Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Karnataka

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **Karnataka ಕರ್ನಾಟಕ**

|  |
| --- |
| **stato di  India** |
|  |
| Kaskadi Jog, en Karnataka. |
|  |  |
| **Chefurbo** | Bengaluru |
| **Maxim granda urbo** | Bengaluru |
|  |  |
|  |
| **Oficala linguo o lingui:** | Kanarezo |
| **Surfaco** | 191 791 km² |
|  |  |
| **HabitantiDenseso di habitantaro** | 61 130 704 (2011) 320 hab./km² |
| **Guvernisto** | Thawar Chand Gehlot |
|  |  |
|  |  |
| **Fondita o kreita** | 1ma di novembro 1956 |
|  |  |
| **Horala zono** | UTC+5:30 |
|  |  |
|  |  |
| **TNP (yaro)** | US$ 318,18 miliardi (2023-24) |
| **Reto** |  |

 |

**Karnataka** esas stato en sud-westal India. Ol esas la maxim vasta stato en sudal-India, e la 7ma maxim vasta de la lando. Ol kreesis ye la 1ma di novembro 1956 kun la nomo **Mysore**. Ol rinomesis Karnataka en 1973. Segun la demografiala kontado de 2011, ol havis 61 130 704 habitanti. Lua tota surfaco esas 191 791 km². La linguo Kanarezo esas l'oficala dil stato. Minoritati parolas urdu, konkani, Marathi, Tulu, Tamil, Telugu, Malayalam, Kodava e Beary. Karnataka anke kontenas kelk ek la poka vilaji di India ube sanskrita linguo duras parolesar.

## Historio

Homi habitas Karnataka de paleolitiko. Kelk objekti trovita che valo Isampur povas evar 1,2 milion yari. Hakili e kulteli ek quarco e quarcito trovesis en Lingadahalli e Hunasagi. Evidentaji de neolitiko anke trovesis en la stato. Deskovresis ke l'oro trovita en Harappa extraktesis en Karnataka, do posible existis kontakto inter la regiono e la kulturo dil valo dil fluvio Indus til 3 mil yari aK.

## Geografio

Granda parto dil stato (norde, este e sude) kovresas da platajo *Bayalu Seeme*. Weste jacas la plana regiono de la litoro, ed inter ol e *Bayalu Seeme* jacas forestala regiono nomata *Malenadu*. Ca lasta regiono esas un ek la maxim pluvoza loki de la Tero: la mezavalora yarala pluvo-quanto superiras 7.000 milimetri, ed en kelka loki atingas 11 mil milimetri.

## Referi
# Sanskrita linguo

| Sanskrita |
| --- |
| संस्कृतम् saṃskṛtam |
| **Parolata en:** | India |
| **Regiono:** | Azia |
| **Quanto di parolanti:** | 14 135 |
| **Rango:** |  |
| **Klasifikuro:** |  |
| Oficala stando |
| **Oficala linguo en:** | India |
| **Regulata da:** |  |
| Kodexi |
| **ISO 639-1:** | sa |
| **ISO 639-2:** | san |
| **ISO 639-3:** | {{{Iso3}}} |
|   |
| **Videz anke**: Indo-Europana linguaro – Linguaro |

La **Sanskrita** esas la linguo qua duktesis en India dal Aryana konquesteri di nord-India en periodo inter 1500 e 1000 aK cirkume. La maxim anciena verki religiala e filozofiala dil Hinduismo le Veda redaktesis en la arkaika formo di ca idiomo qua lore ne esis tre normigita. Tre probable la Aryani kreabis imperio e nord-India esis provinco di ca imperio. Notinde ke la linguo di Persiana dil Zarathustra-tempo (8ma yarcento aK esis preske sama kam olta di le Veda). La Aryani impozis sua linguo a la Dravidana habitanti di India ma ol evolucionis e disdialekteskis tre rapide. Opozite la sacerdotala klaso mantenis ol en sat bona, unesala e poke evolucioninta stando por nobla religiala e filozofiala verki.

Cirkum la 4ma yarcento aK genioza gramatikisto nomizita Panini deskriptis la stando di la linguo lore ankore parolata ed uzata en la singladia vivo dal sacerdotala klaso. Du yarcenti pose altra gramatikisto Patanjali establisis e normigis defintive la gramatiko di la Sanskrita, qua atingis lore lua klasika stando. En la komenco dil Kristana ero, la linguo cesis esar spontane parolata ed divenis artificala idiomo cesinte evolucionar, simile a la Latina en Europa dum la Mezepoko. Plura reji ed imperiestri probabis unionar India ed impozar sua idiomo kom komuna linguo. Li faliis. Ma la Hinduista religio esis komuna a tota India e lua linguo esis la Sanskrita. Konseque la Sanskrita divenis la komuna linguo di India e mem ol difuzesis a vicina landi qui esis sub la kulturala influo di India. Lore ol esis plene helpanta linguo, por tale dicar sucesoza Ido. Til la Mohamedismala konquesto (fino dil 12ma yarcento pK) Sanskrita signifikas la "perfekta linguo" opozite a la dialekti veninta de ol e qui nomizesis prakrit-i, t.e. "vulgara" idiomi.

Dum la 19ma e 20ma yarcenti, la "prakrit"-i plene acesis la literaturo ed un ek oli, la Hindia idiomo divenis la oficala linguo di India. Ma la Sanskrita duras uzesar ed havar adepti che la Brahmani. Existas ankore libri e jurnali qui redaktesas en ca linguo e radiofonala e televizionala emisi en ol. Ed en urbeto di 5000 habitanti ol parolesas en la singladia vivo da lua habitanti. Ita tradicionala linguo dil Indiala kulturo esas ankore vivanta niaepoke.
# Viswanathan Anand

|  |
| --- |
| **Viswanathan Anand** |
|  |
| **Profesiono:** | shakoludisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  India |
| **Naskodato:** | 11 di decembro 1969 |
| **Nasko-loko:** | Mayiladuthurai, India |
| **Mortodato:** |  |
|  |  |
|  |  |

**Viswanathan Anand** (IFA: *ˌvɪʃwəˈnɑːtʰən ˈɑːnənd*) (n. ye la 11ma di decembro 1969) esas Indiana shakoludisto. Il esis FIDE-mondochampiono en 2000-2002 e 2007-2013.

Segun datumi di FIDE por agosto 2024 Viswanathan Anand esis (kun grado 2751) 11ma shakoludisto dil mondo.

Il havas titulo *grandmastro* (GM) de 1988.

## Referi
# Yoshiro Mori

|  |
| --- |
| **Yoshiro Mori** |
| **{{{Originala\_nomo}}}** |
|  |
| **Chefministro di  Japonia** |
| **Guvernisteso:** | de la 5ma di aprilo 2000 til la 26ma di aprilo 2001 |
| **Precedanto:** | Keizo Obuchi |
| **Sucedanto:** | Junichiro Koizumi |
| **Personal informi** |
| **Naskodato:** | 14 di julio 1937 |
| **Naskoloko:** | Nomi, Japonia |
| **Spozo:** | Chieko Mori |
| **Profesiono:** | jurnalisto e politikistulo |
| **Politikala partiso:** | Jiyu-Minshuto |

**Yoshiro Mori** (n. ye la 14ma di julio 1937) jurnalisto e politikistulo esis chefministro di Japonia de 2000 til 2001.
# Diabeto

Portebla glikozo-mezurilo por kontrolar diabeto.
**Diabeto** esas grupo di metaboliala disordini karakterizata da alta quanto di sukro en la sango dum longa periodo di tempo. La simptomi inkluzas abundanta urinifo, augmento di dursto ed augmento dil apetito. Se ne kontrolata, diabeto povas afektar kordio, reni, okuli - inkluzite povas produktar blindeso o l'infra membri - qui inkluzite povas subisar amputo.

Existas du tipi di diabeti:

* Diabeto tipo 1 esas kande la persono naskas sen kapaceso o developas deskapaceso kompleta pri produktar insulino, do mustas injektar insulino omnadie.
* Diabeto tipo 2 esas kande la korpo developas rezisto ad insulino, kande la celuli ne respodas adequate al insulino produktata en la propra korpo.
# Chennai Express

| **Chennai Express** |
| --- |
| *चेन्नई एक्सप्रेस* |
|  |
|  |
| **Direktita da:** | Rohit Shetty |
| **Produktita da:** | Gauri Khan Karim Morani Ronnie Screwvala Siddharth Roy Kapur |
| **Skribita da:** |  |
| **Cenaro da:** |  |
| **Rakonto da:** |  |
| **Apogas an:** |  |
| **Precipua aktori:** | Deepika Padukone Shahrukh Khan |
| **Naracita da:** |  |
| **Muziko da:** |  |
| **Cinematografilisto:** | Dudley |
| **Cinematografilisti:** |  |
| **Redaktita da:** |  |
| **Produkto-firmo:** | Red Chillies Entertainment |
| **Produkto-firmi:** |  |
| **Distributo-firmo:** | UTV Motion Pictures |
| **Distributo-firmi:** |  |
| **Jenro:** | Romanatra komedio |
| **Jenri:** |  |
| **Liberigo-dato:** |  |
| **Liberigo-dati:** |  |
| **Longeso:** | 141 minuti |
| **Lando:** | India |
| **Landi:** |  |
| **Linguo:** | Hindi |
| **Lingui:** |  |
| **Budjeto:** | ₹750 milioni (US$12 milioni) |
| **Revenuo:** | ₹3.95 bilioni (US$63 milioni) |

**Chennai express** esas romanatra komediala filmo direktita da Rohit Shetty e produktita da Gauri Khan por Red Chillies Entertainment.
# Dio di Santa Valentinus

La **Dio di Santa Valentinus**, ye la 14ma di februaro, konsideresas en multa landi kom la festo di amoranti. Dum ita dio la pari interchanjas amoral mesaji, donacaji e flori por expresar sua amoro.

## Historio

Ta dio devenas del katolika festodio honorizanta Santa Valentinus.

Ol esis tradicionala populala festo Angla qua extensesis aden la tota mondo.

## Dio di Santa Valentinus tra la mondo

En Francia la florovendisti vendas tam multa flori dum ica singla dio di Santa Valentinus kam dum tota semano ordinara. Cadie la rozi esas 80% de la vendita flori.

La dio di Santa Valentinus populareskis anke en India e Pakistan, quo instigis enemikeso di ula grupi opozanta su ad ita westal influo.
# Presbiterismo

La brulanta arbusto, simbolo ofte uzata da presbiterista eklezii. La frazo en Latina, *ardens sed virens*, signifikas "brulas, tamen florifas"
**Presbiterismo** esas parto de la tradiciono di religiala reformo Protestanta kun origino en Britania, nome en Skotia. En l'eklezii qui sequas ca tradiciono, lia sacerdoti o pastori submisesas hierarkiale al asemblo dil oldi de lia komunitato. Ca eklezii ne agnoskas episkopi, ed organizesas en kongregacioni.

L'origino di ca eklezii esas l'Eklezio di Skotia, fondita en 1560 da John Knox.
# Remixo

Eugène Bataille – *La Joconde fumant la pipe* (1887).
**Remixo** esas kreiva laboruro, qua kreesis rezulte traktar altra (bazala) laboruro per adjuntar, forigar o chanjar olua elementi. Remixo konservas traci dil originajo, e samatempe es nova qualeso.

Remix-kulturo es un de standi di licenci Creative Commons.
# Aladdin (filmo de Disney de 1992)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |

**Aladdin** esas Usan animita filmo de 1992 produktita da Walt Disney Feature Animation e direktita da Ron Clememts e John Musker. Ol esas la 31ma longa filmo di Disney.
# Informal e komunikala teknologio

**Informal e komunikala teknologio** (Angle *Information and communications technology*, ICT) esas termino por informala teknologio (IT) qua emfazas rolo di unionita komuniko ed altra integro di telekomuniko e komputeri.
# NBCUniversal

**NBCUniversal Media, LLC** (**NBCU**), **NBCUniversal** o **Comcast NBCUniversal** esas Usana konglomerato pri amas-komunikili ed amuz-aferi, filialo di Comcast.
# Mondo

En mondo esas ensemblo ek lo existanta. ensemblo ek Suno qua luminas ni, Tero quan ni habitas, e la planeti cetera kun lia sateliti e kometi. Sis kontinenti:

* Afrika
* Amerika
* Antarktika
* Azia
* Europa
* Oceania

Kom planeto mondon nomizesas Tero o terglobo.

---

**Oceani**

Antarktika oceano | Arktika oceano | Atlantiko | Indiana oceano | Pacifiko
# Facebook

Logotipo di Facebook.
Sideyo di la kompanio *Meta Platforms, Inc.*, proprietanto di Facebook, en Menlo Park, Kalifornia.
**Facebook** es sociala reto en la interreto. Ol fondesis ye la 4ma di februaro 2004 da la studento Mark Zuckerberg en USA.

Che Facebook omna uzanto povas krear personala pagino kun texti e imaji gratuite. La uzanto kreas profilo kun sua personala preferi e partigar ti informi kun altra uzanti qui povas divenar lua amiki.

Ye la komenco dil yaro 2018 Facebook havis plu kam 2,5 miliardi aktiva uzanti.

La firmo *Meta Platforms, Inc.*, olim *Facebook Inc.*, havas sua sideyo en Menlo Park, Kalifornia. Facebook esas populara loko en la interreto por sociala kontakti ed aktivesi. La reto esas anke komunikilo pro ke la uzanti anke povas babilar per Facebook. La firmo *Meta* anke proprietas la sociala reti Instagram e WhatsApp.

Quankam Facebook esas gratuita, la firmo havas granda profito per la vendo de la personala datumi di sua membri ad altra firmi. Pro to Facebook kritikesas ofte pro la delikto kontre la protekto de personala datumi di sua membri.

Facebook anke divenis influanta instrumento por politikala kampanii da politikisti, politikala organizuri ed altra organizuri.

## Facebook ed Ido

Mark Zuckerberg, fondinto di Facebook.
Facebook esas anke populara instrumento por propagar Ido. Che Facebook esas plura aktiva grupi de Idisti. La maxim granda grupo *Ido*, havis 385 membri ye la 24ma di aprilo 2020.

## Videz anke

* Face book
* The Social Network
* Datumi-divulgo Facebook e Cambridge Analytica

## Extera ligili

* Retosituo de Facebook
* Grupo *Ido* che Facebook
# Britaniana pundo

|  |  |
| --- | --- |
| **Britaniana pundo** |
|  |
|  |
|  |  |
| Bankobilieti di pundi. | Monetopeco di £1. |
| ISO 4217: | GBP |
| Uzesas che: | Unionita Rejio e 9 asociita teritorii. |
| Simbolo: | £ |
| Fracioni: | penny (100 pence = 1 Pundo) |
| Moneti: | 1p, 2p, 5p, 10p, 20p, 50p, £1, £2 |
| Bilieti: | £1, £5, £10, £20, £50, £100 |
| Kurso di kambio: ye la 23ma di marto 2023 | 1 £ = 1,22945 US$ |
| Emisanta: | Bank of England |
|  |
|  |
|  |

**Pundo** esas la pekunio di Unionita Rejio e 9 asociita teritorii. Ol esas la maxim anciena monetaro qua duras uzesar kontinue, de lua kreo. Ol esas la 4ma maxim komercata monetaro en kambio-merkati, dop la dolaro di Usa, l'Euro ed Yen Japoniana. En 2022 ol ank esis la 4ma maxim uzata monetaro por formacar monetala rezervi.
# Idaho

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **Idaho**

|  |
| --- |
| **Stato di  Usa** |
|  |
| Valo dil rivero Snake en Idaho. |
|  |  |
| **Chefurbo** | Boise |
| **Maxim granda urbo** | Boise |
|  |  |
|  |
| **Oficala linguo o lingui:** | Angla |
| **Surfaco** | 216 445 km² |
|  |  |
| **HabitantiDenseso di habitantaro** | 1 839 106 (2020) 6.93 hab./km² |
| **Guberniestro** | Brad Little(R) |
|  |  |
|  |  |
| **Fondita o kreita** | 3ma di julio 1890 |
| **Posto-kodexo abreviuro** | ID |
| **Horala zono** | UTC-7 (monti); -6 (UTC-6 (monti); UTC-5 dum somero) |
|  |  |
|  |  |
| **TNP (yaro)** | USD 80,91 miliardi (2020) |
| **Reto** | www.idaho.gov/espanol.html |

 |

**Idaho** (pron.: *aydaho*) esas Usana stato. Lu havas kom vicini Montana este e nord-este, Wyoming este, Nevada ed Utah sude, Washington ed Oregon este, e Kanada norde. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis 1 839 106 habitanti.

## Historio

Homi posible ja habitis Idaho 14.500 yari ante nun. La dominacanta populi en Idaho esis le Nez Percé norde, e le Shoshone sude.

Idaho esis un ek la lasta arei di la "basa" 48 stati di Usa explorita da Europani. L'expediciono di Lewis e Clark eniris la nuna Idaho ye la 12ma di agosto 1805, trairanta monto Lehmi Pass.

Idaho divenis Usana stato ye la 3ma di julio 1890.

## Geografio

|  |
| --- |
| *Precipua artiklo: listo pri municipi en Idaho* |

## Ekonomio

Idaho esas importanta agrokultivala stato. Preske 1/3 di terpomi producata en Usa originas de Idaho.

La maxim importanta industrii di stato esas nutrivi, kemiala produkturi, ligno, papero, elektronikala produkturi, arjento ed altra minerali, e turismo.

## Referi

| Stati di Usa |
| --- |
| Alabama • Alaska • Arizona • Arkansas • Connecticut • Delaware • Florida • Georgia • Havayi • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Kalifornia • Kansas • Kentucky • Kolorado • Louisiana • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Mississippi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • Nordal Karolina • Nordal Dakota • Nova-Hampshire • Nova-Jersey • Nova-Mexikia • Nova-York • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pensilvania • Rhode Island • Sudal Karolina • Sudal Dakota • Tennessee • Texas • Utah • Vermont • Virginia • Washington • Westal Virginia • Wisconsin • Wyoming |