings** 1985–nú |
| Völlur | Golden 1 Center |
| Staðsetning | Sacramento, Kalifornía, Bandaríkin |
| Liðs litir | Svartur, fjólublár, grár, hvítur, blár           |
| Venslalið | Stockton Kings |
| Meistaratitlar | **2NBL: 1** (1946) **NBA: 1** (1951) |
| Treyjur í rjáfum | **11** (1, 2, 4, 6, 11, 12, 14, 16, 21, 27, 44) |
| Vefsíða | nba.com/kings |

**Sacramento Kings** er bandarískt körfuknattleikslið sem leikur í NBA deildinni. Kings er elsta liðið í NBA og fyrsta stóra atvinnumannaliðið til að leika í Sacramento.

Félagið hóf sögu sína sem hálf-atvinnumannaliðið Rochester Seagrams árið 1923. Árið 1945 endurskýrð félagið sig sem Rochester Royals og gekk í National Basketball League (NBL) þar sem liðið vann meistaratitilinn á sínu fyrsta tímabili. Árið 1948 skipti félagið ásamt þremur öðrum NBL liðum yfir í BAA deildina, sem síðar sameinaðist NBL og myndaði NBA. Undir nafni Royals gekk liðinu vel innan vallar og varð NBA meistari árið 1951. Liðinu gekk hins vegar erfiðlega fjárhagslega sökum smæðar Rochester og flutti að lokum til Cincinnati árið 1957 og varð að Cincinnati Royals.

Fyrir tímabilið 1972–73 flutti liðið aftur, að þessu sinni til Kansas City í Missouri, og var endurskýrt Kansas City–Omaha Kings vegna þess að það skipti upphaflega heimaleikjum sínum á milli Kansas City og Omaha í Nebraska. Royals nafninu var breytt til að forðast rugling við hafnaboltaliðið sem kallað var Kansas City Royals. Eftir þrjú tímabil stytti liðið nafið í Kansas City Kings, en hélt áfram að spila nokkra heimaleiki á tímabili í Omaha, fram í mars 1978.

Félaginu gekk einnig erfiðlega í Kansas, bæði innan vallar sem utan, og flutti eftir tímabilið 1984–85 til Sacramento. Bestu tímabil þeirra í Sacramento komu fljótlega eftir aldamótin, meðal annars tímabilið 2001–02 þegar félagið var með flesta sigurleiki allra liða. Milli 2006 og 2022 voru Kings með 16 taptímabil í röð, það mesta í sögu NBA.

## Þekktir leikmenn

* Chris Webber
* DeMarcus Cousins
* Jason Williams
* Jerry Lucas
* Mitch Richmond
* Nate Archibald
* Oscar Robertson
* Peja Stojaković
* Vlade Divac

## Þekktir þjálfarar

* Rick Adelman (1999–2006)

## Titlar

* **NBA**
	+ Meistarar (1): 1951

* **NBL**
	+ Meistarar (1): 1946
	+ Tap í úrslitum (2): 1947, 1948

## Tilvísanir
# Denver

| Denver |
| --- |
| Fylkishöfuðborg og sýsla |
| Svipmyndir |
| FániInnsigli |
| DenverStaðsetning í ColoradoSýna kort af ColoradoDenverStaðsetning í BandaríkjunumSýna kort af Bandaríkin |
| Hnit: ﻿ / ﻿ |
| Land |  Bandaríkin |
| Fylki |  Colorado |
| Borg og sýsla | Denver |
| Stjórnarfar |
|  • Borgarstjóri | Mike Johnston (D) |
| Flatarmál |
|  • Samtals | 400,739 km2 |
| Hæð yfir sjávarmáli | 1.610 m |
| Mannfjöldi (2020) |
|  • Samtals | 715.522 |
|  • Áætlað (2023) | 716.577 |
|  • Þéttleiki | 1.805/km2 |
| Tímabelti | UTC−07:00 (MST) |
|  • Sumartími | UTC−06:00 (MDT) |
| Vefsíða | denvergov.gov |

Denver um vetur.
**Denver** er höfuðborg og fjölmennasta borg Colorado-fylkis. Árið 2020 var íbúafjöldi um 716.500.

„The Mile High City“ er auknefni á borgina, af því að hún er einmitt 1.609 metrum (einni enskri mílu) yfir sjávarmáli. Klettafjöll eru nálæg og draga marga ferðamenn, sérstaklega skíðamenn, að Denver. Borgin er nefnd í höfuðið á James W. Denver.

Mikilvægir háskólar í Denver eru Denver-háskóli, Colorado-háskóli í Denver og Regis-háskóli. Meðal íþróttaliða er körfuboltaliðið Denver Nuggets og ameríska fótboltaliðið Denver Broncos.

Núverandi borgarstjóri er Mike Johnston.

## Tilvísanir

## Tenglar

* Opinber vefsíða

  *Þessi Bandaríkja-tengda grein  sem tengist landafræði er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Heimsmetabók Guinness

Heimsmetabók Guinness | Land | Bretland |
| Tungumál | 40+ |
| Útgefandi | Jim Pattinson Group |
| Útgáfudagur | 1955–í dag |

Heimsmetabók Guinness (e. Guinness World Records) er uppsláttarrit um heimsmet sem er gefið út árlega. Í því má finna met sem eru sett af afrekum fólks og af umhverfinu. Bókin var stofnuð af bræðrunum Norris og Ross McWhirter í London árið 1955. Hún var upphaflega gefin út í Bretlandi, svo alþjóðlega árið eftir. Síðan þá hefur hún verið seld í yfir 100 löndum og þýdd á yfir 40 tungumál. Gagnagrunnurinn fyrir bókina inniheldur yfir 57.000 met.

## Íslenskar útgáfur

| Útgáfuár | Títill | Útgefandi | Athugasemdir |
| --- | --- | --- | --- |
| 1977 | *Heimsmetabókin þín* | Örn & Örlygur |  |
| 1980 | *Heimsmetabók Guinness* | Örn & Örlygur |  |
| 1985 | *Heimsmetabók Guinness* | Örn & Örlygur |  |
| 1989 | *Heimsmetabók Guinness* | Örn & Örlygur |  |
| 2004 | *Guinness World Records 2005* | Vaka-Helgafell | Á kilinum stendur: „Heimsmetabókin 2005“. |
| 2005 | *Guinness World Records 2006* | Edda útgáfa Vaka-Helgafell | Á kilinum stendur: „Heimsmetabókin 2006“. |
| 2006 | *Guinness World Records 2007* | Edda útgáfa Vaka-Helgafell | Á kilinum stendur: „Heimsmetabókin 2007“. |
| 2007 | *Guinness World Records 2008* | FORLAGIÐ Vaka-Helgafell | Á kilinum stendur: „Heimsmetabókin 2008“. |
| 2008 | *Guinness World Records 2009* | FORLAGIÐ Vaka-Helgafell | Á kilinum stendur: „Heimsmetabókin 2009“. |
| 2009 | *Guinness World Records 2010* | FORLAGIÐ Vaka-Helgafell | Á kilinum stendur: „Heimsmetabókin 2010“. |

## Tilvísanir

## Tenglar

* Opinber vefsíða

  *Þessi bókmenntagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Variety

Fyrsta útgáfan (desember 1905)
**Variety** er bandarískt fjölmiðlafyrirtæki í eigu Penske Media Corporation. Það var stofnað af Sime Silverman í New York-borg árið 1905 sem vikulegt fréttablað um leiklist og fjölleikasýningar. Árið 1933 var bætt við útgáfunni Daily Variety, staðsett í Los Angeles, til að fjalla um kvikmyndaiðnaðinn. Á síðunni Variety.com má finna fréttir, umsagnir, afþreyingarefni, heildartekjur kvikmynda, myndir og myndbönd, og skráargeymslu af tengdu efni sem nær aftur til ársins 1905.

## Tenglar

* Opinber vefsíða

  *Þessi dagblaðs eða tímaritagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Colusa-sýsla (Kaliforníu)

| Colusa-sýsla
Colusa County |
| --- |
| Sýsla |
| Dómshús sýslunnar |
| Innsigli |
| Staðsetning Colusa-sýslu í Kaliforníu |
| Staðsetning Kaliforníu í Bandaríkjunum |
| Hnit: ﻿ / ﻿ |
| Land |  Bandaríkin |
| Fylki |  Kalifornía |
| Stofnun | 18. febrúar 1850 (1850-02-18) |
| Höfuðstaður | Colusa |
| Stærsta byggð | * Colusa (mannfjöldi)
* Williams (svæði)
 |
| Flatarmál |
|  • Samtals | 2.990 km2 |
|  • Land | 2.980 km2 |
|  • Vatn | 15 km2 |
| Mannfjöldi (2020) |
|  • Samtals | 21.839 |
|  • Áætlað (2023) | 22.037 |
|  • Þéttleiki | 7,3/km2 |
| Tímabelti | UTC−08:00 (PST) |
|  • Sumartími | UTC−07:00 (PDT) |
| Svæðisnúmer | 530 |
| Vefsíða | www.countyofcolusaca.gov |

**Colusa-sýsla** (enska: *Colusa County*) er sýsla í Kaliforníu í Bandaríkjunum. Íbúafjöldinn árið 2020 var 21.839. Höfuðstaður sýslunnar er Colusa. Sýslan er staðsett í norðurhluta Sacramento-dalsins og norðvestur af Sacramento, höfuðborg Kaliforníu.

## Tilvísanir

## Tenglar

* Opinber vefsíða

  *Þessi Bandaríkja-tengda grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Rio de Janeiro

Rio de Janeiro

**Rio de Janeiro** eða **Ríó** (*Janúaráin* á portúgölsku) er stórborg í Brasilíu með um 6,7 milljónir íbúa en um 13,9 milljónir búa á stórborgarsvæðinu (2025). Hún er önnur stærsta borg landsins á eftir São Paulo og var höfuðborg þess til 1960. Nú er hún höfuðborg samnefnds fylkis.

Ríó er 2550 km sunnan við miðbaug og þekkt fyrir baðstrendur, eins og Copacabana og Ipanema, fallegt borgarstæði milli fjallanna við suðurströnd Guanabaraflóa, og glæsilega kjötkveðjuhátíð þar sem sambaskólar keppa sín á milli í að setja upp sem glæsilegasta skrúðgöngu. Ríó er einnig þekkt fyrir stór fátækrahverfi, *favelas*, í hæðunum umhverfis borgina. Árið 2016 voru haldnir Ólympíuleikarnir í borginni.

Orðsifjar heitisins eru þær að 'rio' þýðir fljót, og 'janeiro' þýðir janúar, en Evrópumenn börðu fyrst Gwanabara-flóa, þar sem samnefnd á rennur til sjávar, augum fyrsta janúar árið 1502.

## Borgarhlutar

* Centro
* Copacabana
* Lagoa Rodrigo de Freitas
* Urca

## Íþróttir

### Knattspyrna

* Botafogo de Futebol e Regatas
* Clube de Regatas do Flamengo
* CR Vasco da Gama
* Fluminense FC

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Dennis Hopper

| Dennis Hopper |
| --- |
| Dennis Hopper í 2008 |
| Upplýsingar |
| Fæddur | Dennis Lee Hopper 17. maí 1936(1936-05-17) Dodge City, Kansas |
| Dáinn | 29. maí 2010 (74 ára) |
| Þjóðerni | Bandarískur |
| Störf | Leikari Handritshöfundur Söngvari |
| Ár virkur | 1954–2010 |
| Maki | Brooke Hayward (1961–1969 Michelle Phillips (1970) Daria Halprin (1972–1976) Katherine LaNasa (1989–1992 Victoria Duffy (1996) |
| Börn | 4 |

**Dennis Hopper** (1936 – 2010) var bandarískur leikari. Hann varð frægur fyrir hlutverk sitt í kvikmyndinni *Apocalypse Now* árið 1979.

## Tenglar

Dennis Hopper á Internet Movie Database

  *Þessi kvikmyndagrein  sem tengist æviágripi er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# Fiskifræði

**Fiskifræði** er undirgrein dýrafræðinnar sem fæst við rannsóknir á fiskum, þar á meðal beinfiskum, brjóskfiskum (t.d. hákörlum og þvermunnum) og vankjálkum. Fiskifræði er nátengd haffræði og sjávar- og vatnalíffræði. Þeir sem leggja stund á greinina kallast **fiskifræðingar**.

Innan fiskifræðinnar er ákveðin sérgrein sem nefnist stofnstærðarfræði.

## Saga

Samkvæmt þeim heimildum sem til eru var Aristóteles (384-322 f.kr) sem fyrstur manna lýsti einstaka fiskitegundum eða 115 talsins, einnig greindi hann hvali frá öðrum fiskum. Ekki komu fram nein ný tíðindi í þessum efnum fyrr en um 2000 árum síðar.Frá því að Aristóteles var að lýsa fyrstu rúmlega 100 tegundum fiska hefur talsverður fjöldi bæst við og er í dag búið að lýsa yfir 21000 tegunda og líklegt verður að teljast að nokkrar þúsundir eigi eftir að bætast við í framtíðinni. Auk þeirra lifandi tegunda sem hafa fundist hafa einnig fundist nokkur þúsund útdauðra tegunda á formi steingervinga. Þessir steingervingar hafa varpað ljósi á þróun og skyldleika núlifandi tegunda. Með rannsóknum seg gerðar hafa verið á steingervingum fiska má rekja þróun þeirra allt að 400-500 miljónir ára aftur í tímann.

### Flokkunarkerfi

Í byrjun 18. aldar kom ungur sænskur maður að nafni Peter Artedi (1705-1735) fram á sjónarsviðið með flokkunarkerfi fyrir fiska sem síðar var aðlagað að flokkun allra lífvera og er undirstaða þess flokkunarkerfis sem notað er í dag. Artedi hefur löngum verið nefndur faðir fiskifræðinnar

## Tengt efni

* Sjávarútvegur á Íslandi

## Tilvísanir

  *Þessi grein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*
# The Star-Spangled Banner

Árið 1814 samdi maður að nafni Francis Scott Key ljóð um sigur Bandaríkjamanna á Bretum. Það ljóð heitir „**The Star Spangled Banner**“. Það varð vinsælt að syngja ljóðið við vinsæla drykkjulagið „*To Anacreon in Heaven*”. Uppruni þess lags er óljós en það er talið að maður sem að hét John Stafford Smith (fæddur 1750) hafi samið lagið. Það var ekki fyrr en árið 1931 eftir tuttugu ára baráttu á þingi að lagið var samþykkt sem þjóðsöngur Bandaríkjanna þó svo að sjóherinn og landherinn hefði notað það í fjölda ára.

Á Woodstock hátíðinni í ágúst 1969 spilaði Jimi Hendrix lagið mjög eftirminnilega og hefur öskrandi gítarsóló hans oft verið innblástur margra tónlistarmanna.

## Texti ljóðsins

Oh, say can you see, by the dawn's early light,
What so proudly we hailed at the twilight's last gleaming?
Whose broad stripes and bright stars, through the perilous fight,
O'er the ramparts we watched, were so gallantly streaming?
And the rockets' red glare, the bombs bursting in air,
Gave proof through the night that our flag was still there.
O say, does that star-spangled banner yet wave
O'er the land of the free and the home of the brave?

On the shore, dimly seen through the mists of the deep,
Where the foe's haughty host in dread silence reposes,
What is that which the breeze, o'er the towering steep,
As it fitfully blows, now conceals, now discloses?
Now it catches the gleam of the morning's first beam,
In full glory reflected now shines on the stream:
'Tis the star-spangled banner! O long may it wave
O'er the land of the free and the home of the brave.

And where is that band who so vauntingly swore
That the havoc of war and the battle's confusion
A home and a country should leave us no more?
Their blood has wiped out their foul footstep's pollution.
No refuge could save the hireling and slave
From the terror of flight, or the gloom of the grave:
And the star-spangled banner in triumph doth wave
O'er the land of the free and the home of the brave.

Oh! thus be it ever, when freemen shall stand
Between their loved homes and the war's desolation!
Blest with victory and peace, may the heaven-rescued land
Praise the Power that hath made and preserved us a nation.
Then conquer we must, for our cause it is just,
And this be our motto: "In God is our trust."
And the star-spangled banner forever shall wave
O'er the land of the free and the home of the brave!
# Columbia-háskóli

**Columbia-háskóli**|  |
| Stofnaður: | 25. maí 1754 (1754-05-25) |
| Gerð: | Einkarekinn rannsóknarháskóli |
| Rektor: | Claire Shipman |
| Nemendafjöldi: | 36.649 |
| Staðsetning: | New York-borg, Bandaríkin |
| Vefsíða |

Columbia-háskóli.
**Columbia-háskóli** (enska *Columbia University*) er einkarekinn rannsóknarháskóli í New York í Bandaríkjunum. Aðalháskólavæði skólans er á Manhattan-eyju. Skólinn var stofnaður sem *King's College* af ensku kirkjunni árið 1754. Hann var fyrsti háskólinn í New York fylki og sá fimmti í Bandaríkjunum. Skólinn er einn af hinum átta svonefndu Ivy League-skólum.

Columbia-háskóli var fyrsti háskólinn í Norður-Ameríku sem bauð upp á nám í mannfræði og stjórnmálafræði. Í október 2006 höfðu 76 manns sem tengjast skólanum hlotið nóbelsverðlaun í efnafræði, læknisfræði, hagfræði, bókmenntum og Friðarverðlaun Nóbels.

Við skólann starfa rúmlega 3.200 háskólakennarar og þar nema á sjötta þúsund grunnnemar og á fimmtánda þúsund framhaldsnemar. Fjárfestingar skólans nema tæplega 6 milljörðum bandaríkjadala.

Einkunnarorð skólans eru *In lumine Tuo videbimus lumen* eða „Í ljósi þínu munum við sjá ljósið“.

## Tenglar

* Vefsíða skólans

## Tilvísanir

  *Þessi skólagrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*