# Kalifornía

| Kalifornía
California |
| --- |
| Fylki |
| FániInnsigli |
| Viðurnefni: The Golden State (*Gullna fylkið*) |
| Kjörorð: Eureka |
| Staðsetning Kaliforníu í Bandaríkjunum |
| Land |  Bandaríkin |
| Varð opinbert fylki | 9. september 1850 (1850-09-09) (31. fylkið) |
| Höfuðborg | Sacramento |
| Stærsta borg | Los Angeles |
| Stjórnarfar |
|  • Fylkisstjóri | Gavin Newsom (D) |
|  • Varafylkisstjóri | Eleni Kounalakis (D) |
| Þingmenn öldungadeildar | * Alex Padilla (D)
* Laphonza Butler (D)
 |
| Þingmenn fulltrúadeildar | * 40 Demókratar
* 12 Repúblikanar
 |
| Flatarmál |
|  • Samtals | 423.970 km2 |
|  • Land | 403.932 km2 |
|  • Vatn | 20.047 km2  (4,7%) |
|  • Sæti | 3. sæti |
| Stærð |
|  • Lengd | 1.220 km |
|  • Breidd | 400 km |
| Hæð yfir sjávarmáli | 880 m |
| Hæsti punktur (Mount Whitney) | 4.421 m |
| Lægsti punktur (Dauðadalur) | −85 m |
| Mannfjöldi (2023) |
|  • Samtals | 38.965.193 |
|  • Sæti | 1. sæti |
|  • Þéttleiki | 97/km2 |
|   • Sæti | 11. sæti |
| Heiti íbúa | Californian |
| Tungumál |
|  • Opinbert tungumál | Enska |
|  • Töluð tungumál | * Enska: 56,1%
* Spænska: 28,3%
* Önnur: 15,6%
 |
| Tímabelti | UTC−08:00 (PST) |
|  • Sumartími | UTC−07:00 (PDT) |
| Póstnúmer | CA |
| ISO 3166 kóði | US-CA |
| Stytting | Calif., Cal., Cali. |
| Breiddargráða | 32°32'N til 42°N |
| Lengdargráða | 114°8'V til 124°26'V |
| Vefsíða | ca.gov |

Golden Gate brúin í San Francisco.
**Kalifornía** (enska: **California**) er fylki á vesturströnd Bandaríkjanna. Kalifornía liggur að Oregon í norðri, Nevada og Arizona í austri, Mexíkó í suðri og Kyrrahafinu í vestri. Höfuðborg fylkisins heitir Sacramento en Los Angeles er stærsta borg fylkisins. Meðal annarra þekktra borga í Kaliforníu eru San Francisco, Oakland, San Jose og San Diego.

Kalifornía er um 424.000 ferkílómetrar að stærð — þriðja stærsta fylki Bandaríkjanna á eftir Alaska og Texas. Landslag fylkisins er afar fjölbreytt.

Á 19. öld skall á gullæðið í Kaliforníu. Fólk flykktist að og efnahagur fylkisins batnaði til muna. Snemma á 20. öld varð Los Angeles miðstöð skemmtanaiðnaðar í heiminum og stórt aðdráttarafl ferðamanna. Ef Kalifornía væri land myndi það vera á meðal tíu stærstu hagkerfa heims (á stærð við Ítalíu) og 35. fjölmennasta.

## Iðnaður

Árið 2005 var Kalifornía talið 5. stærsta hagkerfi í veröldinni og ábyrgt fyrir allt að 13% af heildar framleiðslu Bandaríkjanna. Aðaliðnaður Kaliforníu er landbúnaður og hefur fylkið verið kallað brauðkarfa Bandaríkjanna. Á hæla þess kemur kemur hátækni, bæði flug og geimiðnaður auk þess sem fylkið er þekkt fyrir tölvutækni og Silicon Valley sem er staðsettur í San Jose er talin ein helsta miðstöð tölvuvæðingarinnar, bæði hugbúnaðarframleiðslu og einnig framleiðslu á tölvum og íhlutum. Í Kaliforníu er afþreyingariðnaður einnig mjög mikilvægur, bæði framleiðsla kvikmynda og tölvuleikja en þó fyrst og fremst framleiðsla sjónvarpsefnis.

## Lýðfræði

Kalifornía er fjölmennasta fylki Bandaríkjanna, með um 39.53 milljónir íbúa. Samkvæmt U.S. Census Bureau 2000 þá er hlutfall kynþátta í ríkinu sem hér segir:

* Hvítir - 59,5%
* Svertingjar - 6,7%
* Frumbyggjar (Indjánar) - 1%
* Asíufólk - 10,9%
* Hawaiian og aðrar eyjaþjóðir - 0.3%
* Aðrir - 16.8%
* Blanda af tveimur kynþáttum - 4,7%

Auk þess má geta að 32,4% flokka sig sem latinos eða upprunna frá Mið- og Suður-Ameríku.

### Tungumál

Árið 2005 höfðu um 58% íbúa Kaliforníu ensku að móðurmáli (sem fyrsta mál), en um 28% töluðu spænsku, einkum er spænska útbreidd í suðurhluta fylkisins. Um 14% íbúanna tala ýmis tungumál (sem fyrsta mál), og eru ýmis Asíumál áberandi í hverfum innflytjenda. Alls eru töluð um 70 tungumál á svæðinu.

## Sýslur

Fylkinu er skipt í 58 sýslur. Þær eru:

* Alameda
* Alpine
* Amador
* Butte
* Calaveras
* Colusa
* Contra Costa
* Del Norte
* El Dorado
* Fresno
* Glenn
* Humboldt
* Imperial
* Inyo
* Kern
* Kings
* Lake
* Lassen
* Los Angeles
* Madera
* Marin
* Mariposa
* Mendocino
* Merced
* Modoc
* Mono
* Monterey
* Napa
* Nevada
* Orange
* Placer
* Plumas
* Riverside
* Sacramento
* San Benito
* San Bernardino
* San Diego
* San Francisco
* San Joaquin
* San Luis Obispo
* San Mateo
* Santa Barbara
* Santa Clara
* Santa Cruz
* Shasta
* Sierra
* Siskiyou
* Solano
* Sonoma
* Stanislaus
* Sutter
* Tehama
* Trinity
* Tulare
* Tuolumne
* Ventura
* Yolo
* Yuba

## Landsvæði og náttúrufar

Tröllvaxin tré í Kaliforníu.
Miðdalur Kaliforníu er mesta landbúnaðarhérað fylkisins. Vestur af honum eru Sierra Nevada eða Snjófjöll. Í eða við fjöllin eru Yosemite-þjóðgarðurinn með háa kletta og fossa, Sequoia-þjóðgarðurinn og Kings Canyon-þjóðgarðurinn þar sem stærstu tré í heimi vaxa; rauðviður, Tahoe-vatn er stærsta stöðuvatn fylkisins og Mount Whitney er sem er hæsta fjall Bandaríkjanna 48 (utan Alaska og Hawaii).

Í norðri eru Fossafjöll (sem ná norður í gegnum Oregon og Washingtonfylki) þar sem eldkeilur eru áberandi fjöll. Lassen Peak gaus í byrjun 20. aldar. Lassen Volcanic-þjóðgarðurinn er umhverfis fjallið. Við norðurströndina vex strandrauðviður sem hefur að geyma hæstu eintök trjáa í heimi. Þar eru Redwood-þjóðgarðarnir.

Í suðaustur-Kaliforníu má finna eyðimerkur eins og Dauðadal sem er lægsti og heitasti staður Bandaríkjanna. Þar eru vaxa kaktusar og annar eyðimerkurgróður. Death Valley-þjóðgarðurinn er þjóðgarður sem nær yfir svæðið.

Um 45% fylkisins er skógi vaxið og er fjöldi furutrjáa. Í Hvítufjöllum má finna broddfuru sem er yfir 5000 ára gömul. Dýralíf er fjölbreytt. Meðal spendýra eru: fjallaljón, sléttuúlfar, svartbirnir, íkornar og stórhyrningar.

## Tilvísanir

## Tenglar

* Opinber vefsíða