Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# 1674

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 16ma yarcento **<--**17ma**-->** 18ma yarcento

---

 |
| Yardeki:
1600a • 1610a • 1620a • 1630a • 1640a
1650a • 1660a • 1670a • 1680a • 1690a
1700a

---

 |
| Yari:
1601 • 1602 • 1603 • 1604 • 1605 1606 • 1607 • 1608 • 1609 • 1610
1611 • 1612 • 1613 • 1614 • 1615 1616 • 1617 • 1618 • 1619 • 1620
1621 • 1622 • 1623 • 1624 • 1625 1626 • 1627 • 1628 • 1629 • 1630
1631 • 1632 • 1633 • 1634 • 1635 1636 • 1637 • 1638 • 1639 • 1640
1641 • 1642 • 1643 • 1644 • 1645 1646 • 1647 • 1648 • 1649 • 1650
1651 • 1652 • 1653 • 1654 • 1655 1656 • 1657 • 1658 • 1659 • 1660
1661 • 1662 • 1663 • 1664 • 1665 1666 • 1667 • 1668 • 1669 • 1670
1671 • 1672 • 1673 • 1674 • 1675 1676 • 1677 • 1678 • 1679 • 1680
1681 • 1682 • 1683 • 1684 • 1685 1686 • 1687 • 1688 • 1689 • 1690
1691 • 1692 • 1693 • 1694 • 1695 1696 • 1697 • 1698 • 1699 • 1700 |

La yaro **1674** (MDCLXXIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 674ma yaro di la duesma yarmilo, la 74ma yaro di la 17ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1670a. Kande 1674 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi

### Europa

* 19ma di februaro - Anglia e Nederlando signatas tale nomizita "pakto di Westminster", quo finos la Triesma milito Angla-Nederlandana.
* 19ma di mayo - Johan la 3ma Sobieski divenas suvereno di Polonia-Lituania, e regnos til 1696.

### Azia

* Franci fondas kolonio Pondicherry, en India.

## Naski

* (baptita ye la 30ma di marto) - Jethro Tull, Angla agrokultivisto, inventinto di semanta mashino (m. 1741)

## Morti

* 12ma di agosto - Philippe de Champaigne, Franca piktisto (n. 1602)
* 29ma di septembro - Gerbrand van den Eeckhout, Nederlandana piktisto (n. 1621)
* 8ma di novembro - John Milton, Angla poeto (n. 1608)
# 1632

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 16ma yarcento **<--**17ma**-->** 18ma yarcento

---

 |
| Yardeki:
1600a • 1610a • 1620a • 1630a • 1640a
1650a • 1660a • 1670a • 1680a • 1690a
1700a

---

 |
| Yari:
1601 • 1602 • 1603 • 1604 • 1605 1606 • 1607 • 1608 • 1609 • 1610
1611 • 1612 • 1613 • 1614 • 1615 1616 • 1617 • 1618 • 1619 • 1620
1621 • 1622 • 1623 • 1624 • 1625 1626 • 1627 • 1628 • 1629 • 1630
1631 • 1632 • 1633 • 1634 • 1635 1636 • 1637 • 1638 • 1639 • 1640
1641 • 1642 • 1643 • 1644 • 1645 1646 • 1647 • 1648 • 1649 • 1650
1651 • 1652 • 1653 • 1654 • 1655 1656 • 1657 • 1658 • 1659 • 1660
1661 • 1662 • 1663 • 1664 • 1665 1666 • 1667 • 1668 • 1669 • 1670
1671 • 1672 • 1673 • 1674 • 1675 1676 • 1677 • 1678 • 1679 • 1680
1681 • 1682 • 1683 • 1684 • 1685 1686 • 1687 • 1688 • 1689 • 1690
1691 • 1692 • 1693 • 1694 • 1695 1696 • 1697 • 1698 • 1699 • 1700 |

La yaro **1632** (MDCXXXII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye jovdio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 632ma yaro di la duesma yarmilo, la 32ma yaro di la 17ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 1630a. Kande 1632 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi

### Europa

* 6ma di novembro - Kristina divenas rejino di Suedia.
* En Estonia, l'universitato di Tartu fondesas.

### Azia

* En India Shah Jahan konstruktigas ek marmoro mauzoleo por sua mortinta spozino Mumtaz Mahal. La mauzoleo Taj Mahal nur kompleteskos en 1648, pos longa laboro.

## Naski

* 28ma di novembro - Jean-Baptiste Lully, Franc-Italiana kompozisto (m. 1687)
* 29ma di agosto - John Locke, Angla filozofo (m. 1704)
* 20ma di oktobro - Christopher Wren, Angla arkitekto (m. 1723)
* 24ma di oktobro - Antonie van Leeuwenhoek, Nederlandana komercisto e ciencisto (m. 1723)
* 31ma di oktobro - Johannes Vermeer, Nederlandana piktisto (m. 1675)
* 24ma di novembro - Benedictus de Spinoza (Baruch Spinoza), Nederlandana filozofo (m. 1677)

## Morti

* 30ma di aprilo - Rejulo Sigismund la 3ma Vasa di Polonia-Lituania e Suedia (n. 1566)
* 16ma di novembro - Gustaf la 2ma Adolf, rejo di Suedia, dum kombato en Lützen (n. 1594)
# 1573

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 15ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 16ma WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 17ma yarcento |
| Yardeki:
1500a • 1510a • 1520a • 1530a • 1540a
1550a • 1560a • 1570a • 1580a • 1590a 1600a

---

 |
| Yari:
1501 • 1502 • 1503 • 1504 • 1505 1506 • 1507 • 1508 • 1509 • 1510
1511 • 1512 • 1513 • 1514 • 1515 1516 • 1517 • 1518 • 1519 • 1520
1521 • 1522 • 1523 • 1524 • 1525 1526 • 1527 • 1528 • 1529 • 1530
1531 • 1532 • 1533 • 1534 • 1535 1536 • 1537 • 1538 • 1539 • 1540
1541 • 1542 • 1543 • 1544 • 1545 1546 • 1547 • 1548 • 1549 • 1550
1551 • 1552 • 1553 • 1554 • 1555 1556 • 1557 • 1558 • 1559 • 1560
1561 • 1562 • 1563 • 1564 • 1565 1566 • 1567 • 1568 • 1569 • 1570
1571 • 1572 • 1573 • 1574 • 1575 1576 • 1577 • 1578 • 1579 • 1580
1581 • 1582 • 1583 • 1584 • 1585 1586 • 1587 • 1588 • 1589 • 1590
1591 • 1592 • 1593 • 1594 • 1595 1596 • 1597 • 1598 • 1599 • 1600 |

La yaro **1573** (DLXXIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 573ma yaro di la duesma yarmilo, la 73ma yaro di la 16ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 1570a.

## Eventi

### Azia

* Wan Li divenas cezaro di la Dinastio Ming. Lu regnos Chinia dum 47 yari (til 1620) ma ne partoprenos regno, ne aceptos vizitanti e ne respondos letri. En korto e provinci regnas korupto e mala eunuki. L'ekonomio ne funcionos, ma literaturo, opero, piktado e fayenco-produktado florifos.

### Sud-Amerika

* 6ma di julio - Jerónimo Luis de Cabrera fondas Córdoba, en la nuna Arjentinia.
* 22ma di novembro - Urbo Niterói fondesas en Brazilia.

## Naski

* 18ma di januaro - Ambrosius Bosschaert, Nederlandana piktisto (m. 1621)
* 22ma di januaro - Sebastian Vrancx, Flandriana piktisto (m. 1647)

## Morti
# Vino

**Vino** esas alkohola drinkajo obtenita per fermentaco di suko di vit-bero (*vitis vinifera*) o di altra frukti. Pro la naturala kemiala equilibro vit-beri fermentacas sen l' adjuntajo di sukri, acidi, enzimi, aquo o altra nutrivi. Hefo konvertas la sukro en la vit-beri a etanolo e Karbobioxo. Diferanta varietati di vit-beri e di hefo produktas diferanta stili di vino.

Vino produktabas dum mil-yari. La maxim frua traci di vino trovesis en Gruzia, nome vinkruchi kom kemiale atestita restaji di vino.

Kalico di vino blanka.
La transformeso di vit-bero en vino nominesas vinifo. La studio di vini esas vino-tekniko.

## Historio ed origino

Vino existas de adminime ok mil-yari, demonstrite per vin-restaji ek Imiri en sud-estala Gruzia.

Antiqua Romani konsumis vino kun spici e mem alonge nam mar-aquo.

Dum la 19ma yarcento vino konsideresis energiva drinkajo, exemple, falchanto drinkas ulo 6 til 8 litri per dio ! Vinecho esas parto di pago, dum epoko kande aquo ne esas ul-tempe vere drinkebla.

## Vino-konstituciono

Vino esas precipue solvuro di alkoholo en aquo, kontenanta anke multa kemiala kompozanti aerebla o ne, en solvo o en suspendo. La proporciono en alkoholo esas ordinare kompreso inter 9 e 15% per proporciono en aquo cirkum 85 %.

L'alkoholo konsistas precipue ek etanolo, ma anke trovesas glikolo, sorbitolo, butileneglikolo ...

Vino komprenas anke:

* du sukri, glikoso e fruktozo. Lia dozigo varias de 1 til 2 g/L en sika vini mem 50 til 60 g/L en dolca vini pro alkohola fementaco esis nekompleta.
* du acidi: maliqua, citrato, tartriqua, acetiqua, laktala, suciniqua.
* du kompozanti fenolika: tanivi, antociani.

## Extera ligili

* Taste of red wines - Angla Franca
* Wine storage - Angla Franca
* Wine vintages, vintage charts - Angla Franca

## Referi
# Victor Hugo

|  |
| --- |
| **Victor Hugo** |
|  |
| **Profesiono:** | skriptisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Francia |
| **Naskodato:** | 26 di februaro 1802 |
| **Nasko-loko:** | Besançon, Francia |
| **Mortodato:** | 22 di mayo 1885 |
| **Morto-loko:** | Paris |
|  |  |

**Victor Hugo** (1802 til 1885) esis Franca skriptisto.

Komence suportero di Napoléon la 3ma en 1848, ma pos stato-stroko ilu divenis opozinto, do ekigis a Jersey e pose a Guernsey.

Skribas stacante.

## Selektika verki

* 1831 - Notre-Dame de Paris
* 1859 - La Légende des siècles
* 1862 - Les Misérables

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | La revo di heroo, esas esar granda omnaloke e mikra che sua patro. |  |
# 1787

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 17ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 18ma WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 19ma yarcento

---

 |
| Yardeki:
1700a • 1710a • 1720a • 1730a • 1740a
1750a • 1760a • 1770a • 1780a • 1790a 1800a

---

 |
| Yari:
1701 • 1702 • 1703 • 1704 • 1705 1706 • 1707 • 1708 • 1709 • 1710
1711 • 1712 • 1713 • 1714 • 1715 1716 • 1717 • 1718 • 1719 • 1720
1721 • 1722 • 1723 • 1724 • 1725 1726 • 1727 • 1728 • 1729 • 1730
1731 • 1732 • 1733 • 1734 • 1735 1736 • 1737 • 1738 • 1739 • 1740
1741 • 1742 • 1743 • 1744 • 1745 1746 • 1747 • 1748 • 1749 • 1750
1751 • 1752 • 1753 • 1754 • 1755 1756 • 1757 • 1758 • 1759 • 1760
1761 • 1762 • 1763 • 1764 • 1765 1766 • 1767 • 1768 • 1769 • 1770
1771 • 1772 • 1773 • 1774 • 1775 1776 • 1777 • 1778 • 1779 • 1780
1781 • 1782 • 1783 • 1784 • 1785 1786 • 1787 • 1788 • 1789 • 1790
1791 • 1792 • 1793 • 1794 • 1795 1796 • 1797 • 1798 • 1799 • 1800 |

La yaro **1787** (MDCCLXXXVII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye lundio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 787ma yaro di la duesma yarmilo, la 87ma yaro di la 18ma yarcento, e la 8ma yaro di la yari 1780a. Kande 1787 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi

### Afrika

* Tuaregi, nomadi en Sahara, vinkas anciena regnanto di Timbuktu.

### Europa

* Dum 6 yari, til 1792, Otoman imperio probos konquestar Krimea de Rusa imperio.

### Nord-Amerika

* 14ma di mayo - En Pensilvania adoptesas skriptita konstituco por Usa.
* 17ma di septembro - Usana konstituco signatesas en Philadelphia.
* 12ma di decembro - Pensilvania divenas la 2ma Usana stato.
* 18ma di decembro - Nova-Jersey divenas la 3ma Usana stato.

### Oceania

* William Bligh departas per “Bounty”-navo ad Oceania.

## Naski

* 1ma di januaro - Johann Dominicus Quaglio, Germana piktisto (m. 1837)
* 7ma di januaro - Patrick Nasmyth, Skota piktisto (m. 1831)
* 23ma di februaro - José Travassos Valdez, komto de Bonfim, chefa ministro di Portugal (m. 1862)
* 6ma di marto - Joseph von Fraunhofer, Germana fizikisto (m. 1826)
* 10ma di marto - William Etty, Angla piktisto (m. 1849)
* 25ma di mayo - José María Bocanegra, prezidanto di Mexikia (m. 1862)
* 11ma di junio - Manuel Dorrego, Arjentiniana militestro e politikisto (m. 1828)
* 4ma di oktobro - François Guizot, chefministro di Francia (m. 1874)
* 18ma di novembro - Louis Daguerre, Franca pioniro en fotografo (m. 1851)
* 29ma di novembro - Ramón Freire Serrano, prezidanto di Chili (m. 1851)
* 14ma di decembro - Joaquín Mosquera, prezidanto di Kolumbia (m. 1878)
* 21ma di decembro - José Tomás Ovalle, prezidanto di Chili (m. 1831)

## Morti

Pompeo Girolamo Batoni
* 4ma di februaro - Pompeo Girolamo Batoni, Italiana piktisto (n. 1708)
* 28ma di mayo - Leopold Mozart, Austriana kompozisto (n. 1719)
* 30ma di oktobro - Ferdinando Galiani, Italian ekonomikisto (m. 1728)
* 15ma di novembro - Christoph Willibald Gluck, Germana kompozisto (n. 1714)
# Boris Vasilyevich Spasski

|  |
| --- |
| **Boris Vasilyevich Spasski** |
|  |
| **Profesiono:** | shakoludisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Soviet-Uniono  Francia  Rusia |
| **Naskodato:** | 30 di januaro 1937 |
| **Nasko-loko:** | Leningrad, Soviet-Uniono |
| **Mortodato:** | 27 di februaro 2025 |
| **Morto-loko:** | Moskva, Rusia |
|  |  |

**Boris Vasilyevich Spasski** (n. ye la 30ma di januaro 1937 til la 27ma di februaro 2025) esis Sovietiana, Franciana, e (de 2013) Rusiana shakoludisto.

Il esis mondala championo de 1969 til 1972. Spasski perdis la titulo pos desvinko kontre Bobby Fischer en Reykjavík, en la Mondala Championokonkurso di Shakoludo 1972. Il ekmigris a Francia en 1976, e divenis Franca civitano en 1978. En 2012 ilu livis Francia e retroiris a Rusia.
# Maria Callas

|  |
| --- |
| **Maria Callas** |
| **Profesiono:** | kantistino |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Grekia ed  Usa |
| **Naskodato:** | 2 di decembro 1923 |
| **Nasko-loko:** | New York, Usa |
| **Mortodato:** | 16 di septembro 1977 |
| **Morto-loko:** | Paris, Francia |
| **Retoloko:** |  |
|  |  |

Maria Callas (1958)
**Maria Callas** (n. **Maria Anna Cecilia Sofia Kalogeropoulos** ye la 2ma di decembro 1923 til la 16ma di septembro 1977) esis Usana-Grekiana opero-kantistino.

El naskis en 1923 en la urbo New York. Elua genitori venis de Grekia. Elua operala kariero komencis en Grekia en 1941, e duris en ta lando til 1945, e pose en Italia ed altra loki. Elua maxim bone konocata rolo esis la titulo-rolo en la opero *Norma* da Vincenzo Bellini.

El aparis lasta-foye en opero ye la 5ma di julio 1965 en *Tosca*, da Giacomo Puccini, ye la Royal Opera House en London. Pos 1965 el docis e koncertis. Dum la lasta yari el rezidis en Paris, ube el mortis en 1977.
# Leipzig

|  |
| --- |
|  **Leipzig**  |
|  |
| Centrala quartero di Leipzig. |
|  |  |
| Standardo | Blazono |
| Lando: |  Germania |
| Stato: | Saxonia |
| **Informo:** |
| Latitudo: | 51°20' N |
| Longitudo: | 12°23' E |
| Altitudo: | 113 m |
| Surfaco: | 297,8 km² |
| Habitanti: | 616 093 (2022) |
| Denseso di habitantaro: | 2069 hab./km² |
| Disto de Berlin: | 190,1 km |
| **Horala zono:** | UTC+1 (UTC+2 dum la somero) |
| **Urbestro:** | Burkhard Jung (SPD) |
| **Mapo:** |
|  |
| Oficala retosituo: |
|  |

*Neues Rathaus* (Nova prefekteyo di Leipzig).
**Leipzig** esas la maxim granda urbo di Germana stato Saxonia. Segun statistiki de 2015, ol havis 616 093 habitanti. Lua tota surfaco esas 297,8 km².

L'urbo fondesis en 1165 apud la rivero Pleisse.

Lua ferovoyala staciono esas la maxim granda de Europa.
# Mary Wollstonecraft

|  |
| --- |
| **Mary Wollstonecraft** |
|  |
|  |  |
| **Okupo:** | filozofo e skriptisto |
|  |  |
| **Lando:** |  Anglia |
| **Naskodato:** | 27 di aprilo 1759 |
| **Nasko-loko:** | London, Anglia |
| **Mortodato:** | 10 di septembro 1797 |
| **Morto-loko:** | London, Anglia |
|  |  |

**Mary Wollstonecraft** (pron.: *meri-wolstonkraft*; n. la 27ma di aprilo 1759 til la 10ma di septembro 1797) esis Angla filozofo e skriptisto.

Skribis "A Vindication of the Rights of Woman" (1792) (*Apologio por Yuri di Muliero*), en qua el luktis kontre yural e psikologiala povo di viri e forte kritikis Jean-Jacques Rousseau, la filozofo di la racion-epoko, pro ilua opiniono pri mulieri e yuri di mulieri.

Segun Wollstonecraft ne existas mulierala naturo, ol esas la produkturo di elia ekonomiala dependanteso.
# Walter Scott

|  |
| --- |
| **Walter Scott** |
|  |
| **Profesiono:** | skriptisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Skotia |
| **Naskodato:** | 15 di agosto 1771 |
| **Nasko-loko:** | Edinburgh, Scotia |
| **Mortodato:** | 21 di septembro 1832 |
| **Morto-loko:** | Melrose |
|  |  |

**Sir Walter Scott, 1ma Baronet** (1771 til 1832) esis Skota skriptisto.

Waverley, l'unesma romano, erste aparis ye 1814. La rakonto esis pozata en historiala evento: la rebeleso di 1745, en qua Charles Edward Stuart, nepotulo di James 2ma di Anglia, arivis en Skotia por ganar la trono di Britania. La libro esis tre sucesoza.

Scott skribis plusa historiala romani, ula pri Skota temi, exemple Rob Roy (Rob Roy MacGregor 1671-1734 esis bovo-farmisto qua divenis proskriptito); ula fondita sur Angla historio, exemple Ivanhoe (pozita en la tempo di Robin Hood, ilqua esas karaktero en la romano). La verkaro di Scott divenis famoza en Europa; plura operi esis fondata sur romani da Scott, exemple Lucia di Lammermoor da Gaetano Donizetti, e La Jolie Fille de Perth da Georges Bizet.
# Teniso

Partio pri teniso en Wimbledon, Anglia.
**Teniso** esas sporto quan onu praktikas per raketi e baloneti, sur tereno equipita specala. Ol povas ludesar individuale kontre unika opozanto ("singli", l'unu kontre l'altru), o inter du esquadi kun du ludisti singla ("duopli"). Singla ludisto uzas tenisala raketo por frapar baloneto kovrata per felto super ula reto kontre la feldo di lua rivalo o rivala esquado, segun organizita reguli.

Teniso esas sporto olimpiala (de Olimpiala Ludi en Athina, 1896), e povas ludesar da irga persono qua povas tenar ula raketo, inkluzite da personi en rotosidili.

## Championkursi

Quar turniri pri teniso judikesas kom la maxim importanta, e formacas la championkonkurso konocita kom *Grand Slam*: konkurso libera di Australia (Melbourne Park); la konkurso libera di Francia (Roland Garros); la konkurso libera di Anglia (Wimbledon), e la konkurso libera di Usa (Flushing Meadow). Altra exempli pri championkonkursi esas *Orange Bowl* ed *ATP World Tour Maters 1000*.

## Kelka famoza tenisisti

* Björn Borg
* Jimmy Connors
* Steffi Graf
* Justine Henin
* Ana Ivanović
* Jelena Janković
* Richard Krajicek
* Martina Navratilova
# Artikopodo

**Artikopodo** esas animalo qua havas adminime 6-10 pedi (3-5 pari). Ol havas harda krusto kovrinte la korpo. Artikopodi (*Arthropoda*) esas subgrupo di senspinal animali (videz Zoologio). Artikopodi esas exemple

 homardo | kankro | krabo | langusto.
**Araneo-animali** esas exemple

 skorpiono | tarantulo.
**Insekti** esas granda subgrupo qua havas plua kam 800 000 speci, exemple

 abelo | afidio | akaro | akrido | blato | burdono | cikado | cimo | efemero | faleno | forfikulo | formiko | grilio | grilio-talpo | horniso | kocinelo | kulco | kurkuliono | lauso | lepidoptero | libelulo | lokusto | manto | moskito | musho | papiliono | pulco | skarabeo | skolopendro | tabano | termito | tipulo | vespo | zeko.

non gambi

 haltiko
# Kairo

|  |
| --- |
|  **Kairo**  |
|  |
| Kairo vidita del minareto de la moskeo Ibn Tulun. |
|  |
| Standardo |
| Lando: |  Egiptia |
| **Informo:** |
| Latitudo: | 30°03'N |
| Longitudo: | 31°22'E |
| Altitudo: | 68 m |
| Surfaco: | 214 km² |
| Habitanti: | 7 947 121 (2008) |
| Denseso di habitantaro: | 2,999.8 hab./km² |
| **Horala zono:** | UTC+2 |
| **Urbestro:** | Abdel Azim Mussa Wazir |
| **Mapo:** |
|  |
| Oficala retosituo: |
| www.cairo.gov.eg |

Moderna edifici en Kairo.
**Kairo** esas chef-urbo di Egiptia. Ol havis 6 758 581 habitanti en 2006. Lua tota surfaco esas 214 km². Lua metropolala regiono havas plu kam 16 milion habitanti, esanta la 11ma maxim populoza metropolala regiono de la mondo e la la maxim populoza de Afrika.

L'urbo fondesis en 969 dal dinastio Fatimid. Nun, ensemble kun Tehran, Istanbul, Damaskus, Baghdad, Kuala Lumpur, Alexandria, Mekka, Kazablanka e Jakarta, ol esas un ek la maxim importanta urbi de Mohamedana mondo. L'universitato *Al-Azhar*, fondita en 970 o 972 dal Fatimid, esas la maxim prestijoza de la mondo pri Mohamedana lernado. L'universitato di Kairo (*Gām‘et El Qāhira*) fondesis en 1908, e havas kampuso en Giza.

Kairo divenis chefurbo di Egiptia en 1169.

Atmosferala polutajo che Kairo.
# Lasero

Mashino qua usasa lasero por tranchar geometriala formi sur polistireno.
Lasero-emisili di diversa kolori.
**Lasero**, Angle *laser*, akronimo por *Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation* ("ampligo di lumo per stimulita emiso di radiaco") esas utensilo qua uzas efekto de Quantumala mekaniko por emisar "koheriva" (to esas, koncentrata en singla mikra punto) lumo. L'unesma lasero-emisilo konstruktesis en 1960. Nun, laseri povas uzesar por "lektar" CD e DVD, en imprimomashini, en kosmala komuniko, en armi, edc.
# Euro

| Euro |
| --- |
|  |  |
| Simbolo | € |
| Oficala Pekunio di: En Europana Uniono: Austria, Belgia, Chipro, Estonia, Finlando Francia, Germania, Grekia, Hispania, Irlando, Italia, Latvia, Lituania, Luxemburgia, Malta, Nederlando, Portugal, Slovakia e Slovenia.
Adoptis depos kontrato kun Europana Uniono: Andora, Monako, Vatikano, San Marino, Mayotte, Santa Pierre e Mikelon.
Unlatere adoptis Euro (tamen ne membreskis Europana Uniono): Montenegro, Kosovo, Saint Barthélemy, Saint Martin. |
| Inflaciono | 1.8 % (Fonto: Centrala Banko di Europa, 2006) |

Eurozono (blue) en 2023
**Euro** esas l'oficala valuto di 20 landi dil Europan Uniono. Olua simbolo esas **€**. Ol dividesas en 100 centimi. Ol emisesas dal Europana Centrala Banko.

Kande la valuto lansesis ye la 1ma di januaro 2002, l'unesma landi qui adoptis ol esis Austria, Belgia, Finlando, Francia, Germania, Grekia, Hispania, Irlando, Italia, Luxemburgia, Nederlando e Portugal. Slovenia adoptis euro ye la 1ma di januaro 2007. Malta e Chipro adoptis ol ye la 1ma di januaro 2008. Slovakia adoptis ol en la 1ma di januaro 2009. Estonia adoptis ol ye la 1ma di januaro 2011, Latvia adoptis ol ye la 1ma di januaro 2014, Lituania adoptis ol ye la 1ma di januaro 2015 e Kroatia adoptis ol ye la 1ma di januaro 2023

## Kriterio por adoptar euro

Por adoptar euro, monetigar bankobilieti en euro e havar sideyo en Europana Centrala Banko, landi mustas satisfacar kriterii definita en la duesma versiono dil Mekanismo di Kurso Europana (ERM II). Ta mekanismo establisas, inter altri, la maxima procento de publika debo relate la TNP, e la maxima procento de yarala inflaciono (2,5%) quan ula lando povas havar ante remplasar lokala valuto per Euro. Bulgaria, Chekia, Hungaria, Polonia e Rumania esas obligata adoptar l'Euro, ed ante li mustos satisfacar ta kriterii. Dania e l'Unionita Rejio unlatere decidis ne adoptar Euro, e ca lasta mem decidis abandonar Europan Uniono. La habitantaro di Suedia votis duesmafoye ye la 14ma di septembro 2003 kontre l'eniro en la Eurozono.

## Islando

Kun la nestabileso dil Islandana krono, en 2008 la guvernerio di Islando komencis negociar eniro di Islando en la Europan Uniono por future uzar euro kom nacionala valuto.

## Extera ligili

* Euro (bilieti) (Angla) (Germana)
# Sistemo

**Sistemo** esas asemblajo dil relata elementi komprizinta toto, ke omna elemento povas esar vidita parto di ta tota en certa senco. To esas, omna elemento esas vidita relata ye altra elementi di e/o la tota sistemo. To esas generale agnoskar qua lore ula elemento di sistemo ne devas havar (direkte) relato kun ula altra *partikulara* elemento di sistemo, ula elemento qua havas *ne* relato kun *ula* altra elemento di sistemo ne povas esar parto di ta sistemo.

Sistemo tipe konsistas dil kompozanti (od elementi) qua interfacio por faciligar la 'fluo' d'informo, materio od energio. La termi esas ofte uzita per deskribar ensemblo dil toti qua 'agas' sur omna altri, e per qua matematika o logikala modelo povas esar konstruktita cerninta l'elementi e lua permisita agi.
# Durrës

|  |
| --- |
|  **Durrës**  |
|  |
| Plajo di Durrës |
|  |
| Blazono |
| Lando: |  Albania |
| Regiono: | komtio Durrës |
| **Informo:** |
| Latitudo: | 41°19'N |
| Longitudo: | 19°27'W |
| Altitudo: | 40 m |
| Surfaco: | 338,96 km² |
| Habitanti: | 113 249 (2011) |
| Denseso di habitantaro: | 520 hab./km² |
| Disto de Tirane: | 37,8 km |
| **Horala zono:** | UTC+1 (UTC+2 dum la somero) |
| **Urbestro:** | Emiriana Sako (PS) |
| **• Durrës** |
| Oficala retosituo: |
|  |

Durrës
**Durrës** (Italiane: *Durazzo*) esas urbo en Albania. Ol jacas an la litoro di Adriatiko e la urbo havas granda ed importanta portuo. Durrës situesas cirkume 30 kilometri este de Tirane.

La urbo Durrës havas 113.249 habitanti (en 2011) ed esas segun la nombro de habitanti la duesma maxim granda urbo di Albania dop la chefurbo Tirane.

L'urbo fondesis en 627 aK, kom kolonio di Grekia. L'urbo apartenas a komtio Durrës.

## Referi