# Suður-Ameríka

Heimskort sem sýnir Suður-Ameríku
**Suður-Ameríka** er heimsálfa sem er að öllu leyti á vesturhveli jarðar og að mestu leyti á suðurhveli jarðar. Suður-Ameríka er syðri hluti Ameríku sem er oft talin ein heimsálfa. Norðurhlutinn er Norður-Ameríka.

Suður-Ameríka á strönd að Kyrrahafi í vestri, Atlantshafi í austri og Karíbahafi í norðri. Hún tengist Norður-Ameríku um Panamaeiðið í norðri. Í Suður-Ameríku eru tólf sjálfstæð ríki: Argentína, Bólivía, Brasilía, Ekvador, Gvæjana, Kólumbía, Paragvæ, Perú, Síle, Súrínam, Úrúgvæ og Venesúela; og tvær útlendur: Falklandseyjar og Franska Gvæjana. Við strönd álfunnar eru ABC-eyjarnar sem tilheyra Hollandi, Ascension-eyja (hluti af Sankti Helenu, Ascension og Tristan da Cunha sem tilheyrir Bretlandi) og Bouvet-eyja sem tilheyrir Noregi. Panama og Trínidad og Tóbagó eru stundum talin til Suður-Ameríku landfræðilega.

Suður-Ameríka er fjórða stærsta heimsálfan og sú fimmta fjölmennasta. Hún þekur 17.818.508 ferkílómetra og fjöldi íbúa álfunnar var áætlaður 423 milljónir árið 2019. Brasilía er langfjölmennasta Suður-Ameríkuríkið með yfir helming allra íbúa álfunnar, en þar á eftir koma Kólumbía, Argentína, Venesúela og Perú. Síðustu áratugi hefur Brasilía orðið leiðandi afl í álfunni bæði efnahagslega og í stjórnmálum.

Flestir íbúar Suður-Ameríku búa við austur- eða vesturströndina, en meira dreifbýli er innar og syðst í álfunni. Andesfjöll setja mikinn svip á landfræði vesturhluta Suður-Ameríku. Í austurhlutanum eru bæði hásléttur og stór láglendissvæði sem stórfljótin Amasónfljót, Órinókófljót og Paraná-fljót hlykkjast um. Stærstur hluti álfunnar er í hitabeltinu utan syðsti hluti Suðurkeilunnar sem er við miðbreiddargráðurnar.

Íbúasamsetning álfunnar er blanda af menningu frumbyggja og landnema frá Evrópu, Asíu og Afríku. Saga nýlendustefnu í Suður-Ameríku er löng og ein afleiðing hennar er að flestir íbúar tala ýmist spænsku eða portúgölsku. Samanborið við aðrar heimsálfur hefur saga Suður-Ameríku verið tiltölulega friðsæl og fá meiriháttar stríð átt sér þar stað.

Stærsta borg Suður-Ameríku er Sao Paulo í Brasilíu. Stærsta stöðuvatnið er Títícaca-vatn og hæsti tindur er Aconcagua í Andesfjöllum.

## Lönd í Suður-Ameríku

| Skjaldarmerki | Fáni | Land / hjálenda | Stærð | Fólksfjöldi (2021) | Íbúaþéttleiki | Höfuðborg | Nafn á opinberum tungumálum |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  |  | Argentina | 2.766.890 km2 | 45.276.780 | 14,3/km2 | Búenos Aíres | Argentina |
|  |  | Bólivía | 1.098.580 km2 | 12.079.472 | 8,4/km2 | La Paz, Sucre | Bolivia / Mborivia / Wuliwya / Puliwya |
|  |  | Brasilía | 8.514.877 km2 | 214.326.223 | 22/km2 | Brasilía | Brasil |
|  |  | Ekvador | 283.560 km2 | 17.797.737 | 53,8/km2 | Quito | Ecuador / Ikwayur / Ekuatur |
|  |  | Falklandseyjar (Bretland) | 12.173 km2 | 3.764 | 0,26/km2 | Stanley | Falkland Islands |
|  |  | Franska Gvæjana (Frakkland) | 91.000 km2 | 297.449 | 2,1/km2 | Cayenne (Préfecture) | Guyane |
|  |  | Gvæjana | 214.999 km2 | 804.567 | 3,5/km2 | Georgetown | Guyana |
|  |  | Kólumbía | 1.141.748 km2 | 51.516.562 | 40/km2 | Bogotá | Colombia |
|  |  | Paragvæ | 406.750 km2 | 6.703.799 | 15,6/km2 | Asunción | Paraguay/Paraguái |
|  |  | Perú | 1.285.220 km2 | 33.715.471 | 22/km2 | Líma | Perú/Piruw/Piruw |
|  |  | Síle | 756.950 km2 | 19.493.184 | 22/km2 | Santíagó | Chile |
|  |  | Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar (Bretland) | 3.093 km2 | 20 | 0/km2 | King Edward Point | Suður-Georgía og Suður-Sandvíkureyjar |
|  |  | Súrínam | 163.270 km2 | 612.985 | 3/km2 | Paramaríbó | Suriname |
|  |  | Úrúgvæ | 176.220 km2 | 3.426.260 | 19,4/km2 | Montevídeó | Uruguay |
|  |  | Venesúela | 916.445 km2 | 28.199.867 | 27,8/km2 | Karakas | Venezuela |
| Alls | 17.824.513 km2 | 434.254.119 | 21,5/km2 |  |

## Neðanmálsgreinar

## Tilvísanir

## Tenglar

* Sigurður Hjartarson (13.11.2001). „Um hvað snerist sjálfstæðisbarátta Suður-Ameríku?“. *Vísindavefurinn*.

  *Þessi landafræðigrein er stubbur. Þú getur hjálpað til með því að bæta við greinina.*