Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Laozi

|  |
| --- |
| **Laozi** |
|  |
|  |  |
| **Okupo:** | filozofo taoista |
|  |  |
| **Lando:** | Chinia |
| **Naskodato:** | 604 BC, 6a yarcento aK, 570 BC |
| **Nasko-loko:** | esta Chinia |
| **Mortodato:** | 1a yarmilo aK |
| **Morto-loko:** | mem regiono |
|  |  |

**Laozi** (dinastio Zhou) esis Chiniana filozofo.
# Exilo

**Exilo** esas precipue punisal ejekto de ennaskita lando di ulo, ed acesore ekmigrado o plulongigit absenteso de ula patrio pro koakto di cirkonstanci o rigori di alta rezolvo.
# Metalurgio

**Metalurgio** esas la cienco di materii qua studias la metali, lua laboradi, lua propraji, lua traktadi. Per extenso, on indikas to l'industrio di la fabrikado di metali ed aloyuri, qua repozigas sur la maestreso di ta cienco.
# Rejio

**Rejio** esas stato (e monarkio), quan suvereno (monarko) portis titulo "rejo" (rejulo o rejino).

La termino aparis dum Antiqueso. Ula rejio ne povis subordinesar a altra rejio (ne povis esar feudo), ma povis esar parto di imperio.

Ol esis un ek la tri sorti di maxim grava monarkii en Eurazia (apud kanio e cario).
# Kavaliero

**Kavaliero** esas armizita kavalkero qua dicernis su depos 1100 per propra konduto-kodexo e 'kavalierala' ideali. La nobeli transprenis oli, pro qua la kavaliereso sociale promocesis. Dum la tarda mezepoko la militerala funcioni di kavalieri desaparis: la kavaliereso divenis afero de sociala statuso e vivo-stilo.

Kandidati por kavaliereso nomesis - segun evo - skudiero o pajo.
# 123 aK

124 aK <--> 122 aK / 2ma yarcento aK

---

## Eventi

* Aix-en-Provence fondesas sub la nomo di *Aquae Sextiae* dal Romana konsulo di Sextius Calvinus.

## Naski

## Morti
# 113

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 1ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 **2ma** WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 3ma yarcento |
|

---

 |
| Yardeki: |
| 100a • 110a • 120a • 130a • 140a 150a • 160a • 170a • 180a • 190a 200a

---

 |
| Yari (Noto: la yaro en kursiva ne apartenas a ca yarcento) |
| *100* | 101 | 102 | 103 | 104 | 105 | 106 | 107 | 108 | 109 |
| 110  | 111 | 112 | 113 | 114 | 115 | 116 | 117 | 118 | 119 |
| 120 | 121 | 122 | 123 | 124 | 125 | 126 | 127 | 128 | 129 |
| 130 | 131 | 132 | 133 | 134 | 135 | 136 | 137 | 138 | 139 |
| 140 | 141 | 142 | 143 | 144 | 145 | 146 | 147 | 148 | 149 |
| 150 | 151 | 152 | 153 | 154 | 155 | 156 | 157 | 158 | 159 |
| 160 | 161 | 162 | 163 | 164 | 165 | 166 | 167 | 168 | 169 |
| 170 | 171 | 172 | 173 | 174 | 175 | 176 | 177 | 178 | 179 |
| 180 | 181 | 182 | 183 | 184 | 185 | 186 | 187 | 188 | 189 |
| 190 | 191 | 192 | 193 | 194 | 195 | 196 | 197 | 198 | 199 |
| 200 |

La yaro **113** (CXIII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 113ma yaro dil unesma yarmilo, la 13ma yaro di la 2ma yarcento, e la 4ma yaro di la yari 110a. La nomo *113* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi

### Romana imperio

* La kolono di Traianus kompleteskas en Roma, por celebrar la vinko da Traianus kontre Daciani, dum la Duesma Milito Dacia-Roma.

## Naski

## Morti
# Su-ocido

*Le Suicidé*, pikturo da Édouard Manet
Pilotisti *kamikaze* Japoniana, aprilo 1945.
**Su-ocido** esas kande ulu efektigas sua propra morto. Mentala morbi, exemple depreso, bipola morbo, morbi dil spektro di autismo, skizofrenio, disordini di personeso, disordini pro anxio), l'abuzo di alkoholo o problemi pri retreto dil uzo di benzodiazepini\* esas risko-faktori. Kelka suocidi esas impulsiva agadi pro intensa mentala fatigo, exemple financala od akademiala nesucesi, problemi en parenteso (exemple afektiva rupti), ed altri.

Dum la duesma mondomilito, pilotisti avionala Japoniana uzis suocido kom maniero di atakar lia enemiki. Anke dum la 20ma e la 21ma yarcenti, teroristi uzis suocidi por produktar granda quanto di morti di enemiki od efektigar protesti.

Afisho che ponto *Golden Gate*, en San Francisco, Usa por preventar suocido.
En multa landi, diversa institucuri publika e privata (religioza o karitatoza) dedikas su a helpar personi qui konfrontas desfacilesi, por preventar suocidi. Li konsilas individui parolar anonime pri lia problemi, por stimular lia espero e preventar ke li mortigez su. On kalkulas ke cirkume 60% de la individui qui probas/probis suocidar nulatempe serchis ula helpo o kuraco.

## Referi
# Fiktiva personego

**Fiktiva personego** esas imaginajo di autoro, artala kreajo, en realeso neexistanta persono. La personigi fiktiva existas en literaturo, cinematografuro, teatro, videoludo ed altra kulturala kreivaji.
# Alkoholoza drinkaji

**Alkohola drinkajo** esas drinkajo quo kontenas signifika quanti dil psikoaktiva drogo etanolo, dikarba tipo di alkoholo. Etanolo povas efektigar korpala dependo e mania misuzo.

En multa kulturi e religii alkohola drinkaji duktas importanta rolo. Maxima landi regular alkoholo per yuri por la drink-evo (ma ex-e Makau ne havas tala yuri), vendo, kontenajo ed uzo.
# 264

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 2ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 **3ma** WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 4ma yarcento |
|

---

 |
| Yardeki: |
| 200a • 210a • 220a • 230a • 240a 250a • 260a • 270a • 280a • 290a 300a

---

 |
| Yari (Noto: la yaro en kursiva ne apartenas a ca yarcento) |
| *200* | 201 | 202 | 203 | 204 | 205 | 206 | 207 | 208 | 209 |
| 210  | 211 | 212 | 213 | 214 | 215 | 216 | 217 | 218 | 219 |
| 220 | 221 | 222 | 223 | 224 | 225 | 226 | 227 | 228 | 229 |
| 230 | 231 | 232 | 233 | 234 | 235 | 236 | 237 | 238 | 239 |
| 240 | 241 | 242 | 243 | 244 | 245 | 246 | 247 | 248 | 249 |
| 250 | 251 | 252 | 253 | 254 | 255 | 256 | 257 | 258 | 259 |
| 260 | 261 | 262 | 263 | 264 | 265 | 266 | 267 | 268 | 269 |
| 270 | 271 | 272 | 273 | 274 | 275 | 276 | 277 | 278 | 279 |
| 280 | 281 | 282 | 283 | 284 | 285 | 286 | 287 | 288 | 289 |
| 290 | 291 | 292 | 293 | 294 | 295 | 296 | 297 | 298 | 299 |
| 300 |

La yaro **264** (CCLXIV per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 264ma yaro dil unesma yarmilo, la 64ma yaro di la 3ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 260a. La nomo *264* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi

### Azia

* Sun Hao sucedas Sun Xiu kom imperiestro di Estal Wu.

## Naski

## Morti
# Alkemio

L' **alkemio** esis filozofiala fako e preiranta formo neciencala di la nuna kemio. Ol praktikesis en Mezopotamia en l'antiqua Egiptia, Persia, India, Chinia, antiqua Grekia, Romana imperio, en Mohamedana kalifii ed en Europa til la 18ma yarcento.

En l'alkemio centrala senco esis ciklala. La skopo esis dispersar omno existanta ad originala formo, pro ke esabus posibla kompozar itere la materio e rafinar ol vers perfekteso. La perfekteso jacis, exemple, en oro. La skopo dil alkimisti esis deskovrar tale nomizita "filozofiala stono", qua povus transformar omno en oro, e la "viv-elixiro", qua permisus homi vivar eterne.

Alkemio relatis mistiko, metafiziko e l'interpreto dil efekto dal cielala korpi. En l'alkemio esis anke spiritala dimensiono, quon on povas vidar kom Kristana.

Kelka alkemiisti flegis anke maladeskinti. Lia moyeni esis, segun la nuna konceptajo, magiala. Malgre la magio, l' alkemiisti developis anke medikamenti.

En l'arto l'alkemiisti reprezentesis kun espruveti, inter vaporoza poti, quale laborema kabalisti.

|  |
| --- |
| *Precipua artiklo: Azot-acido* |
# 316

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 3ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 5ma yarcento |
| Yardeki:
300a • 310a • 320a • 330a • 340a
350a • 360a • 370a • 380a • 390a 400a

---

 |
| Yari:
301 • 302 • 303 • 304 • 305 306 • 307 • 308 • 309 • 310
311 • 312 • 313 • 314 • 315 316 • 317 • 318 • 319 • 320
321 • 322 • 323 • 324 • 325 326 • 327 • 328 • 329 • 330
331 • 332 • 333 • 334 • 335 336 • 337 • 338 • 339 • 340
341 • 342 • 343 • 344 • 345 346 • 347 • 348 • 349 • 350
351 • 352 • 353 • 354 • 355 356 • 357 • 358 • 359 • 360
361 • 362 • 363 • 364 • 365 366 • 367 • 368 • 369 • 370
371 • 372 • 373 • 374 • 375 376 • 377 • 378 • 379 • 380
381 • 382 • 383 • 384 • 385 386 • 387 • 388 • 389 • 390
391 • 392 • 393 • 394 • 395 396 • 397 • 398 • 399 • 400 |

La yaro **316** (CCCXVI per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 316ma yaro dil unesma yarmilo, la 16ma yaro di la 4ma yarcento, e la 7ma yaro di la yari 310a. La nomo *316* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi

### Romana imperio

* Konstantinus la 1ma proskriptas krucago di sklavi.

## Naski

## Morti
# 422

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 4ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 6ma yarcento |
| Yardeki:
400a • 410a • 420a • 430a • 440a
450a • 460a • 470a • 480a • 490a 500a

---

 |
| Yari:
401 • 402 • 403 • 404 • 405 406 • 407 • 408 • 409 • 410
411 • 412 • 413 • 414 • 415 416 • 417 • 418 • 419 • 420
421 • 422 • 423 • 424 • 425 426 • 427 • 428 • 429 • 430
431 • 432 • 433 • 434 • 435 436 • 437 • 438 • 439 • 440
441 • 442 • 443 • 444 • 445 446 • 447 • 448 • 449 • 450
451 • 452 • 453 • 454 • 455 456 • 457 • 458 • 459 • 460
461 • 462 • 463 • 464 • 465 466 • 467 • 468 • 469 • 470
471 • 472 • 473 • 474 • 475 476 • 477 • 478 • 479 • 480
481 • 482 • 483 • 484 • 485 486 • 487 • 488 • 489 • 490
491 • 492 • 493 • 494 • 495 496 • 497 • 498 • 499 • 500 |

La yaro **422** (CDXXII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 422ma yaro dil unesma yarmilo, la 22ma yaro di la 5ma yarcento, e la 3ma yaro di la yari 420a. La nomo *422* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi

* 10ma di septembro - Celestinus la 1ma divenas papo.

## Naski

## Morti

* 4ma di septembro - Papo Bonifacius la 1ma (naskodio nekonocata)
# 588

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 5ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 7ma yarcento |
| Yardeki:
500a • 510a • 520a • 530a • 540a
550a • 560a • 570a • 580a • 590a 600a

---

 |
| Yari:
501 • 502 • 503 • 504 • 505 506 • 507 • 508 • 509 • 510
511 • 512 • 513 • 514 • 515 516 • 517 • 518 • 519 • 520
521 • 522 • 523 • 524 • 525 526 • 527 • 528 • 529 • 530
531 • 532 • 533 • 534 • 535 536 • 537 • 538 • 539 • 540
541 • 542 • 543 • 544 • 545 546 • 547 • 548 • 549 • 550
551 • 552 • 553 • 554 • 555 556 • 557 • 558 • 559 • 560
561 • 562 • 563 • 564 • 565 566 • 567 • 568 • 569 • 570
571 • 572 • 573 • 574 • 575 576 • 577 • 578 • 579 • 580
581 • 582 • 583 • 584 • 585 586 • 587 • 588 • 589 • 590
591 • 592 • 593 • 594 • 595 596 • 597 • 598 • 599 • 600 |

La yaro **588** (DLXXXVIII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 588ma yaro del unesma yarmilo, la 88ma yaro de la 6ma yarcento, e la 9ma yaro de la yari 580a.

## Eventi

### Europa

* Frankiani e Burgundiani invadas la nordo di Italia, ma vinkesas da Lombardi.

## Naski

## Morti
# 447

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 4ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 6ma yarcento |
| Yardeki:
400a • 410a • 420a • 430a • 440a
450a • 460a • 470a • 480a • 490a 500a

---

 |
| Yari:
401 • 402 • 403 • 404 • 405 406 • 407 • 408 • 409 • 410
411 • 412 • 413 • 414 • 415 416 • 417 • 418 • 419 • 420
421 • 422 • 423 • 424 • 425 426 • 427 • 428 • 429 • 430
431 • 432 • 433 • 434 • 435 436 • 437 • 438 • 439 • 440
441 • 442 • 443 • 444 • 445 446 • 447 • 448 • 449 • 450
451 • 452 • 453 • 454 • 455 456 • 457 • 458 • 459 • 460
461 • 462 • 463 • 464 • 465 466 • 467 • 468 • 469 • 470
471 • 472 • 473 • 474 • 475 476 • 477 • 478 • 479 • 480
481 • 482 • 483 • 484 • 485 486 • 487 • 488 • 489 • 490
491 • 492 • 493 • 494 • 495 496 • 497 • 498 • 499 • 500 |

La yaro **447** (CDXLVII per Romala algarismi) esis la 447ma yaro dil unesma yarmilo, la 47ma yaro di la 5ma yarcento e la 8ma yaro di la yari 440a.

## Eventi

### Bizancana imperio

* 6ma di novembro - Ter-tremo domajas severe la muregi di Konstantinoplo, inkluzite 57 turmi.
* Huni, komandata da Attila, invadas Balkani, iranta til Thermopyles, en Grekia.

## Naski

## Morti
# 549

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 5ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 7ma yarcento |
| Yardeki:
500a • 510a • 520a • 530a • 540a
550a • 560a • 570a • 580a • 590a 600a

---

 |
| Yari:
501 • 502 • 503 • 504 • 505 506 • 507 • 508 • 509 • 510
511 • 512 • 513 • 514 • 515 516 • 517 • 518 • 519 • 520
521 • 522 • 523 • 524 • 525 526 • 527 • 528 • 529 • 530
531 • 532 • 533 • 534 • 535 536 • 537 • 538 • 539 • 540
541 • 542 • 543 • 544 • 545 546 • 547 • 548 • 549 • 550
551 • 552 • 553 • 554 • 555 556 • 557 • 558 • 559 • 560
561 • 562 • 563 • 564 • 565 566 • 567 • 568 • 569 • 570
571 • 572 • 573 • 574 • 575 576 • 577 • 578 • 579 • 580
581 • 582 • 583 • 584 • 585 586 • 587 • 588 • 589 • 590
591 • 592 • 593 • 594 • 595 596 • 597 • 598 • 599 • 600 |

La yaro **549** (DXLIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye venerdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 549ma yaro del unesma yarmilo, la 49ma yaro de la 6ma yarcento, e la 10ma yaro de la yari 540a.

## Eventi

### Europa

* Totila, rejulo dil Ostrogoti, triesmafoye siejas Roma.

## Naski

## Morti
# Feudo

**Feudo** esas terdomeno di nobelo, di qua posedanto resortisas a sinioro di altra terdomeno, debas ad ilca sincereso e homajo, ed obligesas a lu pri ula servi e debi.
# 500

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 4ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 6ma yarcento |
| Yardeki:
400a • 410a • 420a • 430a • 440a
450a • 460a • 470a • 480a • 490a 500a

---

 |
| Yari:
401 • 402 • 403 • 404 • 405 406 • 407 • 408 • 409 • 410
411 • 412 • 413 • 414 • 415 416 • 417 • 418 • 419 • 420
421 • 422 • 423 • 424 • 425 426 • 427 • 428 • 429 • 430
431 • 432 • 433 • 434 • 435 436 • 437 • 438 • 439 • 440
441 • 442 • 443 • 444 • 445 446 • 447 • 448 • 449 • 450
451 • 452 • 453 • 454 • 455 456 • 457 • 458 • 459 • 460
461 • 462 • 463 • 464 • 465 466 • 467 • 468 • 469 • 470
471 • 472 • 473 • 474 • 475 476 • 477 • 478 • 479 • 480
481 • 482 • 483 • 484 • 485 486 • 487 • 488 • 489 • 490
491 • 492 • 493 • 494 • 495 496 • 497 • 498 • 499 • 500 |

La yaro **500** (D per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 500ma yaro dil unesma yarmilo, la 100ma yaro di la 5ma yarcento, e la 1ma yaro di la yari 500a. La nomo *500* uzesas por ca yaro de la Mezepoko, kande *Anno Domini* divenis la precipua formo uzata en Europa por nomar yari.

## Eventi

### Amerika

* (dato aproximata) - L'urbi Tikal ed Uxmal fondesas da civilizuro Maya.

## Naski

## Morti
# Buddho

Sidarta Gautama, Buddho
**Buddho** o Siddhartha Gautama (Sanskrita: सिद्धार्थ गौतम) (566 aK, Lumbini til 486 aK, Kushinagar esas la fondero di budismo (*buddha-śāsana*)).

**Buddho** esis filiulo di rejala familio qua edukesis talmaniere ke lu havis nula savo pri la realaji dil vivo e di mondo. Ulfoye, vizitante proxima urbo, lu vidis oldulo, mortanta malado e kadavro. Ilu tre impresesis pri ico e quik delore lu serchis solvo por eskapar l'oldeso, la maladeso e la morto. Pos vana e severa asketismo senrezulta, lu rezolvis abandonar ica tro severa vivo e meditar sub arboro (probable figiero) pri l'enigmato dil vivo e di mondo. Il trovis (od opinionis trovar) ica solvo per la nociono di Nirvana qua jacas exter la kustumala konceptaji dil homi. Lore il difuzis lua doktrino tra Nepal e nord-India. Lu mortis kande il evis plu kam okadek yari pos repasto kontenanta venenoza fungo. Lua doktrino ja grande difuzesis danke la monaki adepti di lua religio.

## Noto:

## Extera ligilo

* La Prediki dil Buddho
# 542

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 5ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 7ma yarcento |
| Yardeki:
500a • 510a • 520a • 530a • 540a
550a • 560a • 570a • 580a • 590a 600a

---

 |
| Yari:
501 • 502 • 503 • 504 • 505 506 • 507 • 508 • 509 • 510
511 • 512 • 513 • 514 • 515 516 • 517 • 518 • 519 • 520
521 • 522 • 523 • 524 • 525 526 • 527 • 528 • 529 • 530
531 • 532 • 533 • 534 • 535 536 • 537 • 538 • 539 • 540
541 • 542 • 543 • 544 • 545 546 • 547 • 548 • 549 • 550
551 • 552 • 553 • 554 • 555 556 • 557 • 558 • 559 • 560
561 • 562 • 563 • 564 • 565 566 • 567 • 568 • 569 • 570
571 • 572 • 573 • 574 • 575 576 • 577 • 578 • 579 • 580
581 • 582 • 583 • 584 • 585 586 • 587 • 588 • 589 • 590
591 • 592 • 593 • 594 • 595 596 • 597 • 598 • 599 • 600 |

La yaro **542** (DXLII per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 542ma yaro del unesma yarmilo, la 42ma yaro de la 6ma yarcento, e la 3ma yaro de la yari 540a.

## Eventi

### Europa

* Rejulo Childebert la 1ma invadas Visigota Hispania e kaptas Pamplona.

## Naski

## Morti
# 565

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 5ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 7ma yarcento |
| Yardeki:
500a • 510a • 520a • 530a • 540a
550a • 560a • 570a • 580a • 590a 600a

---

 |
| Yari:
501 • 502 • 503 • 504 • 505 506 • 507 • 508 • 509 • 510
511 • 512 • 513 • 514 • 515 516 • 517 • 518 • 519 • 520
521 • 522 • 523 • 524 • 525 526 • 527 • 528 • 529 • 530
531 • 532 • 533 • 534 • 535 536 • 537 • 538 • 539 • 540
541 • 542 • 543 • 544 • 545 546 • 547 • 548 • 549 • 550
551 • 552 • 553 • 554 • 555 556 • 557 • 558 • 559 • 560
561 • 562 • 563 • 564 • 565 566 • 567 • 568 • 569 • 570
571 • 572 • 573 • 574 • 575 576 • 577 • 578 • 579 • 580
581 • 582 • 583 • 584 • 585 586 • 587 • 588 • 589 • 590
591 • 592 • 593 • 594 • 595 596 • 597 • 598 • 599 • 600 |

La yaro **565** (DLXV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye jovdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 565ma yaro dil unesma yarmilo, la 65ma yaro di la 6ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 560a.

## Eventi

### Bizancana imperio

* 15ma di novembro - Iustinus la 2ma sucedas ilua patro Iustinianus la 1ma di Bizanco.

## Naski

## Morti

* 14ma di novembro - Imperiestro Iustinianus la 1ma di Bizanco (n. 482)
# Zhengzhou

|  |
| --- |
|  **Zhengzhou**  |
|  |
| Kelk imaji pri Zhengzhou. |
| Lando: |  PR Chinia |
| **Informo:** |
| Latitudo: | 34°55'50"N |
| Longitudo: | 113°41'02"E |
| Surfaco: | 7507 km² |
| Habitanti: | 10 120 000 (2018) |
| Denseso di habitantaro: | 1300 hab./km² |
| Disto de Beijing: | 723 km |
| **Horala zono:** | UTC+8 |
| **Urbestro:** | XinWei Wang |
| **Mapo:** |
|  |
| Oficala retosituo: |
|  |

**Zhengzhou** (郑州) esas chef-urbo e la maxim populoza urbo de la provinco Henan, Popul-Republiko Chinia. Segun statistiki dil yaro 2018, ol havis 10 120 000 habitanti. Lua tota surfaco esas 7507 km². Ol esas la centro politikala, ekonomiala, teknologiala ed edukala de la provinco.

Ol gastigas importanta universitati Chiniana, exemple l'Universitato di Zhengzhou e l'Universitato di Henan.

## Referi
# Dinastio Ming

L'imperio Ming cirkume la yaro 1580.
La **dinastio Ming** esis la regnanta dinastio qua guvernis Chinia de 1368 til 1644, pos la krulo di la dinastio Yuan, guvernita da Mongoli. Ol esis la lasta guverninta dinastio da Chiniani de etnio Han.

## Religio dum Ming-epoko

La dominacanta religii dum Ming-epoko esis tradicionala religii, plus Konfuceismo, Taoismo e Budismo. Lamai de Tibet perdis prestijo, e samatempe favoris Taoismo. L'enciklopedio di la Dinastio Ming kontenante plu kam 20.000 vorti kompozesis dal princo Zhu Quan en Chinia. L'indexo esis segun temi e stroki di pinselo. En ca enciklopedio, Zhu Quan kritikis Budismo e nomizis ol "trauranta religio".
# Populo

**Populo** esas :

* ensemblo ek la personi qui habitas la sama lando, esas (maxim-multa-kaze) sama-raza, ed uzas la sama linguo.
* la korpo di la naciono, opoze a la suvereno ed a la nobeli.
# Ceremonio

Nove komisita oficiri celebras lua nova ofici per lansanta lua kapovesti di naval aspiranti supre kam parto di U.S. Naval Academy klaso ye 2005 gradizo e dejuro ceremonio.
**Ceremonio** esas evento di rituala signifiko, facita dum specala okazioni.
# Maltana linguo

| Maltana |
| --- |
| Malti |
| **Parolata en:** | Malta, ed altra landi da mikra grupi |
| **Regiono:** | Europa |
| **Quanto di parolanti:** | 371 900 (1ma e 2ma linguo) |
| **Rango:** |  |
| **Klasifikuro:** | Afro-Aziana linguaro  Semida lingui   Centrala-Semida lingui    **Maltana** |
| Oficala stando |
| **Oficala linguo en:** | Malta, Europana Uniono |
| **Regulata da:** | Il-Kunsill Nazzjonali ta' l-Ilsien Malti |
| Kodexi |
| **ISO 639-1:** | mt |
| **ISO 639-2:** | mlt |
| **ISO 639-3:** | {{{Iso3}}} |
|  |
| **Videz anke**: Afro-Aziana linguaro – Linguaro |

La **Maltana linguo** esas oficala linguo di Malta e un ek la oficala lingui di la Europana Uniono. Ol esas skribita per la Latina alfabeto.

| Maltana | Siciliana | Italiana | Ido |
| --- | --- | --- | --- |
| Skola | Scola | Scuola | Skolo |
| Gvern | Cuvernu | Governo | Guvernado |
| Repubblika | Ripùbblica | Repubblica | Republiko |
| Re | Re | Re | Rejo |
| Natura | Natura | Natura | Naturo |
| Pulizija | Pulizzìa | Polizia | Polico |
| Ċentru | Centru | Centro | Centro |
| Teatru | Tiatru | Teatro | Theatro |

## Alfabeto

La maltana linguo uzas 29 literi ed un duopla litero, la għ.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A | B | Ċ | D | E | F | Ġ | G | Għ | H | Ħ | I | Ie | J | K | L | M | N | O | P | Q | R | S | T | U | V | W | X | Ż | Z |
| a | b | ċ | d | e | f | ġ | g | għ | h | ħ | i | ie | j | k | l | m | n | o | p | q | r | s | t | u | v | w | x | ż | z |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Oficala lingui di Europana Uniono |  |
| Angliana | Bulgariana | Chekiana | Daniana | Estoniana | Finlandana | Franciana Germaniana | Grekiana | Hispaniana | Hungariana | Irlandana | Italiana | Latviana Lituaniana | Maltana | Nederlandana | Poloniana | Portugalana | Romaniana Slovakiana | Sloveniana | Suediana |
| *Fonto: Pagino di Europana Uniono* |
# Dante Alighieri

|  |
| --- |
| **Dante Alighieri** |
|  |
| **Profesiono:** | poeto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Italia |
| **Naskodato:** | 30 di mayo 1265, 1264, 1264 |
| **Nasko-loko:** | Firenze, Italia |
| **Mortodato:** | 13 di septembro 1321, 14 di septembro 1321, 22 di septembro 1321, 1320 |
| **Morto-loko:** | Ravenna, Italia |
|  |  |

**Dante Alighieri** (naskinta **Durante degli Alighieri** en 1265 til 1321) esis italiana poeto, autoro di la *Divina Commedia*, konsistanta ek 3 parti: *Inferno*, *Purgatorio* e *Paradiso*. Ilu judikesas kom un ek la maxim precipua skriptisti en Italiana linguo ed un ek la precipua skriptisti del mondo.

## Extera ligili

* La mondo di Dante - texti, mapi ed imaji.
* Guardian Books: mikra pagino pri la poeto
# Romana linguo

| Romana linguo Romani-linguo |
| --- |
|  |
| **Parolata en:** | Austria, Bosnia e Herzegovina, Kolumbia, Finlando, Germania, Hungaria, Kosovo, Montenegro, Nederlando, Norda Makedonia, Norvegia, Polonia, Rumania, Rusia, Serbia, Slovakia, Suedia, Ukraina |
| **Regiono:** | Europa, Azia, Sud-Amerika |
| **Quanto di parolanti:** | c. 4,6 milioni |
| **Rango:** |  |
| **Klasifikuro:** | Indo-Europana linguaro  Indo-Irana lingui   Indo-Ariana lingui    Westala Indo-Ariana lingui     **Romana linguo** |
| Oficala stando |
| **Oficala linguo en:** | komono Šuto Orizari (Norda Makedonia) oficala linguo helpanta (Suedia) |
| **Regulata da:** |  |
| Kodexi |
| **ISO 639-1:** |  |
| **ISO 639-2:** | rom |
| **ISO 639-3:** | {{{Iso3}}} |
|  Dialekti di Romana linguo |
| **Videz anke**: Indo-Ariana lingui – Linguaro |

**Romana linguo** o **Romani-linguo** esas Indo-Ariana makrolinguo di populo Romani. Esas 8 precipua dialekti di la linguo: Balkana (*rmn*), Baltika (*rml*), Karpatiana (*rmc*), Finlandana (*rmf*), Sinte (*rmo*), Vlax (*rmv*), Walsana (*rmw*) e Hispaniana (*rmq*).