Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Oscar Wilde

|  |
| --- |
| **Oscar Wilde** |
|  |
| **Profesiono:** | skriptisto por teatro |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Republiko Irlando |
| **Naskodato:** | 16 di oktobro 1854, 16 di junio 1854 |
| **Nasko-loko:** | Dublin, Irlando |
| **Mortodato:** | 30 di novembro 1900 |
| **Morto-loko:** | Paris, Francia |
| **Retoloko:** |  |
|  |  |

**Oscar Wilde** (naskis **Oscar Fingal O'Flahertie Wills Wilde** 1854 til 1900) esis Irlandana e Britaniana dramatifisto.

Ilua rakonto "La portreto di Dorian Gray", qua aparis en 1890, prizentas yuna viro qua pasas pakto kun la Diablo pro konservar la perpetua yuna aspekto. Dum ke sua vizajo restas nechanjata, sua portreto prenas segun la yari la kolori di sua krimini.

Ilua dramato *The Importance of Being Ernest* esis unesmafoye pleata ye 14 di februaro 1895. Ol esas komedio en qua la karakteri mantenas fiktiva vivo-manieri por evitar tedanta sociala obligesi, ed ol mokas la sociala kustumi di la ero. Ol esis la lasta dramato da Wilde; ol esis sucesoza, ma la produkturo konkluzis pos 85 pleadi: en mayo 1895, pos proceso, Wilde esis kondamnata pro granda nedecajo, ed il esis enkarcerigata.

## Citaji

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | La misterio di amoro esas plu granda kam la misterio di morto.

Mulieri facesas amesar, ne komprenesar.
Esas absurda havar lineo determinata pri to quon onu devas e ne devas lektar. Plu kam duimo de kulturo moderna dependas de to quon onu ne devas lektar.
Mulieri, quale ulu dicis, amaras per sua oreli, same kam homuli amaras per sua okuli, se ili irgafoye amaras irgamaniere.
Esas plu bona esar bela kam esar bona, ma esas plu bona esar bona kam esar leda.
Nulo aspektas tante simila a naiveso kam nediskreteso.
Desfortunajin onu povas tolerar, oli venas de extere, oli esas acidenti. Ma suferar pro onua malaji - o ta esas la dardo di vivo.
Beleso esas la nura kozo quan tempo ne povas nocar. Filozofii forfalas quale sablo, kredi sequas l’una l’altra, ma to quo esas bela esas joyo dum tota sezoni , posedajo dum tota eterneso.
La bona rezolvemesi esas cheki extraktas de banko ube ne havas konto kuranta. |  |
# Guvernerio

La guvernerio dil usana prezidanto Barack Obama en 2009
**Guvernerio** esas organizuro, qua havas la povo krear ed impozar legi (ed olia exekuteso) en definita teritorio.

Guvernerio povas dominacar granda teritorii (quala stati) o mikra (exemple la dukteri di mikra urbo).  Stato-guvernerio esas un ek la maxim alta institucuri dop la statestro, hodie normale formacata per *ministraro*.  Ol guidas, duktas e surveyas la interna ed extera politiko dil stato.  Guvernerio normale konsistas ek guverneriestro ed altra ministri, kun la relatanta ministerii.

En multa stati ofte egardesas kom guvernerio, la exekutiva povo dil stato.  Meze dil 20ma yarcento la rolo di guvernerio chanjis de nura exekutiva povo a politikala direktado dil stato.

Kaze di ampla asociala defino, regno normale konsistas ek legifisti, administranti ed arbitranti.  Regno esas moyeni per qua stato-politiko plufortigesas, ultre la mekanismo por determinar la politiko dil stato. Formo di guvernerio, o formo di stat-administro, referas serio de politikala sistemi ed institucuri qui kompozas la organizuro di partikulara domeno.

Omna posibla guvernoformo nun efektigas omna homala aktiveso ye multa importanta manieri.  Pro co, politikala ciencisti generale asertas ke on devas ne studiar guvernerio ipsa; ma ol devas studiesar kun antropologio, ekonomiko, historio, filozofio, cienco e sociologio.
# Andaluzia

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  **Andaluzia**

|  |
| --- |
| **Regiono di  Hispania** |
|  |
|  |
|  |  |
| **Chefurbo** | Sevilla  684 234 (2021) |
| **Maxim granda urbo** | Sevilla |
|  |  |
|  |
| **Oficala linguo o lingui:** | Kastiliana (dialekto Andaluziana) |
| **Surfaco** | 87 268 km² km² |
|  |  |
| **HabitantiDenseso di habitantaro** | 8 476 718 (2021) 96,63 hab./km² |
|  |  |
| **Guberniestro** | Juan Manuel Moreno (PP) |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
|  |  |
| **Reto** |  |

 |

**Andaluzia** esas autonoma regiono di Hispania, jacanta sude de la lando. Ol havas frontieri kun Portugal weste, Extremadura e Kastilia-La Mancha norde, e Murcia este. Sude jacas Mediteraneo e Gibraltar.

**Kelka fakti pri Andaluzia.**

## Geografio

Dezerto Tabernas, proxim Almería.
Andaluzia havas entote 87 268 km², okupanta 17,3% de Hispana teritorio. Lua tota surfaco esas poke min granda kam olta di Serbia. Ol esas la maxim sudala ek la regioni di Hispania, havanta terala frontieri kun Portugal weste e Gibraltar sude, e marala frontiero kun Maroko sude.

La reliefo di la regiono alternas monti de tale nomizita "Sierra Morena", basa tereni de tale nomizita "Depresión Bética", e la montoza regiono nomizita "Sierra Nevada", ube jacas la maxim alta monto di la regiono, Mulhacém, kun 3 478,6 metri di altitudo.

Lua dominacanta klimato esas mediteranea, kun sika someri e kolda e pluvoza vintri. En l'alta montopinti di *Sierra Nevada* nivas dum vintro. En Andaluzia jacas la sola dezerto existanta en Europa: dezerto Tabernas, havanta entote 280 km² e distanta cirkume 30 kilometri norde del urbo Almerías.

La fluvii di la regiono fluas sive vers Atlantiko, sive vers Mediteraneo. La maxim importanta ek li esas Guadalquivir, longa de 657 kilometri, qua naskas proxim *Sierra Nevada* e debushas proxim Sevilla, che regiono Donaña. Lua baseno okupas 57 071 km². Fluvio Guadiana formacas naturala frontiero kun Portugalana teritorio. Inter la fluvii qui fluas a Mediteraneo la maxim longa esas Guadalhorce, longa de 154 kilometri.

Andaluzia subdividesas en 8 provinci:

* Huelva
* Sevilla
* Kórdoba
* Jaén
* Granada
* Almería
* Málaga
* Cádiz

## Referi

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Provinci di Andaluzia |  |
| Huelva **·**  Sevilla **·**  Kórdoba **·**  Jaén **·**  Granada **·**  Almería **·**  Málaga **·**  Cádiz |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Autonoma regioni di Hispania |  |
| Andaluzia • Aragon • Asturia • Baleari • Baskia • Extremadura • Galisia • Kanarii • Kantabria • Kastilia e Leon • Kastilia-La Mancha • Katalunia • Madrid • Murcia • Navara • La Rioja • Valencia **Autonoma urbi:** Ceuta • Melilla **Suverena teritorii:** Chafarinas • Vélez de la Gomera • Alhucemas |
# Feko

**Feko** esas mi-solida restajo de animalo digestiva sistemo ekpulsas tra anuso (o kloako) dum fekifo. En homaro fekifo esas facar de du o tri foye per dio til uno foye omna du o tri dia. Hardiginta di feko povas kozar plulongigita interrupto en l'ordinara rutino ed esas nominita konstipeso.

## Referi
# Piemontana linguo

| Piemontana linguo |
| --- |
| Lenga piemontèisa |
| **Parolata en:** | Italia |
| **Regiono:** | Piemont |
| **Quanto di parolanti:** | 2 000 000 |
| **Rango:** |  |
| **Klasifikuro:** | Indo-Europana  Romana lingui   Westala grupo    Galo-Italiana linguaro     **Piemontana** |
| Oficala stando |
| **Oficala linguo en:** |  |
| **Regulata da:** |  |
| Kodexi |
| **ISO 639-1:** |  |
| **ISO 639-2:** | roa |
| **ISO 639-3:** | {{{Iso3}}} |
|  Loki ube la Piemontana parolesas. |
| **Videz anke**: Indo-Europana linguaro – Linguaro |

La **linguo piemontana** (*piemontèis* en piemontana, *piemontese* en italiana) esas Latinida linguo parolata norde de Italia, an la regiono Piemont (nome provinci Torino, Cuneo, Alessandria, Asti, Vercelli e Biella), ube anke, excepte di l'Italiana, su vorti Ocitaniana vivaroalpiana, frankoprovencana e Germana (*walser*).

On kalkulas ke cirkume 3,5 milion personi en la regiono savas parolar ol. La maxim multa parolanti dil Ocitana e Frankoprovencala en la regiono semblas anke esar kompetenta en piemontana.

## Karakterizivi

## Stando legala

De la piemontana, kom Galo-Latinida linguo, su vorti ankore en resoluciono di la Koncilo di Europa (dok. 4745/12.10.81). Havas yuro regionala di la Piemont qua agnoskas la piemontana, la prima versiono di qua esas di la yaro 1990, e qua previdis la docado fakultativa di ca linguo a la skolo (n. 37/97). La parlamento piemontana, la 12/10/99, protestis unanime, a ecepto di la absteneso di unika deputato di Refundaciono Komunista, per la indijo di agnosko di la linguo propra per parto di la Stato italiana.

## instrukto

La yuro regionala numero 26, publikigita ye la 10ma di aprilo 1990, en lua artiklo 3ma (en italiana: *Conoscenza e diffusione del patrimonio linguistico regionale*), punto 1.a, dicas ke la Regiono favoras la docado e la lernado di la patrimonio linguistika propra. Ca norma esis modifikata per la yuro regionala numero 37 di 17ma di junio di 1997 qua en la artiklo 3.1.b garantias ke fakultative, minime horo a la semano, le lernanti di le diferanta niveli povas recevar kursi di historio, kulturo e linguo piemontana, okcitana, frankoprovencana e walser, kun posteno a le prezunti regionala. Anke, la regiono su facos posteno di la formaco di la profesoreso en ca materii.

## Kreado di normi

La gramatiko normativa plu uzata, qua kodifikas la espeleso tradicionala adoptita dal maxim multa nuna skriptisti, esas la *Gramàtica piemontèisa* (1967) da Camillo Brero (Milo Bré), qua ank existas en versiono italiana. Segun ol, la diskuto super la espeleso di la piemontana esas ankore questiono vivanta e polemika, inter altri, pro l'influo del ortografio italiana, l'unika qua konocesas la maxim multa ek la piemontani.

L'ordinara piemontana esas "koiné" qua prenas kom bazo la dialekto de Torino, la chef-urbo, kun quoti di la cetero di vorti. La prima kodifikeso konocata esas la *Gramatiko Piemontana* (1783) da Maurizio Pipino.
# Abraham

**Abraham** od **Ibrahim** (hebree: אברהם, arabiane: إبراهيم) esas l'unesma de la tri tradicionala patriarki di la juda populo per Isaac e Jacob, unesme deskriptita en la libro Genezo. Per ilua filulo Ismael, il esas anke la tradicionala patriarko dil arabiana populo.

Segun Genezo, Abraham komence nomesis Abram. Deo imperis Abram departar de ilua patrio Haran kun ilua spozino Sarai e kuzulo Lot a la nova lando Kanaan.
# 1128

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 11ma yarcento**<--**12ma**-->**13ma yarcento |
| Yardeki:
1100a • 1110a • 1120a • 1130a • 1140a
1150a • 1160a • 1170a • 1180a • 1190a 1200a

---

 |
| Yari:
1101 • 1102 • 1103 • 1104 • 1105 1106 • 1107 • 1108 • 1109 • 1110
1111 • 1112 • 1113 • 1114 • 1115 1116 • 1117 • 1118 • 1119 • 1120
1121 • 1122 • 1123 • 1124 • 1125 1126 • 1127 • 1128 • 1129 • 1130
1131 • 1132 • 1133 • 1134 • 1135 1136 • 1137 • 1138 • 1139 • 1140
1141 • 1142 • 1143 • 1144 • 1145 1146 • 1147 • 1148 • 1149 • 1150
1151 • 1152 • 1153 • 1154 • 1155 1156 • 1157 • 1158 • 1159 • 1160
1161 • 1162 • 1163 • 1164 • 1165 1166 • 1167 • 1168 • 1169 • 1170
1171 • 1172 • 1173 • 1174 • 1175 1176 • 1177 • 1178 • 1179 • 1180
1181 • 1182 • 1183 • 1184 • 1185 1186 • 1187 • 1188 • 1189 • 1190
1191 • 1192 • 1193 • 1194 • 1195 1196 • 1197 • 1198 • 1199 • 1200 |

La yaro **1128** (MCXXVIII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye sundio segun Juliala kalendario. Ol esis la 128ma yaro di la duesma yarmilo, la 28ma yaro di la 12ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1120a.

## Eventi

### Europa

* 24ma di junio - Che tale nomizita "batalio di São Mamede", komto Afonso Henriques vinkas trupi sendita da lua matro Teresa, proxim urbo Guimarães.

## Naski

## Morti
# Ciklono

**Ciklono** esas tempesto qua vorticas, atraktante (per forco nerezistebla) irgo quon lu renkontras sur tero e sur maro, movinta kun barometrala depreso en sua centro.
# Horizonto

Horizonto
**Horizonto** esas :

* Limito di la vido omna-direcione, che l'observanto; lineo cirklokurva di qua lu esas la centro, ed ube cielo semblas juntar su a la Terglobo.
* Parto di la Tersurfaco e di la sfero ciela quan limitizas ta lineo cirklokurva.
* (metaf.) La cirklo en qua movas su la mento, portee di la regardo da ica.
# Ahmed Ouyahia

|  |
| --- |
| **Ahmed Ouyahia** |
| **{{{Originala\_nomo}}}** |
|  |
| **Chefministro di  Aljeria** |
| **Guvernisteso:** | de 31 di decembro 1995 til 15 di decembro 1998 |
| **Precedanto:** | Mokdad Sifi |
| **Sucedanto:** | Smail Hamdani |
| **Chefministro di  Aljeria** |
| **Guvernisteso:** | 5 di mayo 2003 til 24 di mayo 2006 |
| **Precedanto:** | Ali Benflis |
| **Sucedanto:** | Abdelaziz Belkhadem |
| **Chefministro di  Aljeria** |
| **Guvernisteso:** | de 23 di junio 2008 til 3 di septembro 2012 |
| **Precedanto:** | Abdelaziz Belkhadem |
| **Sucedanto:** | Abdelmalek Sellal |
| **Personal informi** |
| **Naskodato:** | 2 di julio 1952 |
| **Naskoloko:** | Bouadnane, Aljeria |
| **Profesiono:** | diplomacisto e politikistulo |
| **Politikala partiso:** | *Rassemblement National Démocratique* - RND |

**Ahmed Ouyahia** (n. 2 di julio 1952) diplomacisto e politikistulo, esis chefministro di Aljeria tri foyi: 1995 til 1998, 2003 til 2006, e 2008 til 2012.
# Wolfgang Schüssel

|  |
| --- |
| **Wolfgang Schüssel** |
| **{{{Originala\_nomo}}}** |
|  |
| **Kancelero di  Austria** |
| **Guvernisteso:** | de 4 di februaro 2000 til 11 di januaro 2007 |
| **Precedanto:** | Viktor Klima |
| **Sucedanto:** | Alfred Gusenbauer |
| **Personal informi** |
| **Naskodato:** | 7 di junio 1945 |
| **Naskoloko:** | Wien, Austria |
| **Profesiono:** | advokato e politikisto |
| **Politikala partiso:** | VPÖ |

**Wolfgang Schüssel** (n. 7 di junio 1945) esis kancelero di Austria de 2000 til 2007.