Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Navassa

Lokizo di Navassa.
Litoro di Navassa.
**Navassa** esas mikra insulo en Karibia sude de Kuba, weste de Haiti ed este de Jamaika qua apartenas ad Usa. Lua tota surfaco esas 5,2 km². L'insulo ne havas habitanti.

Lua maxim alta monto havas 77 metri di altitudo. Un faro jacas 100 metri cirkum la somito.

L'insulo deskovresis da Cristoforo Colombo en 1504. Usa revendikis ol en 1857.

| Suverena stati e Nesuverena teritorii che Karibia |
| --- |
| Antigua e Barbuda | Bahama | Barbados | Dominikia | Dominikana Republiko | Grenada | Haiti | Jamaika | Kuba | Santa Kitts e Nevis | Santa Lucia | Santa Vincent e Grenadini | Trinidad e Tobago |
| **Nesuverena teritorii**: Anguila | Aruba | Virgin Insuli Britaniana | Guadelupa | Insuli Kaiman | Kuracao | Martinik | Montserrat | Navassa | Porto-Riko | Sint Maarten | Insuli Turks e Kaikos | Virgin Insuli Usana |
| **Anciena Nederlandan Antili**, nun parto de Nederlando: Bonaire | Saba | Sint Eustatius |
# Mala fides

Mala fides esas Latina expresuro signifikanta «mala intenco». Ol uzesas por dicar ke ula persono agas intence trompar o nocar altru, od intence trompar su propra. L'ideo pri uzar *mala fides* kontre altru multafoye asociesas kun l'ideo pri dolo, quo esas l'intenco pri kriminar e la korespondanta agado kriminoza. *Mala fides* esas la volunto pri trompar, e povas existar mem se nula agado kriminoza praktikesas.

On parolas pri *mala fides* en proceso kande ulu (un ek la parti de ula proceso, o triesma persono) agas intence, kun maleso, por interferar en la rezulto di ula proceso. Exemplo pri agado *mala fides* de triesma persono: advokato qua mentias pri la motivo pro quo lua kliento ne aparis en ula audienco.

Kande mala intenco deskovresas en judiciala proceso, la judiciisto povas o mustas aplikar puniso kontre la parto qua agis *mala fides*, segun determinata en la legaro di singla lando. Freque la gradizo di la puniso varias segun la tipo di proceso (se kriminala proceso, civila proceso, se esas proceso en qua la Stato esas parto, edc).

Konceptajo pri *mala fides* (France *«mauvaise foi»*) ank existas en la filozofio, nome en Existencialismo. Ta konceptajo uzesis unesmafoye da Jean-Paul Sartre en lua libro *L’être et le néant*, publikigita en 1943, por deskriptar la fenomeno per qua homo negas a su propra ke lu esas absolute libera e ke lu povas selektar omno. Segun Sartre, l'absoluta libereso e la sento pri kompleta solitareso dum la decidi produktas intensa angoro en la homala mento. Pro to, homo mentias a su propra pri ta libereso, e dicas ke lu mankas libera tempo, o ke lu subisas sociala presi, edc, por celar de lua mento ke lu esas libera por decidar. Sartre nomizis *mala fides* (*«mauvaise foi»*) ta mentii kreata da homala mento por trompar su propra.

## Referi

## Extera ligili (en la Portugalana)

* Inacreditável Exemplo de Litigância de Má-Fé
* A ma-fé na analítica existencial Satriana - diserto en la Federala Universitato di Bahia - UFBA
* texto di *L’être et le néant* tradukita a la Portugalana.
# Elinor Ostrom

|  |
| --- |
| **Elinor Ostrom** |
|  |
| **Profesiono:** | ekonomikisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Usa |
| **Naskodato:** | 7 di agosto 1933 |
| **Nasko-loko:** | Los Angeles, Kalifornia |
| **Mortodato:** | 12 di junio 2012 |
| **Morto-loko:** | Bloomington, Indiana |
|  |  |

**Elinor Ostrom**, n. **Elinor Claire Awan** (1933 til 2012) esis Usan ekonomikistino qua recevis la Nobel-premio pri ekonomiko en 2009.
# Ekonomio di Saudi-Arabia

| Ekonomio di Saudi-Arabia |
| --- |
| Pekunio | riyal |
| Internaciona organizuri | MOK, ONEP, Koopero-konsilistaro dil Gulfo |
| Statistiki  |
| Totala nacionala produkturo (TNP) | US$ 1 831 000 milioni (2023) |
| Rango TNP | 18ma maxim granda |
| Kresko di TNP | -0,75% (2023) |
| TNP po persono | US$ 55 100,00 (2023) |
| TNP segun sektoro | agrokultivo 2,7%, industrio 47%, servadi 44,9% (2023) |
| Inflaciono | 1,7% (2024) |
| Habitantaro sub la povreso-lineo | nekonocata |
| Laboro-povo | 16 469 000 (2024) |
| Laboro-povo segun okupo | agrokultivo 6,7%, industrio 21,4%, servadi 71,9% (2005) |
| **Chomeso** | 3,9% (2024) |
|  |  |
| Komercala parteneri  |
| Exportaci (US$) | 368 731 milioni (2023) |
|  |  |
| Precipua parteneri | Popul-Republiko Chinia 21%, India 12%, Japonia 12%, Usa 6%, Unionita Araba Emirii 4% (2023) |
| Importaci (US$) | 289 910 milioni (2023) |
|  |  |
| Precipua parteneri | Popul-Republiko Chinia 21%, Unionita Araba Emirii 8%, Usa 7%, India 6%, Germania 5% (2023) |
| Publika financi  |
| Extera debo | 205,1 miliardi (2017) |
| Revenuo totala (US$) | 398 023 milioni (2022) |
| Spenso totala (US$) | 315 007 milioni (2022) |
| *Noto: Ecepte kande kontree mencionata, valori en ca tabelo esas en Usana dolari* |

Riyad, financala centro di Saudi-Arabia
Cirkume 16% de la mondala jaceyi di petrolo jacas en Saudi-Arabia, qua esas la maxim granda mondala exportacero dil produkto. Petrolo reprezentas 87% de la budjetala revenui, 45% de la TNP e 90% del exportaci di la lando. Saudiana guvernerio kontrolas forte lua precipua ekonomial agado. La skopo di monetala politiko en Saudi-Arabia esas mantenar fixa la kurso di kambio inter riyal ed Usana dolaro.

Nun, Saudi-Arabia komencas stimular la koloko privata en sektori di produktado di energio, telekomuniko, produktado di naturala gaso e petrokemio\*, por diversigar l'ekonomio di la lando. Cirkume 6 milion stranjeri laboras en la lando, nome en sektori financala e petrolala; tamen la guvernerio esforcas por diminutar la chomeso di Saudiana nacionani.

## Referi
# Imoblo-bulo

**Imoblo-bulo** esas (figurala) bulo qua periodale eventas sur merkati di imoblo. La bulo produktesas dal augmentant evaluo-valoro di imoblo (domi, flego-hemi, firm-edifici, edc.). Lo kreas abismo inter la preco di imoblo e l'intrinseka valoro determinita da lugo-revenuo o financizo-devo di proprietanti.

La bulo desaparas lente o rapide: la korektigo di preci efektigas plu alta hipotekal obligo kam l'expektata vendo-preco.
# Concord, Massachusetts

|  |
| --- |
|  **Concord**  |
|  |
| Centro di Concord. |
| Lando: |  Usa |
| Stato: | Massachusetts |
| **Informo:** |
| Latitudo: | 42°27'37"N |
| Longitudo: | 71°20'58"W |
| Surfaco: | 67,4 km² |
| Habitanti: | 18 491 (2020) |
| Denseso di habitantaro: | 270 hab./km² |
| **Horala zono:** | UTC-5 (UTC-4 dum la somero) |
| **Mapo:** |
|  |
| Oficala retosituo: |
|  |

**Concord** esas urbo en la stato Massachusetts, Usa. Segun statistiki de 2020, ol havis 18 491 habitanti. Lua tota surfaco esas 67,4 km².
# John McCain

|  |
| --- |
| **John McCain** |
|  |
| **Profesiono:** | militisto e politikistulo |
| **Okupo:** | Senatano por Arizona |
|  |  |
| **Lando:** |  Usa |
| **Naskodato:** | 29 di agosto 1936 |
| **Nasko-loko:** | Coco Solo (nune Panama) |
| **Mortodato:** | 25 di agosto 2018 |
| **Morto-loko:** | Cornville, Arizona |
| **Retoloko:** |  |
|  |  |

**John McCain** (plena nomo *John Sidney Mc Cain III*) (n. ye la 29ma di agosto 1936 til la 29ma di agosto 2018), esis Usana politikisto. De 1987 til lua morto, ilu esis senatano por l'Usana stato Arizona.

John McCain esis oficiro dil Usan armeo. Il servis l'Usan armeo de 1967 til 1973 dum la Milito di Vietnam. Lu esis militala kaptito dum la milito e tormentesis dal Vietnamana komunisti.

Ilu esis un del kandidati por prezidanto en la Republikan ante-elekto en 2000, ma desvinkis George W. Bush.

En 2008 il esis la kandidato dil Republikana Partiso por l'ofico di prezidanto di Usa. Lua viceprezidanto-kandidato esis Sarah Palin.

McCain ofte esis parole kritikala pri Donald Trump dum ilua prezidanteso, quankam il ofte votis kun la altra Republikana por la politiko di Trump. Tamen, il notore votis kontre l'aboliso di Obamacare en 2017.
# Feudismo

**Feudismo** esis kolektajo di legala e militarala kustumi qua prosperis dum mez-epoko en Europa, de 9ma til 15ma yarcento. Ta sistemo organizis socio cirkum la proprieto di tereni. Quankam derivita de latina vorto *feodum* (feudo) la vorto e la konceptajo di "feudismo" ne existis dum mez-epoko. "Feudismo" deskriptas politika sistemo ube existis serio di reciproka militarala e legala obligesi meze militista nobelesi ed inter nobelesi e monarki.

Feudismo esas sistemo de servi facenda da dependanti por sinioro interkambiante protekto e manteno (maxim ofte en formo de tereno). Che l’elito la feudismo esas kontrato inter du personi, ube un kom ‘vasalo’ facis “vasaleso” a la sinioro e facis juro de loyaleso; pos qua la sinioro solene transdonis la feudo a la vasalo. Ca kontrato kustumale facis inter liberi e principe esis personal e reciproke ruptebla.

## Hodie

Prezente on uzas la vorto feudismo por indikar ke ulo esas tre obsoleta.
# Bob Hawke

|  |
| --- |
| **Robert James Lee "Bob" Hawke** |
| **{{{Originala\_nomo}}}** |
|  |
| **Chefministro di  Australia** |
| **Guvernisteso:** | de 11 di marto 1983 til 20 di decembro 1991 |
| **Precedanto:** | Malcolm Fraser |
| **Sucedanto:** | Paul John Keating |
| **Personal informi** |
| **Naskodato:** | 9 di decembro 1929 |
| **Naskoloko:** | Bordertown, Sud-Australia |
| **Mortodato:** | 16 di mayo 2019 |
| **Spozo:** | Hazel Masterson (1956–1995) Blanche d'Alpuget (1995- ) |
| **Profesiono:** | advokato, sindikatano e politikisto |
| **Politikala partiso:** | *Labor Party of Australia* |

**Robert James Lee "Bob" Hawke** (n. 9 di decembro 1929), advokato, sindikatano e politikisto, esis chefministro di Australia de 1983 til 1991.
# Hillary Clinton

|  |
| --- |
| **Hillary Clinton** |
|  |
| **Profesiono:** | politikisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Usa |
| **Naskodato:** | 26 di oktobro 1947 |
| **Nasko-loko:** | Park Ridge, Illinois |
| **Mortodato:** |  |
|  |  |
| **Retoloko:** |  |
|  |  |

**Hillary Diane Rodham Clinton** (n. ye la 26ma di oktobro 1947) esas Usana senatanino, qua esis ministro pri exteral aferi dum l'administrado di Barack Obama.

(senatano), de Nova-York.
# Victoria, British Columbia

*Por altra loki o personi nomizita "Victoria", videz Victoria.*
Victoria

**Victoria** esas la maxim granda urbo an la sud-esto dil insulo Vancouver, esante la chef-urbo di la provinco British Columbia, Kanada ed anke portuo. Ol surnomizesas *London di Pacifiko*.

Habitanti (urbego): 300 000 (2004).

La klimato esas dolca. La vidado vers la monti di la montaro *Olimpiad* esas superba. Lua precipua industrio esas turismo e la spensi di la pensionati Kanadana.

* Hotelo Empress

## Extera ligili

* oficala sito
* provincala muzeo
# Skandalo di Watergate

Komplexo di edifici *Watergate*.
La nomizita **skandalo di Watergate** esis politikala skandalo qua afektis l'administrado Usana de 1972 til 1974, dum la guvernisteso di Richard Nixon. La skandalo komencis kande dokumenti furtesis de la sideyo dil Demokrata Partiso che l'edifico Watergate, en Washington DC ye la 17ma di junio 1972. Ye la sequanta dio, la jurnalo *Washington Post* mencionis la furto, e dum la sequanta dio, 5 viri arestesis pro la furto. Bob Woodward e Carl Bernstein, jurnalisti de *Washington Post*, decidis inquestar pri la furto e deskovris konekti inter la 5 viri e la Blanka Domo. Nixon probis celar ta ligili, ma fine ol koaktesis renuncar, kande Usana kongreso decidis akuzar e revokar lu.
# Telegram (aplikajo)

*Por altra loki nomizita 'Telegram', videz Telegram (homonimo).*
Emblemo di Telegram (2019)
**Telegram** esas platformo por mesajo-servi e IP-telefonado. Olua uzanti povas sendar kodexigit e su-destruktanta mesaji, fotografuri, videofilmeti, su-adhesiv imaji e dokumenti (omna sorto de dokumento posiblesas).

## Historio

*Telegram* fondesis en 2013 da la fratuli Pavel Durov e Nikolai Durov, la fondinti di VK, la maxim granda sociala retaro di Rusia. Nikolai konceptis la MTP-protokolo, la bazo di la mesajo-servilo e Pavel e financala kompano Alex Neff financizis ed infrastrukturizis la projeto per lia fonduro *Dijitala Fuorto*.
# Pac-konfero en Paris (1919-1920)

**Pac-konfero en Paris** esis pacala konfero organizita en Paris pos la fino di unesma mondomilito ye la 18ma di januaro 1919 til 21ma di januaro 1920.

En la konfero partoprenis 37 landi, sen perdita flanki: Germana imperio, Austria-Hungaria, Otoman imperio e Cario Bulgaria. On invitis nek RSS Rusia nek blanki (kom ex-Rusa imperio).

Austria e Hungaria signatis rezulti dil konfero aparte.