Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Ibiza

Ibiza che Baleari.
La portuo di Ibiza.
**Ibiza** (Kataluniane *Eivissa*) esas insulo che Mediteraneo apartenanta a Hispania. Ol distas 150 kilometri del urbo Valencia. Havanta entote 571,6 km², ol apartenas al arkipelago Baleari, qua esas autonoma komunitato de Hispania, ed esas la 3ma maxim granda insulo de ca arkipelago, dop Mayorka e Minorka.

Lua maxim populoza urbo anke nominesas Ibiza. La nomo dil insulo nun asociesas kun noktala klubi, danso-muziko e plaji, qui atraktas multa turisti. Feniciani fondis portuo ibe en 654 aK. Pos la dekado di Fenicia, l'insulo divenis kolonio de Kartago qua su ipsa esis antea kolonio Feniciana.
# Kristonasko

Pikturo facita c. 1180 reprezentas la nasko di Kristo.
**Kristonasko** esas Kristana festo qua celebresas de la nokto de la 24ma til la 25ma di decembro, e dum la 25ma di decembro dum tota dio. Kom kristana festo, memorigas omnayare la nasko di Iesu e celebresas en la kalendarii Gregoriala e Juliala.

Existas du teorii pri la deveno di Kristonasko. La teorio, qua esas nun maxim populara inter historiisti, ligas ol al festo di anunco, qua eventis ye la 25ma di marto. Onu do exterpolis la dato dil nasko di Iesu per adicionar non monati. Plu anciena teorio supozas ligilo kun pagana festo remarkinda vintrala solstico (Latine: *natalis invicti Solis*), simbolo di la rinasko dil suno. To mencionesis en un fonto dil 3ma yarcento, ma esas tote neklara se ca festo ankore celebresis dum la 4ma yarcento. L'adopto di ca dio por celebrar Kristonasko eventis plu multa yari pose, exakte en 354. L'Eklezio Apostolal Armeniana konservabas tradiciono plu antiqua, pri celebrar ye la 6ma di januaro la du festi di Kristonasko ed Epifanio.

Dum la 19ma yarcento, la periodo cirkum Kristonasko (nomizita "periodo di festi" en sekulara kuntexto) manifestas aspekto larje ne religiala e komercala ed en certena landi, la dio di kristonasko esas festala. Segun ta inspiro, Kristonasko divenis festo kun folklorala impliko, karakterizata per grupo di familala celuli cirkum repasto e kambio di donacaji cirkum tradicionala piceo.

## Kalendario

Kristonasko sequas la periodo di advento, qua komencas ye la quaresma sundio ante Kristonasko. Dum ica tempo, korespondante al komenco dil ekleziala yaro, on liturgiale expektas l'adveno di Kristo.

La periodo qua sequas Kristonasko esas Epifanio, qua celebresas ye la 6ma di januaro. Tradicionale, periodo di Kristonasko finas ye la vespero ante Epifanio, la 5ma di januaro. On do parolas tradicionale pri la "dek-e-du dii di Kristonasko".

## Kustumi

Tre komuna kustumo esas la Kristonask-arboro. Ol koncernas konifero dekorata per lampeti ed altra dekoraji. Ca kustumo havas origino en Central Europa dum la tarda mezepoko, ma pose ligesis a protestantismo, pro ke Luther inkluzis ol en la kirki. Tamen, ol esas nun anke populara en katolika e ne-Kristana regioni.

La Kristonasko-stablo venis de Rom-katolika landi. Ica minimala konsistas ek Iesu e sua genitori, ma ofte anke anjeli, pastori, tri magi o reji, divers animali ed ulatempe tota vilajeto kun albergo. Ica tradiciono anke difuzis su vaste.
# Universitato

Universitato di Coimbra, en Portugal, la maxim antiqua universitato en Portugalana linguo, fondita en 1290.
**Universitato** esas institucuro di superiora eduko e resercho, qua grantas akademiala gradi en tota niveli (bachelero, maestro, doktoro) en multa subjekti. La vorto *universitato* derivas de Latina expresiono *universitas magistrorum et scholarium*, qua signifikas "komuneso di instruktisti e lernanti".

## Historio

L'universitato di Paris (*Sorbonne*), fondita ye 1100.
La konsiderita maxim antiqua "universitati" existis en Konstantinoplo ed en India (Nalanda) cirkume 5 yarcenti a.K. La Libro Guinness di Rekordi konsideras l'universitato Al Karaouine, en Fez, Maroko, la maxim antiqua del mondo qua duris existar til nun. Ol fondesis en 859.

Dum Mezepoko fondesis l'universitati di Ohrid, Bulgaria (886), Bologna (1088), Paris (1100), Oxford (nekonocita yaro -
en 1096 ja havis klasi), ed altra importanta Europana universitati.
# Orta triangulo

Orta triangulo
**Orta triangulo** esas triangulo, di qua angulo esas orta.

La maxim longa latero - do ita adversa a l'orto - esas nominta **hipotenuzo**, l'altri du *kateti*.

La famoza Teoremo di Pitagoro dicas: La sumo di la quadrati di la kateti egalesas la quadrato dil hipotenuzo.
# Henry la 2ma di Anglia

|  |
| --- |
| **Henry la 2ma di Anglia** |
| **{{{Originala\_nomo}}}** |
|  |
| **Rejo di  Anglia** |
| **Guvernisteso:** | de 25ma di oktobro 1154 til morto |
| **Precedanto:** | Stephen di Anglia |
| **Sucedanto:** | Richard la 1ma di Anglia |
| **Personal informi** |
| **Naskodato:** | 5 di marto 1133 |
| **Naskoloko:** | Le Mans, Maine, Francia |
| **Mortodato:** | 6 di julio 1189 |
| **Mortoloko:** | Kastelo di Chinon, Francia |
| **Spozo:** | Eleanor di Aquitania |

**Henry la 2ma** esis rejo di Anglia de 1154 til 1189. Ilua altra tituli esis: duko di Normandia, de 1151; duko di Aquitania de 1152; e komto di Anjou, Touraine e Maine, de 1151.

Ilua patro esis Geoffrey Plantagenet, Komto de Anjou; ilua matro esis Matilda de Anglia.

Imajo pri Eleanor di Aquitania e Henry la 2ma, ye la abadeyo di Fontevraud, Francia
Ye la 18ma di mayo 1152 Henry duko di Normandia e komto di Anjou mariajis kun Eleanor di Aquitania, filiino di Guillaume la 10ma duko di Aquitania. El antee esabis spozino dil rejulo Louis la 7ma di Francia. Li divorcis en marto ta yaro. En 1154, kun la morto di rejulo Stephen di Anglia, Henry divenis rejulo Henry la 2ma di Anglia. Dum la sequanta yari il esforcis establisar sua autoritato sur sua heredala teritorii en Bretonia, Francia. Ilu mariajis sua filii a rejala familii di Europa, por pluforteskar ilua influo. Ilua unesma filiulo Henry rebeleskis kontre la povo di sua patro. Eleanor, asociita a la rebela princo, enkarcerigesis en 1173 da sua spozo, e ne liberigesis mem pos elua filiulo Henry mortis en 1183. Pos la morto di Henry la 2ma en 1189, Eleanor esis influiva dum la regni di la sucedinta reji, elua filiuli Richard la 1ma e John. Eleanor mortis en 1204.
# Diplomaco

Ger van Elk, *Symmetry of Diplomacy*, 1975, Groninger Museum.
**Diplomaco** esas l'arto e praktikado di duktar negociado inter deputati di grupi o landi. Kustumala referas ad internacionala diplomaco e la konduto tra l'intercesado di diplomacisti pri komerco, ekonomiko, milito e kulturo. Internacionala kontrati esas maxim ofte negociita da diplomacisti ante indoso per nacionala politikisti.