Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Devanagari alfabeto

Rigveda manuskripto, skribita per l'alfabeto Devaganari.
**Devaganari** esas la nomo dil alfabeto uzata por skribar hindi, sanskrita, bhojpuri, Nepalana, konkani, Marata ed altra lingui en India e Nepal. Antee ol anke uzesis por skribar Gujarata.

Devanagari alfabeto decendas de Gupta literi. Cirkum la yaro 1200 ol remplasis Gupta alfabeto. Lua precipua karaktero esas la horizontala lineo en topo di la literi. En devanagari ne existas mayuskula o minuskula literi.
# Extrem Oriento

La nociono **Extrem Oriento** (o **Fora Oriento**) esas omna regiono en l'esto di Azia. La nociono esas de vid-punto Europan e historiale ligit ad Europan imperialismo.

Prezente plu ofte uzesas l'indiki est-Azia, sud-est-Azia e sud-Azia.
# Avionala transportonavo

Avionala transportonavo Japoniana *Hōshō*, 1922.
Avionala transportonavi de diferanta landi.
**Avionala transportonavo** esas navo specale konstruktita por transportar avioni o helikopteri uzata en militala operaci, od uzata da kelka landi por patroliar lia rivo e lia marala teritorio. Ordinare, ol esas la precipua navo de ula floto, pro ol posibligas la mar-armeo lansar ataki per avioni o helikopteri kontre enemika floti.

En 1910, probesis unesmafoye deprenar aviono de ula navo, en Usa. Tamen, l'unesma lando qua uzis avionala transportonavi dum kombati esis Japonian imperio, en 1914, qua uzis hidroavioni transportita per navo por atakar Germani dum l'unesma mondomilito. En 1918 developesis *HMS Argus '*, Britaniana navo modifikita por havar longa e plana kovrilo, de ube avioni povis deprenar. Dum la yari 1920a komencis konstruktesar l'unesma avionala transportonavi, vice modifikar existanta navi por transportar avioni.

L'importo di avionala transportonavi divenis granda dum importanta batalii de la duesma mondomilito, exemple la batalio di Koralia maro, la batalio di Midway e la batalio en la maro di Filipini.

## Referi
# Komanditero

**Komanditero** komanditas (subtenas) entraprezajo o la persono qua entraprezas per pekunio, sen intervenar pri quale uzesas ica pekunio. Komanditero esas persono od organizuro, ma maxim ofte firmo qua komanditas evento (ex-e.: festo o konkurso), individuo, grupo de personi (ex-e.: uniono o sport-klubo) od edifico (ex-e.: teatr-edifico) per donar pekunio od altra moyeni, en kambio por reklamo.

La reklamo obtenesas per mencionar la nomo di la komanditero sur la vesti od equipajo di la sporteri, o per ligar la nomo di la komanditero a la klubo ta di la klubo od evento.
# Ciana koloro

**ciana**

|  |  |
| --- | --- |
| **Hex:** | #00FFFF |
| **RGB:** | (0, 255, 255) |
| **CMYK:** | (100, 0, 0, 0) |
| **HSV:** | (180°, 100%, 100%) |

Ovi de redapektoro amerikana (*Turdus migratorius*), qui havas koloro simil a ciana.
**Ciana** o **cyana\** esas un ek prima kolori sustracioniva, sur koloro-roto komplementa por reda koloro. En adicioniva kolor-mixado ol esas sekundara koloro qua obtenesas per mixar blua e verda lumo.

Un ek la nomi dil koloro devenas del aciano. Tre simila koloro ad ol esas turkezea, nomizita segun la mineralo turkezo, tamen la turkezea esas plu verdatra.

Konsiderite spektrale la koloro trovesas inter verd e blua. Interne ta spektro on trovas la frequenco di lumo cirkume la 495 nanometri.

La nomo dil koloro esas kustumal en la kolor-teorio e ye tereno imprimala. Exter ti uzesas turkezea por ca kolor-nuanco e similesanta kolor-nuanci.

La koloro esas simil ad acianea, malgre ke floro aciano fakte es plu azurea.
# Prima kolori

*Adicioniva mixado*
*Sustracioniva mixado*
**Prima kolori** esas bazala minimal ensemblo di kolori, qui per mixado di su posibligas ganar determinata koloro.

Por homi tala ensembli bazizas ye tri kolori. Por adicioniva kolor-mixado to es maxim-multe-kaze reda, verda e blua, o reda, flava e blua. Por sustracioniva kolor-mixado uzesas magenta, cyana e flava.
# Cassini-Huygens

Ceno di Titano, fotografita da Huygens dum decenso vers la surfaco
Ye 15 di oktobro 1997, la kosmosondilo **Cassini**, kun kosmosondilo **Huygens**, esis lansata. La skopo di la misiono esis studiar la planeto Saturno ed olua sateliti. Energio esis provizata per generatoro utiliganta plutonio-238.

Pos voyajo inkluzanta preterpasi di Tero, Venuso e Jupitero, oli esis pozata en orbito cirkum Saturno ye 1 di julio 2004. Huygens separis su de Cassini, e ye 14 di januaro 2005 ol atingis la surfaco di la satelito Titano. Imaji de la surfaco transmisesis per relayo de Cassini: la fotografuri montris plana tereno kun rondatra stoneti (forsan de aquo-glacio).

Cassini duris en orbito cirkum Saturno; dum sequanta yari ol studiis olua ringi, e preterpasis sateliti Enceladus, Tethys, Hyperion, Dione, Rhea, Iapetus, e plurafoye Titano.
# Orelo

Anatomio di homala orelo.

**Orelo** esas organo di audado uzita da animalo por detektar sonora ondi. La termo povas referar ad kompleta sistemo responsiblo por kolekto e debuto traktinta di sono, o simple l'extera vizebla parto. Ne omna animali havas oreli en la sama parto di korpo.

## Ne mamiferana audala organi

Araneo havas pili sur lia gambi qua uzesas da detektinta sono.

Reptiliana oreli havas nur uno osto - kolumela

## Mamiferana orelo

mamiferi, havas du oreli, singla en amba kapo-lateri. **Extera orelo** esas funelo per kaptar e koncentrar sono onduli.

Certa mamiferi povas movar l'aurikulo por direktar lia funelo, kom ulo povas turnar l'okuli. La maxim multa homi perdis ta apteso. Ma homala funelo ampligas poka decibeli la frequenci cirkum 2.000 Hz e 3.000 Hz. **Helixo** esas rebordo di orelofunelo.

**Meza orelo** inkluzas *orelo-tamburo* ed *oseti* (tri tre mikra osti) ke servas kom martelo.

**Interna orelo** kontenas ne nur audado organo, *kochleo*, ma anke *labirinto*, equilibr-organo, responsanta di percepto kun angula pozeso di kapo e lia acelero.
# Mulieri di komforto

*Mulieri di komforto* sequas soldati trairanta rivero.
Mulieri di komforto esas la nomo donita dum la duesma mondomilito a mulieri qui laboris kom prostitucatini, sive pagita o ne, en militala prostituceyi en landi okupita da Japonia. Ili esis fakte sexuala sklavi. En Japoniana linguo on dicas **ianfu** (慰安婦), ma ca vorto ne existis ante 1973, kande novelo kun la sama nomo aparis.

Ta mulieri venis de Filipini, Tailando, Vietnam, Singapur, Chinia, Taiwan, Korea, Japonia, ed altra regioni.

## Referi
# Fujiyama

|  |
| --- |
| **Monto Fuji** |
|  |
| **Altitudo:** | 3 776,24 m |
| **Latitudo:** | 35°21'29"N |
| **Longitudo:** | 138°43'52"E |
| **Lando:** |  Japonia |

**Monto Fuji** (富士山 *Fujisan*, anke konocata kom **Fujiyama**) esas la maxim alta volkano en Japonia, havanta 3 776,24 metri di altitudo. Ol eruptis lastafoye en 1707-1708. Ol distas cirume 100 km sud-weste de Tokyo.
# Anatolia

Anatolia en la moderna Turkia.
**Anatolia** (de la Greka *Ἀνατολή* – *Anatolḗ*) esas historiala regiono kontenanta peninsulo Avan-Azia ed areo este de lo. Ol formacas la majoritato (cirkum 2/3) de la teritorio di la moderna Turkia.
# Galia

Galia ante la Romana konquesto.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |

**Galia** esis la Latina nomo donita a la regiono de Ocidentala Europa nune okupata da Francia, Belgia, la westo di Suisia e kelk arei di Nederlando e Germania weste de Rheno. Anke Britaniana Insuli havis Kelta habitantaro. Tale, la vorto *Galiano* referas a la Kelta habitantaro de ta regiono dum l'Antiqueso, ed uzesis precipue da la Romani qua poka foyi nomesis kom Kelti a ta populi. Ica vorto konversesis tra la tempo en la nomo dil teritorio qua nune formacas Francia. Mem nun,Franci nomisesas "Galiani" e, fakte, *Gallia* esas la nomo di Francia en moderna Greka linguo.
# Yari 1890a

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 18ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 **19ma** WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 20ma yarcento

---

 |
| Yardeki:
1800a • 1810a • 1820a • 1830a • 1840a
1850a • 1860a • 1870a • 1880a • 1890a 1900a

---

 |
| Yari:
1801 • 1802 • 1803 • 1804 • 1805 1806 • 1807 • 1808 • 1809 • 1810
1811 • 1812 • 1813 • 1814 • 1815 1816 • 1817 • 1818 • 1819 • 1820
1821 • 1822 • 1823 • 1824 • 1825 1826 • 1827 • 1828 • 1829 • 1830
1831 • 1832 • 1833 • 1834 • 1835 1836 • 1837 • 1838 • 1839 • 1840
1841 • 1842 • 1843 • 1844 • 1845 1846 • 1847 • 1848 • 1849 • 1850
1851 • 1852 • 1853 • 1854 • 1855 1856 • 1857 • 1858 • 1859 • 1860
1861 • 1862 • 1863 • 1864 • 1865 1866 • 1867 • 1868 • 1869 • 1870
1871 • 1872 • 1873 • 1874 • 1875 1876 • 1877 • 1878 • 1879 • 1880
1881 • 1882 • 1883 • 1884 • 1885 1886 • 1887 • 1888 • 1889 • 1890
1891 • 1892 • 1893 • 1894 • 1895 1896 • 1897 • 1898 • 1899 • 1900 |

La **yari 1890a** de la 19ma yarcento eventis de la 1ma di januaro 1890 til la 31ma di decembro 1899. Ca epoko surnomizesis "malvea yardeko", nam William Henry Perkin inventis nuancivo anilino.

Dum la yari 1890a eventis, inter altri:

## Europa

* Unioni kombatonta en unesma mondomilito naskas.
* "Rusifigo" di Finlando komencas. Autonomala yuri di Finlando diminutesas.

## Oceania

* Nova-Zelando pokope developas su kom l'unesma komforto-stato moderna: Mulieri darfas votar, esas dekretata oldeso-pensiono e 8-hora laborojornedo.
# Totala nacionala produkturo

**Totala nacionala produkturo** esas un ek la multa formi por mezurar l'ekonomio di ula lando o regiono. La precipua formo por mezurar la TNP konsideras tota spensi de ula ekonomio, pluse la difero inter l'exportacaji e l'importacaji:

TNP = konsumado + koloko + exportaci - importaci

|  |
| --- |
| *Precipua artiklo: Listo pri landi e teritorii rangizita segun TNP* |