# 1991

|  |
| --- |
| Historio 19ma yarcento**20ma**21ma yarcento

---

 |
| Yardeki:
1900a • 1910a • 1920a • 1930a • 1940a
1950a • 1960a • 1970a • 1980a • 1990a 2000a

---

 |
| Yari:
1901 • 1902 • 1903 • 1904 • 1905 1906 • 1907 • 1908 • 1909 • 1910
1911 • 1912 • 1913 • 1914 • 1915 1916 • 1917 • 1918 • 1919 • 1920
1921 • 1922 • 1923 • 1924 • 1925 1926 • 1927 • 1928 • 1929 • 1930
1931 • 1932 • 1933 • 1934 • 1935 1936 • 1937 • 1938 • 1939 • 1940
1941 • 1942 • 1943 • 1944 • 1945 1946 • 1947 • 1948 • 1949 • 1950
1951 • 1952 • 1953 • 1954 • 1955 1956 • 1957 • 1958 • 1959 • 1960
1961 • 1962 • 1963 • 1964 • 1965 1966 • 1967 • 1968 • 1969 • 1970
1971 • 1972 • 1973 • 1974 • 1975 1976 • 1977 • 1978 • 1979 • 1980
1981 • 1982 • 1983 • 1984 • 1985 1986 • 1987 • 1988 • 1989 • 1990
1991 • 1992 • 1993 • 1994 • 1995 1996 • 1997 • 1998 • 1999 • 2000 |

La yaro **1991** (MCMXCI per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye mardio segun Gregoriala kalendario. Ol esis la 991ma yaro di la duesma yarmilo, la 91ma yaro di la 20ma yarcento, e la 2ma yaro di la yari 1990a.

## Eventi

### Kosmo

* 29ma di novembro - Galileo-probilo trovas *951 Gaspra* asteroido.

### Mondo

* 15ma di marto - L'okupo-trupi de Soviet-Uniono, Usa, Unionita Rejio e Francia oficale remisas de omna yuri en Germania.
* 17ma di septembro - Unesma oficala versiono di Linux-kerno aparas.
* 3ma di decembro - Egiptiano Boutros Boutros-Ghali elektesas chefo dil Unionita Nacioni.

### Europa

* 11ma di januaro - Sovietiana trupi invadas Vilnius pro preventor la separesko di Lituania de Soviet-Uniono.
* 13ma di januaro - Sovietiana trupi okupas televiziono-domo en Vilnius, Lituania.
* 4ma di februaro - Islando agnoskas Lituaniana nedependo, l'unesma lando qua facis lo, pos 1990.
* 9ma di februaro - Lituani votas por nedependo.
* 15ma di februaro - Chekoslovakia, Hungaria e Polonia kontratas en Visegrad pri kunlaboro dum lia transiri al ekonomio di merkato.
* 9ma di marto - Eventas demonstri kontre Slobodan Milosevic en la stradi di Beograd. Du homi mortas kande militala tanki represas la demonstro.
* 14ma di marto - En Unionita Rejio liberigesas sis membridi IRA pos 16-yara enkarcerigo, kande on perceptis ke la pruvili esis falsa.
* 15ma di marto - Okupo-trupi de Soviet-Uniono, Usa, Unionita Rejio e Francia oficale remisas de omna yuri en Germania.
* 9ma di aprilo - Gruzia nedependanteskas de Soviet-Uniono.
* 19ma di mayo - Kroatiani votas por divenar nedependanta de Yugoslavia.
* 26ma di mayo - Zviad Gamsakhurdia elektesas prezidanto di Gruzia.
* 12ma di junio - Boris Yelcin elektesas per direta elekto prezidanto di federala Rusia.
* 25ma di junio - Kroatia e Slovenia deklaras su nedependanta de Yugoslavia.
* 1ma di julio - Pakto di Warszawa dissolvesas oficale.
* 7ma di julio - Pakto en Brion finas la dekdia milito inter Slovenia e Yugoslavia e plutardigas la nedependo di Slovenia e Kroatia tri monati.
* 12ma di julio - Bulgaria adoptas lua nuna konstituco.
* 18ma di agosto - On anuncas ke prezidanto di Soviet-Uniono Mihail Gorbachyov maladeskis, quo komencis agostala stato-stroko. La prezidanto arestesas en Krimea ed ok rebeli nomizas viceprezidanto Gennadi Yanayev kom chefo di la lando.
* 19ma di agosto - En Soviet-Uniono, konservemi probas kaptar la povo, ma stato-stroko falias.
* 20ma di agosto - Estonia deklaras su itere nedependanta.
* 20ma di agosto - En Moskva, 100 000 homi demonstras pro Mihail Gorbachyov.
* 21ma di agosto - Latvia deklaras su itere nedependanta.
* 21ma di agosto - Stato-stroko falias en Moskva, kande l'armeo montras suporto a Mihail Gorbachyov.
* 24ma di agosto - Rusia ed Ukraina deklaras su nedependanta. Boris Yelcin agnoskas nedependo di Estonia e Latvia.
* 27ma di agosto - Suvereneso di RSS Moldova deklaresas da lua parlamento, signifikanta ke lokala legi esos plu efikiva kam olta di Soviet-Uniono.
* 27ma di agosto - EU agnoskas la nedependo di Baltika landi.
* 29ma di agosto - Komunista Partiso di Soviet-Uniono dissolvesas.
* 6ma di septembro - Soviet-Uniono agnoskas la nedependo di Baltika landi.
* 6ma di septembro - Leningrad itere nomesas Sankt-Peterburg.
* 8ma di septembro - Norda Makedonia, lor nomizita "Republiko Macedonia", nedependanteskas.
* 8ma di oktobro - Kroatia votas por abandonar Yugoslavia e divenar nedependanta.
* 8ma di novembro - Kroatia ruptas diplomacala relati kun Yugoslavia.
* 18ma di novembro - En Kroatia, Serba trupi okupas Vukovar e masakras lua habitantaro.
* 27ma di novembro - Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni decidas sendar soldati por sekurigar paco en Yugoslavia.
* 1ma di decembro - Ukrainani votas pri divenar nedependanta de Soviet-Uniono.
* 8ma di decembro - Rumania adoptas nova konstituco.
* 21ma di decembro - Dekeun ex-Sovietiana republiki formacas uniono konocata kom Komunitato di Nedependanta Stati.
* 25ma di decembro - Mihail Gorbachyov renuncas de prezidanteso di Soviet-Uniono.
* 26ma di decembro - Supra Konsilistaro di Soviet-Uniono renkontras e decidas dissolvor Sovietia.
* 31ma di decembro - Soviet-Uniono finas existar.

### Azia

* 4ma di januaro - Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni kondamnas Israel por violentoza agi kontra la Palestinani.
* 15ma di januaro - La lasta dio por Irak retretar ek Kuwait. Irak ne retretas.
* 16ma di januaro - Milito kontre Irak komencas.
* 23ma di februaro - Landala milito komencas dum la milito di Irak, kande Usani transiras la limito de Saudi-Arabia a Kuwait.
* 23ma di februaro - Sangoza stato-stroko revokas chefministro di Tailando Chatichai Choonhavan de la povo.
* 26ma di februaro - Saddam Hussein anuncas ke Irakana korpi retretos ek Kuwait.
* 27ma di februaro - Milito di Persiana Gulfo finas per armistico.
* 3ma di aprilo - Sekureso-Konsilistaro dil Unionita Nacioni imperas ke Irak desmuntos omna destruktego-armi e fuzei.
* 29ma di aprilo - Ciklono frapas litoro di Bangladesh e produktas 138 866 morti. Ol desaparas ye la sequanta dio.
* 21ma di mayo - Suocidanta teroristo Thenmuli Rajaratnam, alias Dhanu, mortigas Rajiv Gandhi, chefministro di India, dum lua elekto-kampaniala voyo. Adminime 14 plusa homi mortigesas dum l'atako.
* 7ma di junio - Volkano Pinatubo explozas en Filipini e genitas nubo di cindro alta di 7 kilometri.
* 30ma di agosto - Azerbaijan nedependanteskas de Soviet-Uniono.
* 31ma di agosto - Kirgizistan nedependanteskas de Soviet-Uniono.
* 9ma di septembro - Tajikistan deklaras nedependo de Soviet-Uniono.
* 23ma di septembro - Armenia nedependanteskas de Soviet-Uniono.
* 18ma di oktobro - Azerbaijan deklaras nedependo de Soviet-Uniono.
* 23ma di oktobro - Kambodja e Vietnam signatas pakto pri paco en Paris. La milito inter la du landi finas.
* 14ma di novembro - Princo di Kambodja Norodom Sihanouk retrovenas a Phnom Penh pos 13-yara exilo.
* 16ma di decembro - Kazakstan divenas nedependanta de Soviet-Uniono.
* 21ma di decembro - Sud-Osetia deklaras nedependo de Gruzia.

### Afrika

* 27ma di januaro - Prezidanto Siad Barre fugas de Mogadishu, Somalia.
* 17ma di junio - Sudafrika finas registragar homi segun raso en nasko-momento.
* 6ma di julio - Nelson Mandela divenas prezidanto di ANC.
* 12ma di decembro - La chef-urbo di Nigeria oficale transferesas de Lagos ad Abuja.

### Nord-Amerika

* 3ma di marto - Videokaseto konservas en rubando kande policisti en Los Angeles, Usa, sevicias negra viro Rodney King.

### Central Amerika

* 7ma di februaro - Jean-Bertrand Aristide asumas kom l'unesma demokratial elektita prezidanto di Haiti.
* 29ma di septembro - Stato-stroko en Haiti revokas prezidanto+ Jean-Bertrand Aristide.
* 1ma di decembro - Kanalo di Panama divenas parto di Panama.

### Oceania

* 12ma di novembro - Masakro di Santa Cruz: Indoneziana soldati pafas kontre Estal Timorana studenti en Dili, ocidanta 74 personi.

## Naski

* 1ma di januaro - Andrei Cherkasov, Rusa gimnastikistulo

Eden Hazard
* 7ma di januaro- Eden Hazard, Belga futbalisto
* 15ma di januaro - Darya Klishina, Rusa atletino
* 28ma di januaro - Darya Yelizarova, Rusa gimnastikistino
* 10ma di februaro - Emma Roberts, Usan aktorino e manekinino
* 11ma di februaro - Matthew Arias, Usana cinematografisto, filmo-muntisto e muzikisto
* 14ma di februaro - Erkin Adilbek uulu, Kirgiziana boxisto
* 14ma di februaro - Anna Kiesenhofer, Austriana biciklistino
* 19ma di februaro - Stanislav Vovk, Rusa tenisistulo
* 20ma di februaro - Valeria Savinih, Rusa tenisistino
* 22ma di februaro - Andrei Kuznecov, Rusa tenisistulo
* 1ma di marto - Marat Adjiniyazov, Kirgiziana futbalistulo
* 2ma di marto - Jacob Josefson, Sueda hokeisto
* 5ma di marto - Maxim Matlakov, Rusa shakoludistulo
* 11ma di marto - Dorjsürengiyn Sumyaa, Mongoliana judoistino
* 19ma di marto - Garrett Clayton, Usan aktoro e kantisto
* 21ma di marto - Antoine Griezmann, Franca futbalisto
* 4ma di aprilo - Asia Muhammad, Usana tenisistino
* 11ma di aprilo - Thiago Alcântara, Hispana futbalisto

Constance Jablonski
* 14ma di aprilo - Constance Jablonski, Franca manekinino
* 15ma di aprilo - Anastasiya Vinnikava, Bielorusa kantistino
* 20ma di aprilo - Lucas Rijneveld, Nederlandana skriptisto
* 22ma di aprilo - Yekaterina Kramarenko, Rusa gimnastikistino
* 13ma di mayo - Jake Borelli, Usan aktoro
* 23ma di mayo - Lena Meyer-Landrut, Germana kantistino
* 28ma di mayo - Danielle Lao, Usana tenisistino
* 28ma di mayo - Andrei Vasiliewski, Bielorusa tenisistulo
* 4ma di junio - Olga Girya, Rusa shakoludistino
* 4ma di junio - Lorenzo Insigne, Italiana futbalisto

Erick Barrondo
* 14ma di junio - Erick Barrondo, Guatemalan atleto
* 18ma di junio - Ondřej Havlíček, Cheka hokeisto
* 3ma di julio - Anastasia Pavlyuchenkova, Rusa tenisistino, olimpiala championino de Tokyo 2020
* 9ma di julio - Mitchel Musso, Usan aktoro e kantisto
* 12ma di julio - James Rodríguez, Kolumbiana futbalisto
* 16ma di julio - Andros Townsend, Angla futbalisto
* 27ma di julio - Violetta Kolobova, Rusa skermistino
* 28ma di julio - Batmönhiyn Erhembayar, Mongoliana futbalisto
* 29ma di julio - Baranovski, Polona muzikisto, kantisto, kompozisto e kansonifisto
* 12ma di agosto - Michal Bulíř, Cheka hokeisto
* 21ma di agosto - Anna Morgina, Rusa tenisistino
* 7ma di septembro - Irina Fedotova, Rusa HBTI-aktivistino pri homeosexuala mariajo
* 13ma di septembro - Xenia Afanasyeva, Rusa gimnastikistino
* 21ma di septembro - Baatarsühiyn Chinzorig, Mongoliana boxisto

Simona Halep
* 27ma di septembro - Simona Halep, Rumana tenisistino
* 30ma di septembro - Mona Lizak, Polona kantistulo
* 2ma di oktobro - Roberto Firmino, Braziliana futbalisto
* 10ma di oktobro - Xherdan Shaqiri, Suisa futbalisto
* 20ma di oktobro - Debinha, Braziliana futbalistino
* 1ma di novembro - Jiang Yuyuan, Chiniana gimnastikistino
* 5ma di novembro - Urmat Abdukaimov, Kirgiziana futbalistulo

Almaz Ayana
* 21ma di novembro - Almaz Ayana, Etiopian atletino
* 23ma di novembro - Christian Cueva, Peruana futbalisto
* 1ma di decembro - Sun Yang, Chiniana natisto
* 6ma di decembro - CoCo Vandeweghe, Usana tenisistino
* 12ma di decembro - Yelena Kokareva, Rusa gimnastikistino
* 13ma di decembro - Dave Leduc, Burmana boxisto

## Morti

* 3ma di januaro - Reuben Tam, Usana piktisto (n. 1916)
* 8ma di januaro - Steve Clark, Britaniana gitaristo (Def Leppard) (n. 1960)
* 11ma di januaro - Carl David Anderson, Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1905)
* 13ma di januaro - Tage Carlberg, Sueda Idisto (n. 1902)

Olav la 5ma di Norvegia
* 17ma di januaro - Olav la 5ma, rejulo di Norvegia (n. 1903)
* 30ma di januaro - John Bardeen, Usana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1903)
* 4ma di februaro - Juozas Baltušis, Lituana-Sovietiana skriptisto (n. 1909)
* 6ma di februaro - Salvador Luria, Italiana biologiisto, Nobel-laureato (n. 1912)
* 21ma di februaro - Margot Fonteyn, Britaniana dansisto (n. 1919)
* 2ma di marto - Serge Gainsbourg, Franca kantisto (n. 1928)
* 12ma di marto - Ragnar Granit, Finlandana neurociencisto, Nobel-laureato (n. 1900)
* 12ma di marto - William Heinesen, Faerana skriptisto (n. 1900)
* 24ma di marto - Albert Järvinen, Finlandana *rock*-gitaristo (n. 1950)
* 2ma di aprilo - Hannes Alfvén, Sueda fizikisto, Nobel-laureato (n. 1908)
* 3ma di aprilo - Graham Greene, Britaniana skriptisto (n. 1904)
* 20ma di aprilo - Yumjaagiyn Cedenbal‏‎, prezidanto di Mongolia (n. 1916)

Cesare Merzagora
* 1ma di mayo - Cesare Merzagora, Italiana politikisto, provizora prezidanto (n. 1898)
* 16ma di mayo - Willem Jacob Visser, membro di Nederlandana societo por Interlingua (n. 1915)
* 13ma di mayo - Abderrahmane Farès, chefo di stato di Aljeria (n. 1911)
* 21ma di mayo - Rajiv Gandhi, chefministro di India (n. 1944)
* 23ma di mayo - Jean Van Houtte, chefministro di Belgia (n. 1907)
* 6ma di junio - Stan Getz, Usana jazo-saxofonisto (n. 1927)
* 15ma di junio - William Arthur Lewis, Santalucian ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1915)
* 24ma di junio - Rufino Tamayo, Mexikiana piktisto (n. 1899)
* 6ma di julio - Anton Yugov, chefministro di Bulgaria (n. 1904)
* 16ma di julio - Robert Motherwell, Usana piktisto (n. 1915)
* 24ma di julio - Isaac Bashevis Singer, Polona-Usana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1902)
* 24ma di julio - Tadeusz Kwaśniak, Polona serial-ocidero (n. 1951)
* 3ma di agosto - Ali Sabri, chefministro di Egiptia (n. 1920)
* 5ma di agosto - Soichiro Honda, Japoniana entraprezisto (n. 1906)
* 6ma di agosto - Shapur Bakhtiar, chefministro di Iran (n. 1914)
* 12ma di agosto - Andrzej Łuczeńczyk, Polona skriptisto (n. 1945)
* 30ma di agosto - Jean Tinguely, Suisa piktisto (n. 1925)

Alfonso García Robles
* 2ma di septembro - Alfonso García Robles, Mexikiana diplomacisto, Nobel-laureato (n. 1911)
* 3ma di septembro - Frank Capra, Usana filmifisto (n. 1897)
* 5ma di septembro - Louis-Marie Pouka, Kamerunana poeto (n. 1910)
* 7ma di septembro - Edwin Mattison McMillan, Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1907)
* 25ma di septembro - Klaus Barbie, Germana naziisto (n. 1913)
* 26ma di septembro - Billy Vaughn, Usana orkestrestro (n. 1919)
* 28ma di septembro - Miles Davis, Usana jazo-muzikisto e kompozisto (n. 1926)
* 7ma di oktobro - Natalia Ginzburg, Italiana skriptisto (n. 1916)
* 13ma di oktobro - Daniel Oduber Quirós, prezidanto di Kosta Rika (n. 1921)
* 24ma di oktobro - Gene Roddenberry, kreinto di *Star Trek* (n. 1921)
* 29ma di oktobro - Mario Scelba, chefministro di Italia (n. 1901)
* 5ma di novembro - Fred MacMurray, Usan aktoro (n. 1908)
* 6ma di novembro - Gene Tierney, Usan aktorino (n. 1920)
* 9ma di novembro - Yves Montand, Franca cinem-aktoro e kantisto (n. 1921)
* 18ma di novembro - Gustáv Husák, prezidanto di Chekoslovakia (n. 1913)
* 23ma di novembro - Klaus Kinski, German aktoro (n. 1926)

Freddie Mercury
* 24ma di novembro - Freddie Mercury, Britaniana kantisto (Queen) (n. 1946)
* 24ma di novembro - Eric Carr, Usana muzikisto (Kiss) (n. 1950)
* 1ma di decembro - George Joseph Stigler, Usan ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1911)
* 6ma di decembro - John Richard Nicholas Stone, Britanian ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1913)
* 9ma di decembro - Berenice Abbott, Usana fotografistino (n. 1898)

## Nobel-premiiziti

* Fiziko: Pierre-Gilles de Gennes
* Kemio: Richard R. Ernst
* Fiziologio o Medicino: Erwin Neher, Bert Sakmann
* Literaturo: Nadine Gordimer
* Paco: Aung San Suu Kyi
* Ekonomiko: Ronald Coase

## Referi