# 1989

|  |
| --- |
| Historio 19ma yarcento**20ma**21ma yarcento

---

 |
| Yardeki:
1900a • 1910a • 1920a • 1930a • 1940a
1950a • 1960a • 1970a • 1980a • 1990a 2000a

---

 |
| Yari:
1901 • 1902 • 1903 • 1904 • 1905 1906 • 1907 • 1908 • 1909 • 1910
1911 • 1912 • 1913 • 1914 • 1915 1916 • 1917 • 1918 • 1919 • 1920
1921 • 1922 • 1923 • 1924 • 1925 1926 • 1927 • 1928 • 1929 • 1930
1931 • 1932 • 1933 • 1934 • 1935 1936 • 1937 • 1938 • 1939 • 1940
1941 • 1942 • 1943 • 1944 • 1945 1946 • 1947 • 1948 • 1949 • 1950
1951 • 1952 • 1953 • 1954 • 1955 1956 • 1957 • 1958 • 1959 • 1960
1961 • 1962 • 1963 • 1964 • 1965 1966 • 1967 • 1968 • 1969 • 1970
1971 • 1972 • 1973 • 1974 • 1975 1976 • 1977 • 1978 • 1979 • 1980
1981 • 1982 • 1983 • 1984 • 1985 1986 • 1987 • 1988 • 1989 • 1990
1991 • 1992 • 1993 • 1994 • 1995 1996 • 1997 • 1998 • 1999 • 2000 |

La yaro **1989** (MCMLXXXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta en sundio segun Gregoriala kalendario. Ol esis la 989ma yaro di la duesma yarmilo, la 89ma yaro di la 20ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1980a.

## Eventi

### Kosmo

* 26ma di agosto - Kosmoprobilo *Voyager 2* flugas preter Neptuno.

### Mondo

* 14ma di februaro - L'unesma de la 24 artificala sateliti di GPS (*Global Positioning System*) sendesas ad orbito.
* 2ma di marto - 12 stati de Europana Komunitato interdiktas la produkto di freoni.
* 25ma di septembro - Usa e Sovietia kontratas ke li demolisos 98% de lia kemial armi.
* 9ma di novembro - Kolda milito finas, kande Est-Germania apertas Murego di Berlin e permisas populani irar e vehar libere deeste adweste, ed inverse.
* 3ma di decembro - George Bush e Mihail Gorbachyov interrenkontras en Malta. Li deklaras ke kolda milito (forsan) esas pasonta.

### Europa

* 2ma di marto - 12 stati di Europana Komunitato interdiktas la produkti kun freoni.
* 7ma di aprilo - Submara navo "Komsomolec" de Sovietia sinkas en la maro di Barents pos incendio en nave, e 42 ek la 69 kruani mortas.
* 15ma di aprilo - Dizastro di Hillsborough (Britannia), 96 mortinti pro fulo en tro plena stadiono
* 4ma di junio - En Polonia, Sindikato Solidareso vinkas l'unesma elekti libera pos la duesma mondomilito.
* 4ma di junio - En Ufa, Bashkortostan, Sovietia, du preterpasinta treni inflamas gaso likinta ek tubo, e 645 homi perisas.
* 7ma di junio - En Dania, lego permisanta samasexua mariajo aprobesas.
* 16ma di junio - En solena funero, Imre Nagy risepultesas en Budapest.
* 1ma til la 6ma julio - Ido-konfero eventas en Thalwil, proxim Zürich, Suisia.
* 23ma di agosto - Du milioni homi standas manuo en manuo sur voyo inter Tallinn e Vilnius en Baltiko por suportar la nedependo di Estonia, Latvia e Lituania.
* 25ma di agosto - Tadeusz Mazowiecki divenas l'unesma ne-komunista chefministro di Polonia.
* 9ma di septembro - En Leipzig, Est-Germania, granda demonstro por demokratio.
* 10ma di septembro - Hungaria apertas sua westala frontiero por Est-Germaniani transirar weste.
* 18ma di oktobro - Erich Honecker renuncas a la chefeso di Est-Germania.
* 23ma di oktobro - Hungaria abandonas la komunista rejimo.
* 9ma di novembro - Kolda milito finas kande Est-Germania apertas la Murego di Berlin e permisas populani irar e vehar libere deeste adweste, ed inverse.
* 10ma di novembro - Chefo di komunista partiso di Bulgaria, Todor Jivkov, e chefministro Petre Mladenov renuncas.
* 14ma di novembro - Serioza inundado en Málaga, Hispania.
* 17ma di novembro - "Velura revoluciono" komencas en Chekoslovakia. Policisti supresas demonstro en Praha.
* 20ma di novembro - Du milioni homi demonstras en Praha.
* 28ma di novembro - La komunista rejimo di Chekoslovakia imperas pri organizo di multa-partisal elekti.
* 1ma di decembro - La parlamento di Est-Germania abrogas la duktanta rolo di komunista partiso.
* 22ma di decembro - En Rumania la povo di Nicolae Ceausescu finas pos violentoza demonstri.
* 25ma di decembro - Nicolae ed Elena Ceausescu mortigesas.
* 29ma di decembro - En Chekoslovakia, Václav Havel elektesas prezidanto per liber elekto.
* 31ma di decembro - Tadeusz Mazowiecki divenas l'unesma ne-komunista chefo di Polonia pos 1944.

### Azia

* 7ma di januaro - Akihito divenas imperiestro di Japonia pos Hirohito.
* 23ma di januaro - Ter-tremo en la Republiko Socialista Sovietiana Tajikistan produktas 274 morti.
* 30ma di januaro - Ambasadeyo di Usa evakuesas en Kabul, Afganistan.
* 14ma di februaro - Chefo di Iran, ayatolo Ruhollah Khomeini incitas mortigar Salman Rushdie, la skriptisto di "Satanika poemi".
* 15ma di februaro - Lasta Sovieta soldato foriras Afganistan.
* 24ma di februaro - Ayatolo Ruhollah Khomeini promisas 3 milioni dolari a mortigero di Salman Rushdie.
* 30ma di mayo - Chiniana studenti erektas en la placo Tianmen, Beijing, statuo dil "Deino di Demokratio".
* 3ma di junio - En Iran, ayatolo Ruhollah Khomeini mortas.
* 3ma di junio - Dum la nokto ca dio, komencas represo dil studento-movado en Tianmen-placo, Beijing.
* 4ma di junio - En Popul-Republiko Chinia, eventas masakro di demonstranti en Tianmen-placo, Beijing.
* 22ma di novembro - Prezidanto di Libano, René Moawad, ocidesas per bombo-explozo.

### Afrika

* 10ma di januaro - Kubana trupi retreteskas ek Angola.
* 30ma di junio - Omar Hassan Al-Bashir komandas stato-stroko en Sudan.

### Nord-Amerika

* 20ma di januaro - Prezidanteso di George Bush komencas.
* 24ma di marto - Petrolo-navo *Exxon Valdez* likas 240 000 bareli di petrolo che rivo di Alaska.
* 19ma di julio - En Sioux City, Iowa 111 personi mortas kande aviono Douglas DC-10 de United Airlines kolizionas kontre sulo, tamen 185 plusa homi transvivas.
* 17ma di oktobro - Ter-tremo frapas San Francisco ed Oakland en Kalifornia, e produktas 63 morti.
* 6ma di decembro - Kontre-feministo Marc Lépine mortigas 14 mulieri en *École Polytechnique di Montreal*.

### Central Amerika

* 1ma di junio - En Salvador, Alfredo Cristiani divenas prezidanto.
* 21ma di oktobro - En Honduras, aviono Boeing 727 de kompanio TAN-SAHSA, veninta de San-Jose, Kosta Rika, e transportanta 138 pasajeri e 8 kruani, kolizionas kontre monto kande de lua proximigo al Aeroportuo Internaciona Tocontín, en Tegucigalpa. En la maxim mala avional acidento di Central Amerika, 138 de la 146 personi en nave mortas.
* 20ma di decembro - Usa invadas Panama por revokar Manuel Noriega de la povo.
* 24ma di decembro - Diktatoro di Panama, Manuel Noriega, pregas azilo che ambasadeyo di Vatikano.

### Sud-Amerika

* 27 til 28ma di februaro - Populala revolto en Venezuela, konocata kom *El Caracazo*, kontre la politiki di Carlos Andrés Pérez por la ekonomio.
* 14ma di mayo - Carlos Saúl Menem vinkas prezidantal elekto en Arjentinia.
* 8ma di julio - Carlos Saúl Menem divenas prezidanto di Arjentinia.
* 14ma di decembro - En Chili eventas libera elekti pos 16 yari.
* 17ma di decembro - En Brazilia eventas prezidantal elekti pos 29 yari.

## Naski

* 1ma di januaro – Daniel Godson, Polona kantisto

Kōhei Uchimura
* 3ma di januaro - Kōhei Uchimura, Japoniana gimnastikistulo
* 5ma di januaro - Viktoria Boikova, Rusa skermistino
* 6ma di januaro - Andy Carroll, Angla futbalisto
* 9ma di januaro - Nina Dobrev, Bulgara-Kanadana aktorino
* 10ma di januaro - Robin Hanzl, Cheka hokeisto
* 16ma di januaro - Abdul-Aziz Abdulvahabov, Rusa MMA-luktisto
* 16ma di januaro - Kiesza, Kanadana kantistino
* 17ma di januaro - Alexandr Sarnavski, Rusa MMA-luktisto
* 1ma di februaro - Alfreð Finnbogason, Islandana futbalisto
* 4ma di februaro - Nkosi Johnson, Sudafrikana SIDA-aktivisto (m. 2001)
* 4ma di februaro - Valentina Gunina, Rusa shakoludistino
* 5ma di februaro - Marina Melnikova, Rusa tenisistino
* 8ma di februaro - Jan Berger, Cheka hokeisto
* 10ma di februaro - Svetlana Klyukina, Rusa gimnastikistino

Corbin Bleu
* 21ma di februaro - Corbin Bleu, Usan aktoro
* 24ma di februaro - Juha Metsola, Finlandana hokeisto
* 27ma di februaro - Stephen Kiprotich, Ugandan atletulo
* 1ma di marto - Dzmitriy Jirmont, Bielorusa tenisistulo
* 1ma di marto - Carlos Vela, Mexikiana futbalisto
* 4ma di marto - Erin Heatherton, Usana manekinino
* 4ma di marto - Benjamin Kiplagat, Ugandan atleto (m. 2023)
* 6ma di marto - Yana Zvereva, Rusa skermistino
* 11ma di marto - Orlando Johnson, Usana basketbalisto

Theo Walcott
* 16ma di marto - Theo Walcott, Angla futbalisto
* 16ma di marto - Gabriel Attal, chefministro di Francia
* 17ma di marto - Shinji Kagawa, Japoniana futbalisto
* 21ma di marto - Jordi Alba, Hispana futbalisto
* 28ma di marto - Siarhiey Jihalka, Bielorusiana shakoludistulo
* 12ma di aprilo - Antonia Iacobescu, Rumana kantistino
* 27ma di aprilo - Lars Bender, Germana futbalisto
* 28ma di aprilo - Taylor Frey, Usan aktoro
* 3ma di mayo - Katinka Hosszú, Hungara natistino
* 6ma di mayo - Dominika Cibulková, Slovakiana tenisistino
* 20ma di mayo - Jan Eberle, Cheka hokeisto
* 30ma di mayo - Alexandra Dulgheru, Rumana tenisistino
* 31ma di mayo - Marco Reus, Germana futbalisto
* 10ma di junio - Alexandra Stan, Rumana kantistino
* 20ma di junio - Alexandr Balandin, Rusa gimnastikistulo
* 25ma di junio - Waleed Al-Husseini, Palestinana blogisto
* 30ma di junio - Bruno Fratus, Braziliana natisto
* 1ma di julio - Daniel Ricciardo, Australian automobilisto

Daniel Radcliffe
* 5ma di julio - Dejan Lovren, Kroata futbalisto
* 5ma di julio - Ixtiyor Navroʻzov, Uzbekistana luktisto
* 19ma di julio - Vít Budínský, Cheka hokeisto
* 23ma di julio - Daniel Radcliffe, Britanian aktoro (Harry Potter)
* 31ma di julio - Viktoriya Azaranka, Bielorusa tenisistino
* 31ma di julio - Zelda Williams, Usan aktorino
* 1ma di agosto - Dmitri Kagarlicki, Rusa hokeisto
* 2ma di agosto - Nacer Chadli, Belga futbalisto
* 4ma di agosto - Alexandr Buklov, Rusa gimnastikistulo
* 6ma di agosto - Rudolf Červený, Cheka hokeisto
* 14ma di agosto - Malvina Seferi, Albanian-Italiana manekinino
* 17ma di agosto - Karina Ambarcumova, Rusa shakoludistino

Bebe Rexha
* 30ma di agosto - Bebe Rexha, Usana kantistino
* 2ma di septembro - Alexandre Pato, Braziliana futbalistulo
* 2ma di septembro - Zedd, Rusa-Germana muzikala produktisto, disk-jokeo e kompozisto
* 8ma di septembro - Avicii, Sueda disk-jokeo (m. 2018)
* 10ma di septembro - Alexa Glatch, Usana tenisistino

Thomas Müller
* 13ma di septembro - Thomas Müller, Germana futbalisto
* 21ma di septembro - Altanhuyagiyn Mörön, Mongoliana futbalisto
* 22ma di septembro - Sabine Lisicki, Germana tenisistino
* 1ma di oktobro - Sara Gijazi, Egiptiana HBTI-aktivisto (m. 2020)
* 4ma di oktobro - Dakota Johnson, Usan aktorino
* 12ma di oktobro - Paulo Henrique Ganso, Braziliana futbalisto
* 13ma di oktobro - Alexandria Ocasio-Cortez, Usana politikal aktivisto
* 28ma di oktobro - Camille Muffat, Franca natistino (m. 2015)
* 14ma di novembro - Jake Livermore, Angla futbalisto
* 15ma di novembro - Bahitdjan Akbaraliyev, Kirgiziana futbalistulo
* 3ma di decembro - Azamat Baimatov, Kirgiziana futbalistulo
* 13ma di decembro - Taylor Swift, Usana kantistino
* 13ma di decembro - Hellen Onsando Obiri, Kenian atletino
* 18ma di decembro - Oxana Vasyakina, Rusa poetino, feministino e HBTI-aktivistino
* 26ma di decembro - Yohan Blake, Jamaikan atletulo
* 27ma di decembro - Yekaterina Lagno, Rusa shakoludistino
* Tomasz Ćwiąkała, Polona jurnalisto e komentisto pri sporto

## Morti

Hirohito
* 7ma di januaro - Hirohito, imperiestro di Japonia (n. 1901)
* 11ma di januaro - José Luis Bustamante y Rivero, prezidanto di Peru (n. 1894)
* 20ma di januaro - Józef Cyrankiewicz, chefministro di Polonia (n. 1911)
* 22ma di januaro - Vladimir Belov, Sovietiana pianisto (n. 1906)
* 22ma di januaro - Sándor Weöres, Hungara poeto (n. 1913)
* 23ma di januaro - Salvador Dalí, Katalunian artisto (n. 1904)
* 24ma di januaro - George Cukor, Usana filmifisto (n. 1899)
* 3ma di februaro - John Cassavetes, Usan aktoro (n. 1929)
* 4ma di februaro - Thorkild Hansen, Dana skriptisto (n. 1927)
* 9ma di februaro - Osamu Tezuka, Japoniana manga-artisto (n. 1928)
* 21ma di februaro - Sándor Márai, Hungara skriptisto (n. 1900)

Konrad Lorenz
* 27ma di februaro - Konrad Lorenz, Austriana zoologiisto, Nobel-laureato (n. 1903)
* 5ma di marto - Richmond Barthé, Usana skultisto (n. 1901)
* 9ma di marto - Robert Mapplethorpe, Usan artisto, fotografisto (n. 1946)
* 8ma di aprilo - Esa Pakarinen (sr.), Finlandan aktoro (n. 1911)
* 12ma di aprilo - Sugar Ray Robinson, Usana boxisto (n. 1921)
* 16ma di aprilo - Kaoru Ishikawa, Japoniana kemiisto (n. 1915)
* 22ma di aprilo - Emilio Gino Segrè, Italiana fizikisto, Nobel-laureato (n. 1905)

Hamani Diori
* 23ma di aprilo - Hamani Diori, prezidanto di Nijer (n. 1916)
* 24ma di aprilo - Édgar Sanabria, prezidanto di Venezuela (n. 1911)
* 26ma di aprilo - Lucille Ball, Usan aktorino di komedii (n. 1911)
* 28ma di aprilo - Esa Pakarinen (sr.), Finlandan aktoro (n. 1911)
* 30ma di aprilo - Sergio Leone, Italiana filmifisto (n. 1929)
* 20ma di mayo - John Richard Hicks, Angla ekonomikisto, Nobel-laureato (n. 1904)
* 3ma di junio - ayatolo Ruhollah Khomeini, chefo di *Shia*-Mohamedani de Iran (n. 1900)
* 9ma di junio - George Wells Beadle, Usana genetikisto, Nobel-laureato (n. 1903)
* 22ma di junio - Martti Talvela, Finlandan opero-kantisto (n. 1935)
* 30ma di junio - Hilmar Baunsgaard, chefministro di Dania (n. 1920)
* 2ma di julio - Andrei Gromiko, Sovietiana politikistulo (n. 1909)
* 6ma di julio - János Kádár, Hungara politikistulo (n. 1912)
* 11ma di julio - Laurence Olivier, Britanian aktoro (n. 1907)
* 16ma di julio - Herbert von Karajan, Austriana orkestrestro (n. 1908)
* 19ma di julio - Kazimierz Sabbat, Polona politikistulo (n. 1913)
* 22ma di julio - Martti Talvela, Finlandana kantisto di opero (n. 1935)
* 2ma di agosto - Luiz Gonzaga, Braziliana muzikistulo e kantisto (n. 1912)
* 12ma di agosto - William Bradford Shockley, Usana fizikistulo, Nobel-laureato (n. 1910)
* 21ma di agosto - Raul Seixas, Braziliana kantisto (n. 1945)

Georges Simenon
* 4ma di septembro - Georges Simenon, Belga skriptisto (n. 1903)
* 14ma di septembro - Pérez Prado, Kubana kompozisto (n. 1916)
* 22ma di septembro - Irving Berlin, Usana kompozisto (n. 1888)
* 26ma di septembro - Kaj Franck, Finlandana projetisto di mobli (n. 1911)
* 28ma di septembro - Ferdinand Marcos, diktatoro di Filipini (n. 1917)
* 4ma di oktobro - Graham Chapman, Britanian aktoro (n. 1940)
* 6ma di oktobro - Bette Davis, Usan aktorino (n. 1908)
* 26ma di oktobro - Charles J. Pedersen, Usana kemiisto, Nobel-laureato (n. 1904)
* 3ma di novembro - Timoci Bavadra, chefministro di Fidji (n. 1934)
* 5ma di novembro - Vladimir Horowitz, Rusa pianisto (n. 1903)
* 13ma di novembro - Princo Franz Joseph la 2ma di Liechtenstein (n. 1906)
* 18ma di novembro - Edvin Laine, Finlandana filmifisto (n. 1905)
* 20ma di novembro - Božidar Jakac, Sloveniana piktisto (n. 1899)
* 22ma di novembro - René Moawad, prezidanto di Libano (n. 1925)
* 26ma di novembro - Ahmed Abdallah Abderemane, prezidanto di Komori (n. 1919)
* 27ma di novembro - Carlos Arias Navarro, chefministro di Hispania (n. 1908)

Ahmadou Ahidjo
* 30ma di novembro - Ahmadou Ahidjo, prezidanto di Kamerun (n. 1924)
* 3ma di decembro - Fernando Martín, Hispana basketbalisto (n. 1962)
* 3ma di decembro - Sourou-Migan Apithy, prezidanto di Dahome, la nuna Benin (n. 1913)
* 7ma di decembro - Hans Hartung, Germana-Franca piktisto (n. 1904)
* 8ma di decembro - Mikola Livickiy, Ukrainana politikisto en exilo (n. 1907)
* 12ma di decembro - Roger Moureaux, Franca Idisto (n.?)
* 14ma di decembro - Andrei Saharov, Sovietiana fizikisto e politikal aktivisto, Nobel-laureato pri paco (n. 1921)
* 16ma di decembro - Lee Van Cleef, Usan aktoro (n. 1925)
* 16ma di decembro - Silvana Mangano, Italian aktorino (n. 1930)
* 22ma di decembro - Samuel Beckett, Irlandana skriptisto, Nobel-laureato (n. 1906)
* 25ma di decembro - Nicolae Ceausescu, chefo di Rumania, mortigita (n. 1918)

## Nobel-premiiziti

* Fiziko: Norman Foster Ramsey, Jr, Hans Georg Dehmelt, Wolfgang Paul
* Kemio: Sidney Altman, Thomas Cech
* Fiziologio o Medicino: John Michael Bishop, Harold Elliot Varmus
* Literaturo: Camilo José Cela
* Paco: Tenzin Gyatso (14ma Dalai Lamao)
* Ekonomiko: Trygve Haavelmo

## Referi