Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mafio

Grafiko kreita dal FBI montras chefi di Usana Mafio en 1963.
**Mafio** esas tipo di kriminal organizuro qua praktikas extorso, furniso di protekto por nelegala agadi, arbitrado di disputi inter kriministi, ed organizo e surveyo di nelegala pakti e negocii. Mafii anke entraprezas altra agadi, quale sistemi di pario, prestaji kun alta interestoprocenti, vendo di drogi, e fraudi.

La vorto "mafio" originis del Italiana vorto *mafia*, qua originis de Siciliana *mafiusu*, qua signifikas aproxime 'fanfarono', od anke 'kurajo', 'audaco'. Komence la vorto uzesis por nomizar la 'Mafio Siciliana', ma nun ol uzesas por nomizar multa kriminal organizuri qui havas simila metodi o projeti, exemple 'Mafio Rusa', 'Mafio Italian-Usana', 'Mafio Japoniana' od 'Yakuza'.

Segun la Franca historiisto Paul Veyne, Romana imperio havis strukturo simila a Mafio, pro ne existar restrikti kontre la "lego di la maxim forta" e nur la klientelismo\*, to esas, la negociado di protekto po favori o pagi, permisis ke la febli o povri povis transvivar. La fraudo, l'eskroko, la furto e la violento - inkluzite violaci - ne judikesis kom kriminala delikti, vice li judikesis kom privata delikti; e pro ke ne existis polico, singla civitano mustis facar yusteso por su propre. La judiciisti nur prezidis la judicii, por ke la jurio o jurii decidez se ulu esis kulpinta od inocenta. Tamen, la sercho di la kulpinti e l'exekuto di la sentenco facabis da la viktimi. Ne existis publika povo por limitizar la personala venji. Ne existis "stato" quale konocesas nun, l'imperio konsistis ek klani, ed omni vivis sub la 'protekto' di un chefo povoza. La jurisprudenco en ula regiono esis diferanta de la jurisprudenco en l'altra.

Dum yarcenti, Sicilia dominacesis da feudala sistemo qua explotis la rurani, kontre ke richa minoritato juis privileji. Ta cirkonstanci stimulis l'aparo di mafii. La manko di strukturo guvernala por protektar la habitantaro stimulis l'unioni familiala. Pro to, en mafii la familiala ligili esas multe importanta.

## Referi
# Europol

Edifico di Europol en Den Haag
**Europol** (olime de **Europana Polic-oficeyo**, nun oficale: *Agenterio dil Europana Uniono por Leg-exekutanta Koopero*) esas plur-naciona explor-organizuro e kunlaboro di la polici dil Europana Uniono. La fondo dil organizuro esis registragita en la Traktato di Maastricht (1992), quankam por la faktala fondo aparta traktato inter la membrostati skribesis. Europol esas plene funcionanta depos la 1ma di julio 1999, olua chefa kontoro esas en Den Haag, (Nederlando).

Membri di Europol (2021)
Europol organizas inform-interkambio inter polici di omna 27 membrostati dil Europana Uniono. Kroatia esas la maxim recenta stato qua membrigesis di Europol. Por l'inform-interkambio, la membrostati (e Norvegia qua ne esas membro dil Europana Uniono) livris liganti che Europol.
# Anarkiismo

La litero A interne cirklo, simbolo de anarkiista movado.
Demonstro di sindikatani anarkiista en Bilbao, Hispania.
**Anarkiismo** esas politikala filozofio qua refuzas omna nevolata e koakitiva formo di hierarkio. Ol postulas l'aboliso dil stato, qua reputesas kom nedezirinda, superflua e nociva. Ol historiale asociesas kun liberesana socialismo e kun la movadi kontre kapitalismo.

La historio di anarkiismo iras a prehistorio, kande kelka homi vivis en "anarkiista" socii, ante l'aparo di formala stati, rejolandi od imperii. Skeptikismo kontre formala stati aparis ante la 19ma yarcento, ma erste dum ca yarcento ca idei pluforteskis, tra verki da Pierre-Joseph Proudhon e Mihail Bakunin.

En multa loki, exemple Hispania, anarkiisti partoprenis en multa revolucioni, inkluzite l'interna milito di Hispania, de 1936 til 1939.
# Xenofobio

**Xenofobio** o **stranjerodio** esas la desprizo, enemikeso o pavoro por stranjeri. Ofte kuniras sentimenti de nacionalismo.

Ol povas duktar a masakri, militi, linchi (rasismo) e persekuto ex. Judi da la naziisti.

## Referi
# Separatismo

**Separatismo\** esas rekomendo por kulturala, etniala, tribuala, religiala, rasala, regionala, guvernala o genrala separeso de plu granda grupo.

## Referi
# 1794

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 17ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 18ma WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 19ma yarcento

---

 |
| Yardeki:
1700a • 1710a • 1720a • 1730a • 1740a
1750a • 1760a • 1770a • 1780a • 1790a 1800a

---

 |
| Yari:
1701 • 1702 • 1703 • 1704 • 1705 1706 • 1707 • 1708 • 1709 • 1710
1711 • 1712 • 1713 • 1714 • 1715 1716 • 1717 • 1718 • 1719 • 1720
1721 • 1722 • 1723 • 1724 • 1725 1726 • 1727 • 1728 • 1729 • 1730
1731 • 1732 • 1733 • 1734 • 1735 1736 • 1737 • 1738 • 1739 • 1740
1741 • 1742 • 1743 • 1744 • 1745 1746 • 1747 • 1748 • 1749 • 1750
1751 • 1752 • 1753 • 1754 • 1755 1756 • 1757 • 1758 • 1759 • 1760
1761 • 1762 • 1763 • 1764 • 1765 1766 • 1767 • 1768 • 1769 • 1770
1771 • 1772 • 1773 • 1774 • 1775 1776 • 1777 • 1778 • 1779 • 1780
1781 • 1782 • 1783 • 1784 • 1785 1786 • 1787 • 1788 • 1789 • 1790
1791 • 1792 • 1793 • 1794 • 1795 1796 • 1797 • 1798 • 1799 • 1800 |

La yaro **1794** (MDCCXCIV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 794ma yaro di la duesma yarmilo, la 94ma yaro di la 18ma yarcento, e la 5ma yaro di la yari 1790a. Kande 1794 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi

### Europa

* 8ma di mayo - Judiciita kom trahizero dum Franca revoluciono, fizikisto Antoine Lavoisier mortigesas sam-die.
* 23ma di junio - Carino Yekaterina la 2ma di Rusia permisas Judi rezidar en Kiiv.
* 28ma di julio - Maximilien de Robespierre gilotinagesas che Placo di la Revoluciono (nun Placo di la Konkordo) en Paris, Francia.

### Azia

* Aga Muhammed fondas dinastio Kajad ed unionas Persia.
* Ter-tremo en sud-estal Persia destruktas urbo Kerman.

## Naski

* 21ma di februaro - Antonio López de Santa Anna, militestro e diktatoro di Mexikia (m. 1876)
* 17ma di marto - Gabriel Antonio Pereira, prezidanto di Uruguay (m. 1861)
* 17ma di aprilo - Carl Friedrich Philipp von Martius, Germana botanikisto (m. 1868)
* 15ma di oktobro - José María Plá, prezidanto di Uruguay (m. 1869)
* Thomas Mann Baynes, Britaniana piktisto (m. 1876 o 1854)

## Morti

* 5ma di aprilo - Georges Danton, Franca revolucionero (n. 1759)
* 8ma di mayo - Antoine Lavoisier, Franca kemiisto (n. 1743)
* 28ma di julio - Maximilien de Robespierre, Franca revolucionero (n. 1758)
* 28ma di julio - Antoine de Saint-Just, Franca politikisto (n. 1767)
# Teroro (Franca revoluciono)

"L'armi dil radikali" (18919), da l'Angliano George Cruikshank.
**Teroro** (France: *la Terreur*) esis periodo di violento dum la Franca revoluciono qua duris de septembro 1793 til la printempo di 1794. Dum ica periodo guvernis la Komitato di publika salvo, exekutiva organo kreita en aprilo 1793 por apogar e plufortigar l'agado di Komitato di generala sekureso qua existis de 1792.

## Preskripti prenita dum la guvernado di Teroro

### Ekonomiala mezuri

La precipua skopo di Teroro ekonomiale esis asekurar la provizuri ambe di Paris e di l'armeo, por preventar posibla populala revolto. Dum la printempo e somero di 1793, la situeso esis dramatikala. La famino minacis la habitantaro. Spolii multiplikesis e por salvar la situeso, Nacionala konvenciono decidis limitizar la preci di kelka produkturi ye mayo 1793. En julio, komonestri povis aplikar la mortopuniso kontre amasiganti. En agosto, proskriptesis tirar kapitalo dil lando e la borso klozis. Ye la 29ma di septembro 1793 aprobesis la Lego di generala maximo qua fixigis la maxima tarifo di la produkturi di chefa vari qui havis ye 1790. Ma Generala maximo kurajigis nigra merkato e danjerigis textila industrio. Ol adoptesis altra mezuri:

* Evaluo di la preci di grani (cereali e leguminosi).
* Imposto sur fortuno, konfiskado di tereni di "enemiki dil populo" e di suspektiti (1794)
* Requiziti sub vigilado di revolucional armeo e di nacionala guardii.

### Sociala mezuri

* Aboliso dil sklaveso (dekreto di 29ma di agosto 1793).
* Obligeso di tu-dico (dekreto di novembro 1793).
* Dekremento di fristo inter divorcio e nova mariajo (dekreto di 28ma di decembro 1793).
* Egala reparto di heredaji ke suprimas privilegii di seniori (Lego di Reparto dil 5ma di junio 1793).
* Distributo di komunala bonaji (dekreto di 10ma di junio 1793, nulatempe aplikita pro opozado di komonestresi).
* Supreso di militala legaro por represar revolti rilata kun la frumento (aprobita per Konstitucal Asemblajo en 1789).
* Kontado di indijenti qua percibis helpo procedanta dil konfiskita bonaji. Ol orgaizesis atendo di povri heme.
* Projeto pri Civila Kodexo, nefinita.

### Religia e kulturala mezuri

* Supreso di omna kongregacioni ye 18ma di agosto 1792.
* Supreso di universitati en 15ma di septembro 1793.
* Supreso di akademii en decembro 1793.
* Kreado di republikala kalendario.
* Kreado di kalendario di republikala festi. La dekreto di 7 de mayo 1794 instauras festo di raciono e festo di Suprema Ento.
* Ol organizis kampanio di deskristianigo en chef-urbo ed en plura provincii, sub guido di Joseph Fouché. 3000 municipii chanjis lua nomo. En novembro 1793, Robespierre kondamnas ateismo en diskurso en Klubo di Jakobini. En 1794, impozas kulto al Suprema Ento ed proklamas nemortaleso di l'anmo.
* Arkiepiskopo di Paris, Jean-Baptiste Gobel e mila di sacerdoti, nias jurar la Konstituco. Multa eklezii esas desakralizita e konverita en magazini o transformacita en templi dil Raciono.
* Censuro di Parisina teatri. La Komitato di publika Salveso rekomendis reprezentado di patriotala verki.
* Bilanco di deskristanigo: 20 000 kleriki abandonis sacerdoteso.
# Insulo Irlando

Satelital imajo pri Irlando.
**Irlando** esas insulo en nordal Atlantiko. Ol separesas de Britania da la Norda Kanalo, la Maro di Irlando, e dal kanalo di Santa George. Ol esas la 3ma maxim granda insulo de Europa dop Britania ed Islando, e la 20ma maxim granda de la mondo.

## Videz anke

* Republiko Irlando
* Nord-Irlando