Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Explozo

Serio di explozi.
**Explozo** esas la rapida transformo di un o multa materii en altra materii havanta volumo plu granda, ordinare sub formo di gaso. Pro ta transformo eventas multe rapide, e pro la materio eventas en surpreso, en distensesanta til l'equilibro kun l'atmosferala preso, lo kreas flagranta o detonanta, segun sua rapideso, e d'emiso di bruiso.
# Elektra tensiono

**Tensiono** od **elektra tensiono** en fiziko esas difero di elektral potencialo inter du punti di elektral cirkuito, produktanta korento e mezurata per “volt” (U).

## Referi
# Amazonas (Venezuela)

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **Amazonas**

|  |
| --- |
| **Stato di  Venezuela** |
|  |
|  |
|  |  |
| **Chefurbo** | Puerto Ayacucho |
| **Maxim granda urbo** | Puerto Ayacucho |
|  |  |
|  |
| **Oficala linguo o lingui:** | Hispana, ed aborijena lingui |
| **Surfaco** | 117 617 km² |
|  |  |
| **HabitantiDenseso di habitantaro** | 189 524 (2018) 1,06 hab./km² |
| **Guvernisto** | Miguel Rodríguez (PSUV) |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Horala zono** | UTC-4 |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Reto** | www.amazonas.gob.ve |

 |

**Amazonas** esas esas un ek la 23 stati di Venezuela. Segun statistiki de 2018, ol havis 189 524 habitanti. Lua tota surfaco esas 117 617 km², esanta la min populizita stato di la lando.

Sua chef-urbo, Puerto Ayacucho, koncentras 63% de lua habitantaro.

## Historio

De kolonial epoko til 1864, la teritorio di Amazonas apartenis a provinco Guayana. En 1864, kreesis la federala teritorio Amazonas, kun chef-urbo en San Fernando de Atabapo. En 1881, lora prezidanto Antonio Guzmán Blanco dividis sua areo en du teritorii: Federala Teritorio Amazonas, e Federala Teritorio Alto Orinoco, ma 12 yari pose la du teritorii riunigesis. En 1928, lora prezidanto Juan Vicente Gómez decidis chanjar la chef-urbo a Puerto Ayacucho, por faciligar ligilo kun CAracas.

Amazonas divenis Venezuelana stato en 1992.

## Geografio

Granda parto de la teritorio dil stato kovresas da Equatorala foresto, kun richa biodiverseso.
# Yarcento

**Ante Kristo**

50 000 aK – … WIKINIUM\_MATH\_PH\_0

Meza paleolitiko WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 30 mil aK til c.10 mil aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_4

10ma yarmilo aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_6 9ma yarmilo aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_8 8ma yarmilo aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_10 7ma yarmilo aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_12 6ma yarmilo aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_14 5ma yarmilo aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_16 4ma yarmilo aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_18 3ma yarmilo aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_20

20ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_22 19ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_24 18ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_26 17ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_28 16ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_30 15ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_32 14ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_34 13ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_36 12ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_38 11ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_40 10ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_42 9ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_44 8ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_46 7ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_48 6ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_50 5ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_52 4ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_54 3ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_56 2ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_58 1ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_60 0 (yaro) WIKINIUM\_MATH\_PH\_62

**Pos Kristo**

1ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_64 2ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_66 3ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_68 4ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_70 5ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_72 6ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_74 7ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_76 8ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_78 9ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_80 10ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_82 11ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_84 12ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_86 13ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_88 14ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_90 15ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_92 16ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_94 17ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_96 18ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_98 19ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_100 20ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_102 21ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_104 22ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_106 …
# 6ma yarcento aK

---

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| **Yarmili:** |
| 2ma yarmilo aK · **1ma yarmilo aK** · 1ma yarmilo

---

 |
| **Yarcenti:** |
| 7ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 6ma yarcento aK WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 5ma yarcento aK

---

 |
| **Yardeki:** |
| Yari 600a aK • Yari 590a aK • Yari 580a aK Yari 570a aK • Yari 560a aK • Yari 550a aK Yari 540a aK • Yari 530a aK • Yari 520a aK Yari 510a aK • Yari 500a aK |
|

---

 |
| **Yari**

---

 |
| 600 aK • 599 aK • 598 aK • 597 aK • 596 aK |
| 595 aK • 594 aK • 593 aK • 592 aK • 591 aK |
| 590 aK • 589 aK • 588 aK • 587 aK • 586 aK |
| 585 aK • 584 aK • 583 aK • 582 aK • 581 aK |
| 580 aK • 579 aK • 578 aK • 577 aK • 576 aK |
| 575 aK • 574 aK • 573 aK • 572 aK • 571 aK |
| 570 aK • 569 aK • 568 aK • 567 aK • 566 aK |
| 565 aK • 564 aK • 563 aK • 562 aK • 561 aK |
| 560 aK • 559 aK • 558 aK • 557 aK • 556 aK |
| 555 aK • 554 aK • 553 aK • 552 aK • 551 aK |
| 550 aK • 549 aK • 548 aK • 547 aK • 546 aK |
| 545 aK • 544 aK • 543 aK • 542 aK • 541 aK |
| 540 aK • 539 aK • 538 aK • 537 aK • 536 aK |
| 535 aK • 534 aK • 533 aK • 532 aK • 531 aK |
| 530 aK • 529 aK • 528 aK • 527 aK • 526 aK |
| 525 aK • 524 aK • 523 aK • 522 aK • 521 aK |
| 520 aK • 519 aK • 518 aK • 517 aK • 516 aK |
| 515 aK • 514 aK • 513 aK • 512 aK • 511 aK |
| 510 aK • 509 aK • 508 aK • 507 aK • 506 aK |
| 505 aK • 504 aK • 503 aK • 502 aK • 501 aK |

Dum la **6ma yarcento aK** eventis inter altri:

* c. 500 aK homo koloniigas esta Polinezia (lektez pluse: Koloniigo di Oceania).
# John Tyler

|  |
| --- |
| **John Tyler** |
| **{{{Originala\_nomo}}}** |
|  |
| **Prezidanto di  Usa** |
| **Guvernisteso:** | de 4 di aprilo 1841 til 3 di marto 1845 |
| **Precedanto:** | William Henry Harrison |
| **Sucedanto:** | James Knox Polk |
| **Personal informi** |
| **Naskodato:** | 29 di marto 1790 |
| **Naskoloko:** | Richmond, Virginia |
| **Mortodato:** | 18 di januaro 1862 |
| **Mortoloko:** | Richmond, Virginia |
| **Spozo:** | Letitia Christian (1813 til 1842) Julia Gardiner (1844 til 1862) |
| **Profesiono:** | politikisto |
| **Politikala partiso:** | *Whig* |

**John Tyler** (1790 til 1862) politikisto, esis prezidanto di Usa de 1841 til 1845, pos la morto di William Henry Harrison.
# Matera

|  |
| --- |
|  **Matera**  |
|  |
| Lando: |  Italia |
| Regiono: | Basilikata |
| **Informo:** |
| Latitudo: | 40º40' N |
| Longitudo: | 16º36' E |
| Altitudo: | 401 m |
| Surfaco: | 387,4 km² |
| Habitanti: | 60 403 (2017) |
| Denseso di habitantaro: | 154,05 hab./km² |
| Disto de Roma: | (choseala) 453 km |
| **Horala zono:** | UTC+1 (UTC+2 dum la somero |
| **Urbestro:** | Raffaello De Ruggieri |
| **Mapo:** |
|  |
| Oficala retosituo: |
|  |

Katedralo di Matera.
**Matera** esas urbo en la regiono Basilikata, en sudala Italia.

Segun statistiki de 2017, ol havis 60 403 habitanti. Lua tota surfaco esas 387,4 km².

Lua historiala quarteri *Sasso Caveoso* e *Sasso Barisano* deklaresis Mondala Patrimonio di la Homaro en 1993.

L'originala habiteyo jacas en du ravinegi tranchita da la rivero Gravina Ta areo, la Sassi di Matera, esas komplexo de kaverno-lojeyi tranchita aden l'anciena rivero-ravino, ofte citata kom "un ek la maxim anciena kontinue habitata urbi en la mondo."

Dum la tarda 1800a yari, la kaverno-lojeyi di Matera konocesis pro nesolvebla povreso, mala higieno, magra laboro-standi, ed abundanta morbi. Vakuigita en 1952, la habitanti translojis a moderna domi, e le Sassi ("stoni" en la Italiana) esis abandonita til la 1980a yari.

Pro rinovigita viziono e koloko, la kaverno-lojeyi divenis historiala turisto-destino, kun hoteli, mikra muzei e restorerii, e florifanta arti-komuneso.

## Referi
# 1111

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 11ma yarcento**<--**12ma**-->**13ma yarcento |
| Yardeki:
1100a • 1110a • 1120a • 1130a • 1140a
1150a • 1160a • 1170a • 1180a • 1190a 1200a

---

 |
| Yari:
1101 • 1102 • 1103 • 1104 • 1105 1106 • 1107 • 1108 • 1109 • 1110
1111 • 1112 • 1113 • 1114 • 1115 1116 • 1117 • 1118 • 1119 • 1120
1121 • 1122 • 1123 • 1124 • 1125 1126 • 1127 • 1128 • 1129 • 1130
1131 • 1132 • 1133 • 1134 • 1135 1136 • 1137 • 1138 • 1139 • 1140
1141 • 1142 • 1143 • 1144 • 1145 1146 • 1147 • 1148 • 1149 • 1150
1151 • 1152 • 1153 • 1154 • 1155 1156 • 1157 • 1158 • 1159 • 1160
1161 • 1162 • 1163 • 1164 • 1165 1166 • 1167 • 1168 • 1169 • 1170
1171 • 1172 • 1173 • 1174 • 1175 1176 • 1177 • 1178 • 1179 • 1180
1181 • 1182 • 1183 • 1184 • 1185 1186 • 1187 • 1188 • 1189 • 1190
1191 • 1192 • 1193 • 1194 • 1195 1196 • 1197 • 1198 • 1199 • 1200 |

La yaro **1111** (MCXI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 111ma yaro di la duesma yarmilo, la 11ma yaro di la 12ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1110a.

## Eventi

## Naski

* Andrei Bogolyubsky, princo di Vladimir-Suzdal (m. 1174)

## Morti
# Anton Pavlovich Chehov

|  |
| --- |
| **Anton Pavlovich Chehov** |
|  |
| **Profesiono:** | skriptisto e mediko |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Rusian Imperio |
| **Naskodato:** | 17 di januaro 1860, 29 di januaro 1860 |
| **Nasko-loko:** | Taganrog, Rusiana Imperio |
| **Mortodato:** | 2 di julio 1904, 15 di julio 1904 |
| **Morto-loko:** | Badenweiler, Germana Imperio |
|  |  |

**Anton Pavlovich Chehov** (1860 til 1904) esis Rusa skriptisto di romani e dramatifisto, ed anke mediko.

Ye la 17ma di januaro 1904 en Moskva, ilua dramato *La Cerizo-arboreyo* esis unesmafoye pleata. Ol esis la lasta dramato da Chehov. Profesionale il esis mediko, ed ilu skribis ca dramato dum plura yari. Sufrinte pro tuberkuloso, ilu mortis en julio 1904.

En la romano *La Cerizo-arboreyo*, aristokrata Rusa familio retrovenas a lua familiala domeno, qua inkluzas notinda cerizo-arboreyo. La domeno esas vendota por pagar la hipoteko; ol fine esas komprata da filiulo di olima serfo, e la cerizo-arboreyo destruktesas.
# Mondala Kupo di Futbalo 2002

| Mondala Kupo di Futbalo |
| --- |
| *Sud-Korea-Japonia 2002* |
| **Loko** |  Sud-Korea  Japonia |
| **Inaugurala dato** | 31ma di mayo 2002 |
| **Finala dato** | 30ma di junio 2002 |
| **Esquadi** | 32 |
| **Championo** |  Brazilia |
| ← Francia 1998 | Germania 2006 → |

**Mondala Kupo di Futbalo 2002** esis la 17ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 32 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en Sud-Korea e Japonia de la 31ma di mayo til la 30ma di junio 2002.

Entote 20 stadii gastigis la futbalo-partii en 10 Korean urbi (Seogwipo, Jeonju, Daegu, Incheon, Gwangju, Busan, Seoul, Suwon, Daejon e Ulsan) e 10 Japoniana: Ibaraki, Yokohama, Kobe, Rifu, Niigata, Ōita, Osaka, Saitama, Sapporo e Shizuoka.

## Konkursinta nacioni

32 esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

| Kunfederuro | Nombro | Esquadi |
| --- | --- | --- |
| Afrika (CAF) | 5 |  Kamerun  Nigeria  Sudafrika  Senegal  Tunizia |
| Azia (AFC) | 4 |  Saudi-Arabia  PR Chinia  Japonia  Sud-Korea |
| Europa (UEFA) | 15 |  Anglia  Belgia  Dania  Francia  Germania  Hispania  Italia  Irlando  Kroatia  Polonia  Portugal  Turkia  Rusia  Slovenia  Suedia |
| Nord-Amerika (CONCACAF) | 3 |  Kosta Rika  Mexikia  Usa |
| Sud-Amerika (CONMEBOL) | 5 |  Arjentinia  Brazilia  Equador  Paraguay  Uruguay |

## Rezulti

1. Brazilia
2. Germania
3. Turkia
4. Sud-Korea
# Mondala Kupo di Futbalo 2010

| Mondala Kupo di Futbalo |
| --- |
| *Sudafrika 2010* |
| **Loko** |  Sudafrika |
| **Inaugurala dato** | 11ma di junio 2010 |
| **Finala dato** | 11ma di julio 2010 |
| **Esquadi** | 32 |
| **Championo** |  Hispania |
| ← Germania 2006 | Brazilia 2014 → |

**Mondala Kupo di Futbalo 2010** esis la 19ma Mondala Kupo di FIFA e kunigis lor la 32 maxim bona nacionala esquadi. Ol eventis en Sudafrika de la 11ma di junio til la 11ma di julio 2010.

Entote 10 stadii gastigis la futbalo-partii en 9 Sudafrikana urbi: Johannesburg, Durban, Kab-urbo, Pretoria, Gqeberha, Bloemfontein, Polokwane, Mbombela e Rustenburg

## Konkursinta nacioni

32 esquadi qualifikesis por interludar dum ta konkurso:

| Kunfederuro | Nombro | Esquadi |
| --- | --- | --- |
| Afrika (CAF) | 6 |  Aljeria  Ghana  Ivora Rivo  Kamerun  Nigeria  Sudafrika |
| Azia (AFC) | 4 |  Australia  Japonia  Nord-Korea  Sud-Korea |
| Europa (UEFA) | 13 |  Anglia  Dania  Grekia  Nederlando  Serbia  Suisia  Slovakia  Slovenia  Francia  Germania  Hispania  Italia  Portugal |
| Nord-Amerika (CONCACAF) | 3 |  Honduras  Mexikia  Usa |
| Sud-Amerika (CONMEBOL) | 5 |  Arjentinia  Brazilia  Chili  Paraguay  Uruguay |
| Oceania (OFC) | 1 |  Nova-Zelando |

## Rezulti

1. Hispania
2. Nederlando
3. Germania
4. Uruguay
# Danubio

|  |
| --- |
|  **Danubio**  |
|  {{{lokala\_nomo}}}  |
|  Donau - Dunaj - Dunav- Дунав/Dunav - Duna - Dunărea - Дунай  |
|  |
| Danubio ye Visegrád, Hungaria |
| **Geografio** |
| **Lando**: | {{{lando}}} |
| **Landi**: |  Austria  Bulgaria  Germania  Hungaria  Kroatia  Moldova  Rumania  Serbia  Slovakia  Ukraina |
| **Urbo**: | {{{urbo}}} |
| **Urbi**: | **Videz urbi Ulm Ingolstadt Regensburg Linz Wien Bratislava Győr Budapest Dunaújváros Vukovar Novi Sad Zemun Pančevo Beograd Drobeta Turnu-Severin Vidin
 |
| **Dimensiono** |
| **Longeso**: | 2 888 km |
| **Baseno**: | 817 000 km2 |
| **Mediumala ekfluo**: | {{{ekfluo}}} m3/s |
| **Rivero**: | {{{rivero}}} |
| **Altitudo**: | {{{altitudo}}} m |
| **Tipo di damo**: | {{{tipo\_di\_damo}}} |
| **Surfaco**: | {{{surfaco}}} km2 |
| **Maxima longeso**: | {{{max\_longeso}}} km |
| **Maxima larjeso**: | {{{max\_larjeso}}} km |
| **Maxima profundeso**: | {{{max\_profundeso}}} m |
| **Mapo** |
|  |
| Danubio iras de Austria ye la westo, a Ukraina ye la esto, trans multa landi |
| **Mapo** |
| {{{mapo-inf}}} |

Fluvio Danubio en Regensburg, Germania
La **Danubio** esas Europana fluvio. Ol fluas tra, o tushas la bordi di, dek landi: Germania, Austria, Slovakia, Hungaria, Kroatia, Serbia, Romania, Bulgaria, Moldova ed Ukraina.

Olua longeso esas cirkume 2870 km.

Fluo di Danubio
ekde 1992 ekzistas rekta ŝipa vojo de Roterdamo ĝis Konstanco, de la Norda al la Nigra Maro – tra la Rejno, la Majno, la Majno-Danubo-Kanalo, la Danubo kaj la Kanalo Danubo-Nigra Maro
# Johannes Diderik van der Waals

|  |
| --- |
| **Johannes Diderik van der Waals** |
|  |
| **Profesiono:** | fizikisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Nederlando |
| **Naskodato:** | 23 di novembro 1837 |
| **Nasko-loko:** | Leiden, Nederlando |
| **Mortodato:** | 8 di marto 1923 |
| **Morto-loko:** | Amsterdam, Nederlando |
|  |  |

**Johannes Diderik van der Waals** (1837 til 1923) esis Nederlandana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1910.
# Equivaloprincipo

**Equivaloprincipo** esas principo fizikala pri gravitado, e precize equvaleso di maso gravitala e maso inertala.

La principo esis pruvita da experimento di Eötvös en 1909.
# Boreala foresto

Regioni ube existas boreala foresto.
Taigo en Siberia.
**Taigo** (Ruse тайга́) o **boreala foresto** esas biomo konsistanta ek foresto di koniferi, nome pini, abieti e larici. Ol esas la maxim vasta biomo di la Tero. En Nord-Amerika ol kovras granda parto di kontinental Alaska, Kanada e la nordo di kontigua Usana teritorio. En Eurazia ol kovras granda parto di Suedia, Finlando, la nordo di Rusia de Karelia weste, til Pacifiko, trairanta granda parto di Siberia, granda parto di Norvegia ed Estonia, parto di la litoro di Islando, nordo di Kazakstan, nordo di Mongolia e parto dil insulo Hokkaido.

Boreala foresto en sua nuna formo esas kelke recenta. Ol originis cirkume 12 mil yari ante nun, kovranta parto dil anciena stepo en qua habitis mamuti. Granda parto dil arei kovrata da boreala foresti esas basa tereni. La regiono inter tundro e taigo nomizesas "lineo di arbori".