# Frontispico

|  |  |
| --- | --- |
| Bonveno a Wikipedio
L'enciklopedio libera e gratuita, redaktata da lua lektanti | Hodie (venerdio, 19 di junio 2026), ni havas **62 549** artikli tote en **Ido**  Versiono por smartfono |
|  Arto •  Cienco •  Naturo •  Socio •  Pensado |

|  |
| --- |
|  ☹ "Ido" ? ➔ ☺ ➔ Deutsch / English / Español / Français / Italiano / Русский / 中文 (China) / عربي (Araba) / + …

---

Bonveno a Wikipedio, l'enciklopedio libera e gratuita, redaktata da la propra lektanti per Ido, Esperanto reformita e selektita kom l'internaciona helpanta linguo ye 1907. Vu povas obtenar l'informo quan vu serchas sequante la ligili od uzante la sercho-buxo ye la supra dextra parto dil fenestro.
Anke vu povas kunlaborar editante l'artikli qui ja publikigesis por plubonigor li o kreante nova artikli pri temi quin vu bone konocas. Memorez ke la reda ligili havas nula artiklo asociata e ke se vu volas skribor pri nova temo qua ne havas ula ligilo kreata, unesme vu mustas serchar existanta artiklo relatanta por krear ligilo a vua nova skribajo ibe. Vu povas krear necesa ligilo ank en Probeyo.

Ne timez pro ne skribor vua artikli per perfekta Ido. Plu experta idisti revizos e korektigos ol pose. Simple atachez la ligilo **{{Revizo}}** a vua artiklo ed olu aparos en la fako Pagini revizinda por ke altra idisti revizez ol.  |

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Novajeti +/-

---

**kun o sen nombri Dum 20 yari la quanto di plastikala sordidaji duopleskis en mondo.

* Dum un yaro produktesas plastikala sordidaji 353.000.000 tuni en mondo.

* De la plastikala sordidaji mondala 9 % reciklesas, 19 % kombustesas, 49 % duktesas a reziduala amasegi, 22 % eskartesas a naturo.

* Dum un yaro 6.000.000 tuni de plastiko eskartesas a la riveri e lagi. De ca sordidajo 2.000.000 tuni trovas sua voyo a la mari ed oceani.

(Fonto: OECD – Global Plastics Outlook (ye 2022).) |

 |  |

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| Kategorii

---

Skribez *Chefa kategorii* hike.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  Arto e kulturo
Arkitekturo - Cinemo - Fotografo - Literaturo - Muziko - Pikturo - Skult-arto
 Naturala cienci
Astronomio - Biologio - Fiziko - Geologio - Kemio - Matematiko
 Mondumo
Jurnali - Ociado - Radio - Socio - Spektakli - Sporti - Televiziono |      |  Ido
Idisti - Historio di Ido - Ido-Kulturo - Ido-Literaturo
 Sociala cienci
Antropologio - Ekologio - Ekonomiko - Filozofio - Geografio - Historio - Linguistiko - Politiko - Psikologio - Religio - Sociologio - Yuro
 Aplikita cienci Agrokultivo - Komerco - Saneso - Teknologio |

---

Indexo

A
Á
B
C
D
E
É
F
G
H
I
Í
J
K
L
M
N
O
Ó
Ö
P
Q
R
S
Ś
T
U
V
W
X
Y
Z

0
1
2
3
4
5
6
7
8
9
 |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |
| --- |
| Eventi +/-

---

**en historio**

dum junio: 50, 100 e 200 yari ante nun …

21 di junio 1976. Kenneth Appel e Wolfgang Haken, matematikisti di la Universitato di Illinois, Usa, anuncis ke li solvis la teoremo di quar kolori. La teoremo konstatas ke quar kolori suficas por kolorizar la regioni di irga mapo, tale ke irga du adjacanta regioni ne havas la sama koloro. La konjekturo esis unesmafoye propozata en 1852 da la matematikisto Francis Guthrie, e pose dum la 19ma yarcento esis plura nesucesoza esforci solvar la teoremo. De la 1960-yardeko, la Germana matematikisto Heinrich Heesch exploris metodo por solvar la teoremo kun helpo di komputeri, ed altra matematikisti pose probis sama metodo. To eventuale duktis a la solvuro da Appel e Haken.

10 di junio 1926. La arkitekto Antoni Gaudí mortis, evante 73 yari. De 1883 til ilua morto il esis direktanto di la projeto konstruktar kirko en Barcelona, La Sagrada Familia. Questionata pri la longa periodo di konstruktado, Gaudi dicis: "Mea kliento ne esas hastoza". Samtempe il laboris pri plura altra projeti, e tale divenis bone konocata en Hispania. Ye ilua morto, la kirko esis ne plu kam quarime kompleta. Dum la interna milito di Hispania, laborado pauzis; parti di la strukturo, modeli da Gaudí di la kirko, e la laboreyo di Gaudi esis destruktata, e skisuri por kompletigo perisis pro incendio. Depos 1940, plura arkitekti durigis la konstruktado. Ye 31 di oktobro 2025, parto di la centrala turmo esis instalata, e La Sagrada Familia divenis la maxim alta kirko en la mondo, 162,9 metri di alteso. Ye 20 februaro 2026, ol atingis la finala alteso, 172,5 metri.

5 di junio 1826. En London, la kompozisto Carl Maria von Weber mortis, evante 39 yari. Il recevabis komisiono kompozar opero por Londona teatro, ed il voyajabis, kontre la konsilo di mediko, ad Anglia por kompletigar la kompozado e asistar preplei di sua opero *Oberon*. Il asistis sociala eventi, e direktis la unesma pleo di la opero, qua esis granda suceso. Omno to detrimentis ilua saneso; il mortis dum la nokto ante la intencita dio di komenco di retroveno a Germania.
 |

 |  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
| Pri Wikipedio

---

Quo esas Wikipedio · Quale komencar · Quale krear pagino · Editante pagini · Adjuntar kategorii · Adjuntar imaji · Statistiki I Statistiki II · Wikipediisti · Probeyo · Generala debato pri Wikipedio · Diskutinda pagini · Revizinda pagini · Efacinda pagini

---

Moyeni por Ido
Kompleta Gramatiko Detaloza · U.L.I.

---

Necesa vorti
Wikivortaro · Vortari · Sugestata vorti |  |

---

Kunlaborez! +/-
Benjamin Franklin
**Benjamin Franklin**, n. ye la 17ma di januaro 1706 til la 17ma di aprilo 1790, esis Usana politikisto ed inventisto. Ilu inventis parafulmino en 1749. Il pruvis per kaito ke sturmo produktas elektro.
La rolo di Benjamin Franklin persuadis Britania pulsar Francia ek Kanada e kinadek yari pose persuadis Francia helpar pulsar Britania ek Usa esas extrema pruvo di paktal arto.
Franklin esis un ek la fondinti di Usa e kunkompilinti dil Usana konstituco de 1776.

Fluvio Delaware, en Delaware.
**Delaware** esas Usana stato. Lu havas kom vicini Maryland sude e weste, Pensilvania norde, e Nova-Jersey e l'Atlantiko este. La surfaco di Delaware esas longa de 154 km e larja de 56 km, esanta la 2ma min vasta stato di Usa, dop Rhode Island. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis 1 023 241 habitanti. Lua tota surfaco esas 6 446 km².

Prato
**Prato** esas regiono di la Tero ube la dominacanta plantaro konsistas ek herbi, nam la pluvo ordinare ne esas suficanta por sustenar plu alta plant-formi.
Esas tri speci: savano, o tropikala herblando, havas grosa herbi, e trovesas en Afrika e Sud-Amerika.

Prato havas alta herbi kun profunda radiki, e trovesas en Nord-Amerika, Arjentinia, Ukraina, Sudafrika ed Australia. |

 |

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Altra projeti da la *Wikimedia Foundation*:

|  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  | **Wikivortaro** Vortaro en omna lingui |  | **Wikilibri** Libri quin omnu povas krear |  | **Wikicitaro** Citi e famoza paroli |  | **Wikifonto** Libri sen kopiyuro quin omnu povas lektar |
|  | **Wikispecii** Katalogo pri animali en la mondo |  | **Wikinews** Novaji kreita da omnu |  | **Wikimedia Commons** Imaji, soni, edc. |  | **Meta** Hempagino por la Wikimedia |

 |

 |