# Azia

**Azia** esas la maxim vasta e populoza kontinento de la mondo, ed esas quar-ople plu granda kam Europa. Ol kovras 8,6% de la tota surfaco di la planeto, e havas cirkume 60% de lua tota habitantaro. Azia ed Europa formacas kune la superkontinento Eurazia.

* **Surfaco**: 44,4 milioni km².
* **Habitanti**: 3 879 milioni (2010).

## Nedependanta stati en Azia

Yen listo pri la nedependanta landi qui havas teritorii en Azia. La maxim populoza lando del mondo, Popul-Republiko Chinia jacas en Azia.

Politikala mapo di Azia. Ica interpreto de la geografiala limiti di Azia inkluzas Armenia e Gruzia.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| * Afganistan
* Armenia
* Azerbaijan
* Bahrain
* Bangladesh
* Brunei
* Butan
* PR Chinia
* Chipro
* Egiptia
* Filipini
* Gruzia
* India
* Indonezia
* Iran
 | * Irak
* Israel
* Japonia
* Jordania
* Kambodja
* Kazakstan
* Kirgizistan
* Kuwait
* Laos
* Libano
* Malaizia
* Maldivi
* Myanmar
* Mongolia
* Nepal
* Nord-Korea
* Oman
* Pakistan
 | * Katar
* Rusia
* Saudi-Arabia
* Singapur
* Siria
* Sri-Lanka
* Sud-Korea
* Tajikistan
* Tailando
* Estal Timor
* Turkmenistan
* Turkia
* Unionita Araba Emirii
* Uzbekistan
* Vietnam
* Yemen
 |

## Altra loki

Abkhazia | Abu Dhabi | Chechenia | Gobi | Himalaya | Kamchatka | Kashmir | Mandjuria | Orea triangulo | Proxim-Oriento | Siberia | Tibet | Turka republiko di Norda Chipro
## Historiala loki

 Anam | Asiria | Avan-Azia | Babilonia | Burma | Ceylon | Foinikia | Formoza | Galilea | Judea | Kochinchinia | Malaya | Mezopotamia | Persia | Siam
## Geografio

Topografiala mapo di Azia.
**Azia** esas la centrala ed estala parto di Eurazia, formacita per 50 landi. Azia unionas su kun Afrika per la peninsulo di Sinai, e kun Europa per longa bordero sequante l'Urali.

Extrema punkti
* **Maxim norda loko**: Kabo Chelyuskin, Rusia (77˚ 36' N).
* **Maxim esta loko**: Kabo Dejnyov, Rusia (169˚ 45' W).
* **Maxim suda loko**: Kabo Bulus, Malaizia (1˚ 16' N).
* **Maxim westa loko**: Kabo Baba, Turkia (26˚ 4' E).
* **mezavalora altitudo dil kontinento**: 950 metri.
* **Maxim alta monto**: Monto Everest, kun 8,848 metri di altitudo.

### Maxim alta monti

Infre esas la listo di maxim alta monti di Azia e dil mondo. Lia altitudi superiras 8 mil metri, ed omni jacas en la montaro Himalaya.

Monto Everest || K2 || Kangchenjunga || Lhotse || Makalu || Cho Oyu || Dhaulagiri la 1ma || Manaslu || Nanga Parbat || Annapurna la 1ma || Gasherbrum la 1ma || Faichan Kangri || Gasherbrum la 2ma || Shishapangma
### Fluvii

La 3 maxim granda fluvii di Azia esas:

1. Yangcekiang 5.630 km.
2. Yenisei (kun Angara-Selenga) 5.390 km.
3. Mekong 4.500 km.

### lagi e mari

Aralo | Baikalo | Maro di Bering | Gulfo di Oman | Indiana Oceano | Jordan | Kaspia Maro, Kaspio | Maro di Arabia | Mortinta Maro | Pacifika Oceano, Pacifiko | Reda Maro
### Insuli ed Arkipelagi

Andaman | Bali | Borneo | Chipro | Java | Luzon (Filipini) | Kurili | Singapur | Honshu, Hokkaido, Kyushu, Shikoku (Japonia) | Sri Lanka | Sumatra | Taiwan
### Kanali e stretaji

Kanalo di Suez | Dardaneli | stretajo di Cushima | Stretajo di Hormuz | Stretajo di Melaka | stretajo di Taiwan
## Ekonomio

Yen la 20 maxim granda TNP de Azia.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| **Rango** | **Lando** | **TNP (2009)** Miliardi di Dolari |
| 1 |  PR Chinia | $8 789 |
| 2 |  Japonia | $4 137 |
| 3 |  India | $3 560 |
| 4 |  Rusia | $2 116 |
| 5 |  Sud-Korea | $1 356 |
| 6 |  Indonezia | $969,2 |
| 7 |  Iran | $876 |
| 8 |  Turkia | $863,3 |
| 9 |  Taiwan | $717,7 |
| 10 |  Saudi-Arabia | $585,8 |
| 11 |  Tailando | $538,6 |
| 12 |  Pakistan | $449,3 |
| 13 |  Malaizia | $381,1 |
| 14 |  Filipini | $324,8 |
| 15 |  Hong Kong | $301,6 |
| 16 |  Vietnam | $258,1 |
| 17 |  Bangladesh | $242,4 |
| 18 |  Singapur | $235,7 |
| 19 |  Israel | $206,8 |
| 20 |  Unionita Araba Emirii | $201,4 |
| — | **Totalo 20 landi:** | **27 109,8** |

Ciel-skraperi en Tokyo, Japonia.
Azia esas la maxim granda produktero e konsumero di nutrivi di la Tero, e havas le maxim granda jaceyi di minerali dil planeto. Popul-Republiko Chinia - la maxim granda ekonomio de la regiono - divenis la 6ma granda ekonomio dil mondo en 2006, e kreskas mezavalore 9,5% omnayare. Altra du granda ekonomii esas Indiana e Japoniana.

Landi exemple Japonia o Israel havas moderna industriala ekonomii. On remarkas anke tale nomizita *Aziana Tigri*: Sud-Korea, Republiko Chinia (Taiwan), Singapur e Hong Kong.

## Referi

**Kontinenti di Tero**

|  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Afrika |  Antarktika |  Azia |  Amerika |  Europa |  Oceania |