Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Thomas Alva Edison

|  |
| --- |
| **Thomas Alva Edison** |
|  |
| **Profesiono:** | inventisto ed entraprezisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Usa |
| **Naskodato:** | 11 di februaro 1847 |
| **Nasko-loko:** | Milan, Ohio, Usa |
| **Mortodato:** | 18 di oktobro 1931 |
| **Morto-loko:** | West Orange, Nova-Jersey, Usa |
|  |  |

Angla *A Day with Thomas Edison* (1922)
**Thomas Alva Edison** (1847 til 1931) esis Usana inventisto ed entraprezisto.

Il divenis famoza pro l'invento di fonografilo, cinematografilo, e praktikala inkandecanta lumobulbo. Il introduktis sistemo por produktar elektrala povo.

## Fonografilo

Ye la 21ma di novembro 1877, il anuncis ke il inventabis fonografilo, aparato qua registragas e ri-pleas sono. Il unesmafoye demonstris la aparato ye 29ma di novembro. La inventuro esis konsequantajo di ilua experimenti pri registragar telegrafo-mesaji por rapida transmiso. La unesma fonografili havis rotacanta cilindro de stan-folio, sur qua facesis spirala kanaleto di varianta profundeso, konforme la soni facata.
# Nikola Tesla

|  |
| --- |
| **Nikola Tesla** |
|  |
| **Profesiono:** | inventisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Serbia Usa |
| **Naskodato:** | 10 di julio 1856 |
| **Nasko-loko:** | Smiljan, Austrian imperio |
| **Mortodato:** | 7 di januaro 1943 |
| **Morto-loko:** | New York, Nova-York, Usa |
|  |  |

**Nikola Tesla** (1856 til 1943) esis inventisto ed injenioro Serba. Ilu konocesas pro ilua multa inventuri revolucionala pri elektromagnetismo.

## extera ligilo

* NikolaTesla.fr - plua kam 1.000 dokumenti pri Tesla
# Puntizo

Puntizo personigita, segun pikturo de 1824.
La **puntizo** esas sistemo di skribala signi qui ne esas literi e qui helpas la lektado. On povas transformar parolita vorti aden texti per literi, ma texti konsistas anke ek signi qui helpas konektar precize skribita vorti kun lua pensi ed intenci.

La reguli di puntizo esas parto dil ortografio, same kam tipografio, mayuskulo e miniskulo, paginigo.

On devas ne misevaluar l'importo di la puntizado e desprizar la koncernanta reguli kom superflua o minucioza. La puntizado esas necesa por la klareso, do por la perfekta e sekura interkomprenado; ol havas signifiko por la pronuncado. La punto reprezentas halto pasable granda; la bipunto e la puntokomo, halto min granda; la komo, halto plu mikra, ma sentebla. Egardar ta signi e facar la korespondanta pauzi esas l'unesma regulo di la diciono e la maxim importanta.

## Puntizosigni

Puntizosigni e lia signifiki o funcioni esas konvencionita. Hike esas kurta rezumo di la reguli pri puntizo en Ido.

| Signo | Nomo | Rolo |
| --- | --- | --- |
| **.** | Punto | Separar la frazi |
| **,** | Komo | Separar la propozicioni qui kompozas frazo |
| **;** | Puntokomo | Separar propozicioni o frazi gramatikale nedependanta, ma ligita per la senco |
| **:** | Bipunto | Anuncar expliko o citajo |
| **…** | Puntaro | Indikar interrupto di la frazo, sive da altra parolanto, sive da la parolanto ipsa, qua haltas por retenar o chanjar l'expreso di sua penso |
| **!** | Klamopunto | Signizar klamo o frazo klamanta o klamata |
| **?** | Questionopunto | Signizar frazo direte questionanta (ma ne subordinala propoziciono questionanta) |
| **“ ”** | Citohoketi | Indikar ed inkluzar la paroli o vorti quin on citas |
| **( )** | Parentezi o ronda kramponi | Inkluzar frazo, propoziciono o vorto qua esas aparta e devas separesar de la cetera texto. To esas generale remarko laterala quan on insertas e qua interruptas la rekta ordino di la penso |
| **[ ]** | Kramponi o quadrata kramponi | Simila rolo kam parentezi, foye kom parentezi di duesma grado |
| **{ }** | Embracili o kuniganta kramponi | Simila rolo kam parentezi, foye kom parentezi di triesma grado. On uzas l'*embracilo* (unika) por korespondigar un lineo (unlatere) a plura linei (altralatere) |

**- Streketo** unionas la parti di vorto kompozita; ol indikas anke la seko di vorto inter du linei.
**– Streko** indikas chanjo di parolanto. Ol devas sempre uzesar en dialogi. On ne darfas uzar ol vice la parentezi, o vice la puntaro.
**Alineo** indikas separo quan onu agas inter frazo e la preiranta, per igar lu spaco-komencar sur la lineo sequanta, dop mikra interspaco lakuna.
**Noto**, quo esas infre di la pagino, devas referesar per numero (referilo) (ne per steleto, kruceto, etc.).
## Notoreferi
# Oranjo

Frukti e floro de oranjiero.

**Oranjo**, *citrum aurantium*, esas frukto de arbusto di qua la foliaro ne velkas sukoza, parfumoza, di qua la shelo esas flava oree.
# Kagano

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |

**Kagano** esas titulo uzata por maxim grava suvereno di populi en Euraziana stepo (en kaganio), ank nomita kom *kano di kani* o *granda kano*.
# Logiko

**Logiko** esas :

* Cienco pri lo exakta.
* Cienco pri legi qui koncernas rezonado.
* Maniero rezonar rigoroze.
* Interligeso racionala di kozi.

Ol kreesis da Aristoteles, qua analizis termini e propozi en sua verko *Priora Analizo*, e definis diversa formi di silogismo.

Tipala silogismo es: omna A es B; omna B es C; do omna A es C. Tala argumenti es fundamentala en logiko.

## Videz anke

* Louis Couturat
# Teozofio

**Teozofio** esas :

* Sorto di iluminismo religiala.
* Doktrino fondita sur intuico kontinue plu altagrada di la deajo, e qua posibligas efikar a la forci superiora.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |