Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Adolf Hitler

|  |
| --- |
| **Adolf Hitler** |
| **{{{Originala\_nomo}}}** |
|  |
| **Kancelero di  Germania** |
| **Guvernisteso:** | de 30 di januaro 1933 til 30 di aprilo 1945 |
| **Precedanto:** | Kurt von Schleicher |
| **Sucedanto:** | Joseph Goebbels |
| Führer* (Duktero) di  Germania** |
| **Guvernisteso:** | de 2 di agosto 1934 til 30 di aprilo 1945 |
| **Personal informi** |
| **Naskodato:** | 20 di aprilo 1889, 1889 |
| **Naskoloko:** | Braunau am Inn, Austria-Hungaria |
| **Mortodato:** | 30 di aprilo 1945 |
| **Mortoloko:** | Berlin, Naziista Germania |
| **Spozo:** | Eva Braun |
| **Profesiono:** | Politikisto |
| **Politikala partiso:** | Nacional Socialista partiso di Germana laboristi (NSDAP) *konocita kom nacionalsocialista partiso* |

**Adolf Hitler** (1889 til 1945) esis kancelero di Germania de 1933 til lua morto. Il esis chefo di Nacional-socialista Partiso di Germana laboristi (NSDAP), maxim bone konocita kom la *Naziista Partiso*.

## Frua vivo

Kom yunulo il eniris ofte la opero di Linz. Ilu studiis pikto-arto, por divenar dekoristo.

### Atento di rebeleso

Ye 8 di novembro 1923, en München, Hitler e multa adheranti di la Naziista Partiso atentis rebeleso ye biro-halo ube Gustav Ritter von Kahr, Statal Komisato di Bavaria, diskursis a cirkume tri mil audanti. Hitler anuncis ke la halo esas cernita, e postulis a Kahr e lua kolegi ke li mustas sustenar la rebeleso. La nokto esis kaosatra: oficisti ed individui questionis sua loyalesi. Ye la morga dio la rebeli agnoskis sua vinkeso. Ye judicio, deklaresis ke Hitler esis kulpoza pro trahizo, ed il kondamnesis a kin yari en karcero. Pos non monati, dum qua periodo il skribis atakema politikala programo *Mein Kampf* ("Mea Lukto"), il liberigesis.

## Kancelero di Germania

Ilu esis konocata kom hipnotiva parolisto. Kom chefo di la stato ilu nomesis Duktero (*Führer*).

Lua politikala idei esas fondata per radikala nacionalismo e rasismo. Hitler egardas la religioza grupo de Judi quale danjeroza e responsiva por multa problemi. Dum lua regno en Nacional-Socialista Germania sis milioni europana Judi ocidesis. Influita da Max Hoffmann lua militarl e politikala skopo esas la mondoregno di Germania e la kredo ke la Germani esas superiora raso. La rezulto esis la Duesma mondomilito kun milioni mortinta homi e la totala destrukto di Germania.

Ye la 20ma di julio 1944 Hitler vundesis en explozo organizita da Prusiana oficiri ed Abwehr.

Kande Reda Armeo arivis en lua kazemato en 1 di mayo 1945, ilu trovesis mortinta. Lu suocidis kun lua spozino, Eva Braun.

## Citajo

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Parolo lansas ponti vers nekonocita horizonti. |  |

 *Sprachregelung*-mekanismo.

## Parodio

* Parodio che filmo "le grand restaurant"
# Nokto di longa tranchili

**Nokto di longa tranchili** esis operaco en nazista movado di SS organizita nokte 29-30ma di junio 1934, qua skopo esis kapto e mortigo antagonisti di Adolf Hitler.

La purigo koncernis precipue estraro di SA. On mortigis 85 personi kun guidero di lo Ernst Röhm.
# Kurt von Schleicher

|  |
| --- |
| **Kurt von Schleicher** |
| **{{{Originala\_nomo}}}** |
|  |
| **Kancelero di  Germania** |
| **Guvernisteso:** | de 17ma di novembro 1932 til 30ma di januaro 1933 |
| **Precedanto:** | Franz von Papen |
| **Sucedanto:** | Adolf Hitler |
| **Personal informi** |
| **Naskodato:** | 7 di aprilo 1882, 4 di julio 1882 |
| **Naskoloko:** | Brandemburg, Prusia, Germana imperio |
| **Mortodato:** | 30 di junio 1934 |
| **Mortoloko:** | Berlin, Germania |
| **Spozo:** | Elisabeth von Schleicher |
| **Profesiono:** | militestro e politikistulo |
| **Politikala partiso:** | ne havis |

**Kurt von Schleicher**, militestro e politikisto n. ye la 7ma di aprilo 1882 til la 30ma di junio 1934, esis kancelero di Germania de 1932 til 1933. Ilu esis lasta kancelero di tale nomizita "Republiko di Weimar".
# Serbiana linguo

| Serbiana linguo |
| --- |
| српски језик / srpski jezik |
| **Parolata en:** | Serbia, Bosnia e Herzegovina, Montenegro ed altra landi da mikra grupi |
| **Regiono:** | sudal Europa |
| **Quanto di parolanti:** | plum kam 12 milion  |
| **Rango:** |  |
| **Klasifikuro:** | Indo-Europana linguaro  Baltika-Slava lingui   Slava lingui    Sud-westala Slava-grupo     **Serbiana** |
| Oficala stando |
| **Oficala linguo en:** | Serbia, Bosnia e Herzegovina, Montenegro e mikra loki en Norda Macedonia |
| **Regulata da:** | *Odbora za standardizatsiju srpskog jezika* (Одбора за стандардизацију српског језика) |
| Kodexi |
| **ISO 639-1:** | sr |
| **ISO 639-2:** | src (B); srp (T) |
| **ISO 639-3:** | {{{Iso3}}} |
|   |
| **Videz anke**: Indo-Europana linguaro – Linguaro |

**Serbiana** esas l'oficala linguo de Serbia. Ol apartenas a la Sud-westala-grupo de la lingui Slava. Serbiana skribesas precipue per Kirila alfabeto.

## Komparo inter diferanta lingui

| Angla linguo | Kroatiana linguo | Serbiana |
| --- | --- | --- |
| Compare | Usporedba | Поређење (Poređenje) |
| Europe | Europa | Европа (Evropa) |
| Netherlands | Nizozemska | Холандија (Holandija) |
| Italians | Talijani | Италијани (Italijani) |
| Universe | Svemir | Васиона (Vasiona) |
| Spine | Kralježnica | Кичма (Kičma) |
| Air | Zrak | Ваздух (Vazduh) |
| Education | Odgoj | Васпитање (Vaspitanje) |
| Week | Tjedan | Седмица (Sedmica) |
| History | Povijest | Историја (Istorija) |
| Pantaloons | Hlače | Панталоне (Pantalone) |
| Belly | Trbuh | Стомак (Stomak) |
| Science | Znanost | Наука (Nauka) |
| Personally | Osobno | Лично (Lično) |
| Persona | Osoba | Лице (Lice) |
| United Nations | Ujedinjeni Narodi | Уједињене Нације (Ujedinjene Nacije) |
| Bread | Kruh | Хлеб (Hleb) |
| Artificial | Umjetno | Вештачки (Veštački) |
| Cross | Križ | Крст (Krst) |
| Democracy | Demokracija | Демократија (Demokratija) |
| Detection | Spoznaja | Сазнање (Saznanje) |
| Island | Otok | Острво (Ostrvo) |
| Officer | Časnik | Официр (Oficir) |
| Road traffic | Cestovni promet | Друмски саобраћај (Drumski saobraćaj) |
| Autobahn | Autocesta | Аутопут (Autoput) |
| Length | Duljina | Дужина (Dužina) |
| Association | Udruga | Удружење (Udruženje) |
| Factory | Tvornica | Фабрика (Fabrika) |
| General | Opće | Опште (Opšte) |
| Christ | Krist | Христoс (Hristos) |
| I'm sorry | Oprosti | Извини (Izvini) |
| Native language standard | Materinski jezićni standard | Матерњи језички стандард |
# Albana linguo

| Albaniana |
| --- |
| Shqip |
| **Parolata en:** | Albania, Kosovo, Serbia, Montenegro, Norda Macedonia ed altra mikra regioni |
| **Regiono:** | suda Europa |
| **Quanto di parolanti:** | 6 169 000 (1ma e 2ma linguo - Ethnologue) |
| **Rango:** |  |
| **Klasifikuro:** | Indo-Europana linguaro  **Albaniana** |
| Oficala stando |
| **Oficala linguo en:** | Albania, Kosovo, Serbia, Montenegro e Norda Macedonia |
| **Regulata da:** | ne havas |
| Kodexi |
| **ISO 639-1:** | sq |
| **ISO 639-2:** | sqi (T), alb (B) |
| **ISO 639-3:** | {{{Iso3}}} |
|  Loki ube albaniana linguo esas parolata. |
| **Videz anke**: Indo-Europana linguaro – Linguaro |

**Albaniana linguo** esas Indo-Europana linguo qua apartenas a samnoma grupo. Ol parolesas da plu kam 6 milion personi, precipue en Albania, Kosovo e vicina regioni en Grekia, en mikra regioni di Italia, e da lua diasporo en Usa ed Australia. En 1854 Germaniana filologisto Franz Bopp provis ke ol apartenas ad Indo-Europana linguaro.

## Dialekti

Ol havas 2 precipua dialekti: *Geg* e *Tosk*. Altri esas: *Arberesh*, *Arvanitika* e *Cham*.

## Pronunco

Albaniani transliterizas stranjera vorti en lia propra maniero, uzante Latinal alfabeto. Konseque l'Anglalingua nomo *Josh McDowell* transliterizesas kom *Xhosh Mekdauëll*.

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| A | B | C | Ç | D | Dh | E | Ë | F | G | Gj | H | I | J | K | L | Ll | M | N | Nj | O | P | Q | R | Rr | S | Sh | T | Th | U | V | X | Xh | Y | Z | Zh |
| a | b | c | ç | d | dh | e | ë | f | g | gj | h | i | j | k | l | ll | m | n | nj | o | p | q | r | rr | s | sh | t | th | u | v | x | xh | y | z | zh |
| [ɑ] | [b] | [t͡s] | t͡ʃ] | [d̪] | [ð] | [ɛ] | [ə] | [f] | [ɡ] | [ɟ] | [h] | [i] | [j] | [k] | [l] | [ʟ] | [m] | [n] | [ɲ] | [ɔ] | [p] | [c] | [ɾ] | [r] | [s] | [ʃ] | [t̪] | [θ] | [u] | [v] | [d͡z] | [d͡ʒ] | [y] | [z] | [ʒ] |
# Bizancana Imperio

Bizancana Imperio en 555. Oranjee, la regioni konkestita da Justinianus la 1ma.
Justinianus la 1ma, centre en mozaiko an la kirko di Santa Vitalis de Ravenna.
**Bizancana Imperio** (en moderna Greka: *Βυζαντινή αυτοκρατορία*) esas la nomo donita ad l'un ek la du stati qui formacesis pos la divido di Romana imperio dum la 4ma yarcento: La **Romana imperio del Oriento** (Latine: *Imperium Romanum Orientale*, en mezepokala Greka *Ἀνατολική Βασιλεία Ῥωμαίων* / *Anatolikè Basileía Rhômaíôn*), kun chef-urbo en Konstantinoplo, olim nomizita "Bizanco".

Dum fino dil 3ma yarcento, l'imperiestro Dioklecianus dividis Roman imperio en du. La divido divenis definitiva pos la morto di Theodosius la 1ma, en 395. Romana imperio dil Ocidento desaparis en 476, ma Bizanco duris existar dum preske mil yari pluse, til la konquesto di Konstantinoplo dal Otomani en 1453.

L'imperio havis lua maxima extenso dum la regno dil imperiestro Justinianus la 1ma (527 til 565). Justinianus konquestis la insuli weste de Mediteraneo (Sardinia, Korsika, Baleari), l'anciena romana provinco *Africa* e la sudo di Iberia, qua divenis la provinco di *Spania*.