Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Epiko

L’  **epiko** esas literaturala jenro. L'epiko naracas eventi reala od imaginita di qui la protagonisto esas l'autoro ipsa od altru. Ol esas esence objektala. Tradicione l'epiki expresesis per versi, ma depos la Mezepoko la prozo pokope komencis preponderar en ol.

La precipua sub-jenri epikal en verso-formo esas:

* epika poemo,
* epopeo,
* romano,
* jesto.

Proze on dicernas precipue la sequanta sub-jenri:

* rakonto,
* novelo,
* romano,
* legendo.

L’ *epikajo*esas generala termino inkluzanta singla verko epika. Segun ica kriterio ne nur epopeo, epika poemo, romano e jesto, ma anke rakonto, novelo e romano esas epikajo.

### Versa sub-jenri dil epiko

* L’  **epika poemo** naracas heroala prodaji kun la skopo gloriizar la patrio. Exempli: *Eneido*da Vergilio, *La Luzidi*da Camões.

* L’ **epopeo** es grandioza e solena epika poemo qua naracas evento tre importanta por la homaro o manifestas la spirito di tota populo o civilizeso. Exempli: *Ramayano*da Valmiki, *Iliado*ed *Odiseo*da Homero, *La Nibelungi*(anonima) e la *Kalevala* da Elias Lönnrot. (Kelka skriptisti ne dicernas epopei de epika poemi, e nomizas la sama verko sive epopeo, sive epika poemo.)

* La **romano** esas poemo ek versi oksilaba kun asonancoza rimo en le para, qua deskriptas agi milital o kavalieratra.

* La **jesto** esas mezepokala poemo qua naracas la prodaji di historiala o legendala heroi.
# Westal Europa

Westal Europa (acianea koloro).
**Westal Europa** esas regiono di westala parto di Europa.

Segun geografiala klasifiko (por statistikala skopi) di Unionita Nacioni a Westal Europa apartenas: Austria, Belgia, Francia, Germania, princio Liechtenstein, princio Luxemburgia, princio Monako, Nederlando e Suisia.
# Bismarck, Nordal Dakota

|  |
| --- |
|  **Bismarck**  |
|  |
| Aeral imajo pri Bismarck. |
|  |
| Standardo |
| Lando: |  Usa |
| Stato: | Nordal Dakota |
| **Informo:** |
| Fondita ye: | 14ma di mayo 1872 |
| Latitudo: | 46°48'48" N |
| Longitudo: | 100°46'44" W |
| Altitudo: | 514 m |
| Surfaco: | 91,12 km² |
| Habitanti: | 73 622 (2020) |
| Denseso di habitantaro: | 819,6 hab./km² |
| Disto de Washington DC: | 2470,34 km |
| **Horala zono:** | UTC-6 (UTC-5 dum la somero) |
| **Urbestro:** | Mike Schmitz |
| **Mapo:** |
|  |
| Oficala retosituo: |
| www.bismarcknd.gov |

Legifala domo di Nordal Dakota, en Bismarck.
**Bismarck** esas chef-urbo dil Usana stato Nordal Dakota. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis 73 622 habitanti, kontre 61 272 habitanti en 2010. Lua tota surfaco esas 91,12 km², equivalanta a 35,2 mi².

L'urbo fondesis ye la 14ma di mayo 1872 da Europani, an l'estala rivo di rivero Missouri. Ol esas chef-urbo di Nordal Dakota depos 1889.

## Referi

| Chef-urbi di Usana stati |
| --- |
| Alabama • Alaska • Arizona • Arkansas • Connecticut • Delaware • Florida • Georgia • Havayi • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Kalifornia • Kansas • Kentucky • Kolorado • Louisiana • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Mississippi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • Nordal Karolina • Nordal Dakota • Nova-Hampshire • Nova-Jersey • Nova-Mexikia • Nova-York • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pensilvania • Rhode Island • Sudal Karolina • Sudal Dakota • Tennessee • Texas • Utah • Vermont • Virginia • Washington • Westal Virginia • Wisconsin • Wyoming |
# Stato Stiria

|  |
| --- |
|  **Stato Stiria**  |
| Bundesland Steiermark |
| **Stato di Austria** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  |  |
| Standardo | Blazono |
| **Mapo** |
| 47°15′00"N, 15°20′00"E |
| di Austria |
|  |

 |
| **Generala datumi** |
| **Lando** | Austria |
| **Chef-urbo/i** | Graz |
| **ISO 3166-2** | AT-6 |
| **Statestro** | Christopher Drexler |
| **Habitantaro** |
| **Linguo** | Germaniana |
| **Habitantaro** | 1 265 198 (2023) |
| **Denseso** | 77 hab./km² |
| **Geografio** |
| **Totala surfaco** | 16 399,34 km² |
| **Horala zono** | UTC+1 (+2 somere) |
| **Oficala retosituo** | www.verwaltung.steiermark.at |

**Stato Stiria** es un ek 9 stati di Austria. Ol subdividesas en 13 distrikti (en to 1 statutala urbo), ed olua chefurbo esas Graz.

## Distrikti dil stato

Le regioni per simboli.

Distrikti e statutala urbo| nomo | surfaco (km²) | habitanti 1ma di januaro 2023 | automobilo- kodexo |
| --- | --- | --- | --- |
| Bruck-Mürzzuschlag | 2 156,93 | 98 534 | BM |
| Deutschlandsberg | 863,47 | 61 121 | DL |
| Graz | 127,57 | 298 479 | G |
| Graz-Umgebung | 1 084,55 | 162 408 | GU |
| Hartberg-Fürstenfeld | 1 224,28 | 91 215 | HF |
| Leibnitz | 749,97 | 86 991 | LB |
| Leoben | 1 053,49 | 59 944 | LE (urbo) / LN |
| Liezen\* | 3 318,72 | 79 831 | LI |
| Murau | 1 385,48 | 27 314 | MU |
| Murtal | 1 675,81 | 71 657 | MT |
| Südoststeiermark | 982,96 | 84 092 | SO |
| Voitsberg | 678,18 | 51 239 | VO |
| Weiz | 1 097,94 | 92 373 | WZ |

\* en distrikto Liezen situesas *politikala agenterio Gröbming* (surfaco: 954,85 km², habitanti: 22 963, automobilokodexo: GB), qua en yari 1938-1962 esis separata distrikto.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Federala stati di Austria |  |
|  **Wien·**   Austria-Infro **·**   Austria-Supro **·**   Burgenland **·**   Karintia **·**   Salzburg **·**   Stiria **·**   Tirol **·**   Vorarlberg |
# Nelly Sachs

|  |
| --- |
| **Nelly Sachs** |
|  |
| **Profesiono:** | skriptisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Germania |
| **Naskodato:** | 10 di decembro 1891 |
| **Nasko-loko:** | Berlin, Germana imperio |
| **Mortodato:** | 12 di mayo 1970 |
| **Morto-loko:** | Stockholm, Suedia |
|  |  |

**Nelly Sachs** (10ma di decembro 1891 til la 12ma di mayo 1970) esis Germana skriptisto e poetino qua recevis Nobel-premio pri literaturo en 1966.

## Referi
# Kiyiva Rus

Kiyiva Rus dum la duimo dil 11ma yarcento.
**Kiyiva Rus** (Olda Estala Slavonia *Рѹ́сь*, *Рѹ́сьскаѧ землѧ*, Grekiane *Ῥωσία*, Latine *Russia*, *Ruthenia*, *Ruscia*, *Ruzzia*, Old Norse Garðaríki) , esis laxa federuro di estala slava tribui en Europa de lasta 9 til mez 13 yarcenti sub la rejo di la dinastio Rurik. La moderna habitanti di Bielorusia, Ukraina e Rusia omni klamas havar Kiyiva Rus kom lia kulturala ancestro. Ad lua maxim extenso dum la duimo dil 11ma yarcento, ol extensis de Baltiko en nordo til la Nigra maro en sudo e de la fonti di Vistula en westo a la peninsulo Taman en esto, ed unionis la maxim multa estal slava tribui.
# Benelux

Emblemo di Benelux.
Mapo di la tri landi di Benelux.
**Benelux** (Nederlandane: *Benelux Unie*; France: *Union Benelux*), akronimo ek la nomo di la tri landi en lia originala lingui (Be**lgique* o Be**lgië* o Be**lgien*, Ne**derland* e Lux**embourg*), esas uniono ekonomial e politikal inter Belgia, Nederlando e Luxemburgia, qua fondesis per la kontrato Benelux.

Ica tri vicina rejii konstitucala jacas en westal Europa, inter Francia e Germania, ed unionis su pos la duesma mondomilito por krear ekonomial ento plu forta apud vicina landi multe plu granda.

La nomo Benelux nun ofte uzesas komune por vizar ica tri-landa grupo en la faki geografiala, kulturala, cinematografala, ekonomiala, e.c.

Benelux kovras 74 656 km² e havas 29 milion habitanti.

## Oficala lingui e repartiso

La lingui **Nederlandana** e **Franca** esas la du oficala lingui di Benelux e lua institucuri.

De la 29 milion habitanti di Benelux:

* 81,7 % parolas la Nederlandana, t.e. 23,7 milion homi;
* 17 % parolas la Franca, t.e. 4,8 milion homi.

## Institucuri

Depos la kontrato dil Uniono Benelux di 2008, la institucuri di Benelux esas:

* **Generala Sekretarierio** qua esas la administrerio di Benelux e stacas en Bruxel;
* **Ministrala Konsilio** qua esas la exekutanta institucuro e konsistas ek la ministri pri extera aferi di la tri stati e segunkaze altra ministri;
* **Beleluxana Konsilio** ek la direkteri dil temala komisioni di Benelux;
* **Konsultal Interparlamenta Konsilio** (anke nomita **Parlamento di Benelux**) ek parlamentani di la tri stati;
* **Judiciala Korto** qua solvas questioni sendita da la nacionala judiciisti, interpretas la Beneluxana legaro, e deliberas pri la interna administrala konstesti.

La kontrato kreis anke **Beneluxana Kontoro pri Intelektala Proprieto** qua stacas en Den Haag.
# Italika lingui

| Italika lingui |
| --- |
|  |
| **Parolata en:** | Ocidentala Europa, Latin Amerika, Rumania, Afrika, Nord-Amerika e Anciena Italia |
| **Regiono:** |  |
| **Quanto di parolanti:** | ~700 milioni |
| **Rango:** |  |
| **Klasifikuro:** | Indo-Europana  **Italika lingui** |
| Oficala stando |
| **Oficala linguo en:** |  |
| **Regulata da:** |  |
| Kodexi |
| **ISO 639-1:** |  |
| **ISO 639-2:** |  |
| **ISO 639-3:** | {{{Iso3}}} |
|  |
| **Videz anke**: Indo-Europana linguaro – Linguaro |

**Italika lingui** esas brancho di Indo-Europana linguaro qua inkluzas Latinida lingui ed extingita lingui kam Latina ed altri anciena lingui parolita en aktuala Italia.

## Extera ligli

* Lingui en Anciena Italia
# Koniko

**Koniko** esas :

* (geometrio) singla de la kurvi (cirklo, elipso, hiperbolo, parabolo) quin onu obtenas per la seciono di kono per plani diverse situita relate l'axo e la genitanto.
* (geometrio analitiko) seciona plano di kono duesmagrada, e di qua equaciono esas : ax2 + 2 bx + cy2 + 2 dx + 2 ey + f = zero.
# Starlink

Logo di Starlink
60 un-sur-altra amasigita probo-sateliti di Starlink jus ante esar lansot en lia orbito da Falkono 9-fuzeo, en mayo 2019
**Starlink** esas reto de cirkume 12.000 sateliti konstruktata dal Usana kosmala firmo SpaceX. Per la satelitaro en basa strato cirkum la tero la firmo produktas mondo-vasta larja-bend interreto. L'uzanto nur bezonas anteno tam granda kam 'buxo di "pizza"'.
# Marseille

|  |
| --- |
|  **Marseille**  |
|  |
| Marseille, kun lua anciena portuo avane, e la katedralo di Nia Damo di la Gardo sur kolino. |
|  |  |
| Standardo | Blazono |
| Lando: |  Francia |
| Regiono: | Provenco-Alpi-Azur-Rivo |
| **Informo:** |
| Latitudo: | 43°17′47″N |
| Longitudo: | 5°22′12″E |
| Altitudo: | 0 til 652 m |
| Surfaco: | 240,62 km² |
| Habitanti: | 873 076 (2021) |
| Denseso di habitantaro: | 3600 hab./km² |
| Disto de Paris: | 776 km |
| **Horala zono:** | UTC+1 (UTC+2 dum somero) |
| **Urbestro:** | Benoît Payan (PS) |
| **Mapo:** |
|  |
| Oficala retosituo: |
|  |

Katedralo di Santa Maria Majora (*Sainte-Marie-Majeure*).
**Marseille**, pronuncez *Marseye* (en l'Ocitana: *Marselha*) esas urbo ed importanta portuo en sudala Francia, sur Mediteraneo-litoro. Segun statistiki de la yaro 2021 ol havis 873 076 habitanti. Lua tota surfaco esas 240,62 km².

Ol esas la 2ma maxim populoza urbo di Francia, dop Paris, ed esas la maxim anciena urbo di la lando, ensemble Béziers. Marseille fondesis da Greki cirkume 600 aK, kun nomo Μασσαλία (*Massalía*). Vit-beri kultivesas proxim ol de cirkume 4ma yarcento aK. Ol enkorpigesis da rejio Francia en 1481. Nun, ultre portual agado, ol ank esas importanta industriala centro, nome por petrokemial industrii e rafino di petrolo.

Marseille havas importanta universitato, *Université d'Aix-Marseille*, kreita en 2012 kom rezulto dil enkorpigo di du olima universitati, *Université de Provence Aix-Marseille I* fondita en 1970, ed *Université de la Méditerranée Aix-Marseille II*, fondita en 1971.

## Geografio

Partal imajo pri Marseille.
La reliefo di Marseille esas kolinoza, kun basa ed extensa regiono proxim la litoro, e naturala tereni montoza en qui ne esas posibla urbanigar. Lua mezavalora altitudo esas 0 til 652 metri, e lua maxim alta punto esas 652 metri super la marala nivelo.

La klimato di Marseille esas mediteranea, kun milda vintri e varma e sika someri (*Csa* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora temperaturo en januaro (vintro) esas 7,7°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 25,2°C. La minima temperaturo ulafoye enrejistrita en la urbo esis −16,8 °C, ye la 12ma di februaro 1956, kontre ke la maxima temperaturo ulafoye enrejistrita esis 40,6 °C ye la 29ma di julio 1983.

La mezavalora yarala pluvo-quanto dil urbo esas 532 mm, e la maxim pluvoza monato esas septembro, kun mezavalore 82 mm. La maxim pluvoza sezono esas l'autuno, de septembro til la komenco di decembro. Marseille recevas multa sunolumo: plu kam 2800 hori di sunolumo omnayare, nome pro influo da sika e kolda vento *Mistral*, qua suflas denorde.

## Referi

Anciena Portuo di Marseille (nokto)
# Grado Fahrenheit

Termometro kun skalo di Fahrenheit-gradi e Celsius-gradi.

  Landi qui uzas nur Fahrenheit-gradi (℉).
  Landi qui uzas gradi Fahrenheit (℉) e Celsius (°C).
  Landi qui uzas nur Celsius-gradi (°C).
**Grado Fahrenheit** (abreviuro *°F*) esas mezur-unajo pri temperaturo proponita en 1724. La nomo devenas de Germana fizikisto Gabriel Fahrenheit.

La skalo remplasigesis da Celsius-skalo, e nuntempe ol es uzata nur en Usa, Insuli Kaiman, Bahama, Belize e Liberia.

32 °F esas quivalento di 32 °C, e 212 °F – 100 °C.

Generala relati inter Fahrenheit e Celsius-gradi ne esas simpla:

 WIKINIUM\_MATH\_PH\_0
 WIKINIUM\_MATH\_PH\_2
Simpligita (ne preciza) relati por rapida transkalkular es:

TCelsius = (TFahrenheit − 32)/2
TFahrenheit = 2 × TCelsius + 32
# Gugoloplexo

**Gugoloplexo** esas nombro pri valoro WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 (dek potenco gugolo), altre skribita kom:

10 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000 000.
# Kometo Halley

La Kometo di Halley, ye 8 di marto 1986
La **Kometo di Halley** esas la maxim bone konocata kometo di kurta periodo; ol esas reguloze videbla de Tero. Ol esas nomizata por la astronomo Edmond Halley, qua, en 1705, pos konsidero di astronomiala observi di la antea du yarcenti, konstatis ke ula sama kometo aparis ye periodo di 75 o 76 yari.

Olua vizito esis observata e registragata da astronomi de plu kam du mil yari.

Ca kometo ye 66 esis videbla de januaro til aprilo di ta yaro, ed ol havis perceptebla kaudo. Ol esis mencionata da Cassius Dio (Romana konsulo e historiisto, 150–235) e Suetonius Tranquillus (Romana historiisto, 69–122). Li skribis ke, dum la vivo di la imperiestro Vespasianus, kometo aparis dum longa tempo; la Romana populo pensis ke la aparo esas auguro di la morto di Vespasianus.

En 218 la kometo esis videbla, e ye 17 di mayo ol atingis perihelio. Olua aparo esis registrata da Chiniana astronomi; li vidis ol matine dum 20 dii, e pose en la vesperala cielo. Ol esis mencionata da Cassius Dio, qua skribis ke ol efektigis terorigiva pavoro. Esis supozata ke ca aparo di la kometo esis kauzo di la morto di Romana imperiestro Macrinus: pos un yaro en ofico, il perdis populara susteno ed altra imperiestro proklamesis; il esis exekutata en junio 218.
# Apollon-asteroido

**Apollon-asteroido** esas planetoido krucumant ne nur orbito di Tero ma ank di Venuso, e ulatempe Merkuro. La nomo devenas de figuro de Greka mitologio Apollon e asteroido nomizita honore di lo – 1862 Apollon.

Segun statistiki del 13ma di marto 2025 esis konocata 21 496 Apollon-asteroidi – 1 744 kun donata numeri e 80 kun propra nomi.
# Kristalografio

**Kristalografio** esas la cienco qua examinas l'aranjo di atomi en solidi. La vorto "kristalografio" derivas de la Greka vorti *crystallon* ("konjelita guto", kun sua signifiko extensata ad omna solidi kun kelka grado di translucideso. En julio 2012, l'Unionita Nacioni agnoskis la ciencala importo di kristalografio, e proklamis ke 2014 esus l'internacionala yaro di la kristalografio.

Ante la developo di kristalografio per radiografuro difrakto, la studio di kristali facesis segun sua geometrio. To facesis per mezuro dil anguli di la facii de ula kristalo, segun teoriala refero axi (kristalografiala axi), establisanta la simetreso di la kristalo traktata. Ta lasta facesas uzanta goniometro. La situeso en 3D spaco di omna kristalo facio trasesas sur stereoskopiala reto, c. e, Wulff-reto o Lambert-reto. Fakte, la polo di omna facio trasesas sur la reto. Omna punto markizesas kun lua Miller-indexo. La finala skizuro permisas establisar la simetreso dil kristalo.

Kristalografiala metodi nun dependas del analizo di modeli pri difrakto di specimeno vizata per radiaco di sama tipo. Quankam radiografuro esas maxim ofte uzita, la radiaco ne esas sempre elektromagnetika radiaco. Elektroni o neutroni uzesas por kelka projekti. To faciligesas pro la propraji dil ondo di la partikuli. Kristalografi ofte apertite konstatas la tipo di lumizo uzata kande referita a metodo, exemple la termini radiografuro difrakto, neutrono difrakto ed elektrono difrakto.

Ca tri tipi di radiaco interagas kun la specimeno en diversa manieri. Radiografuro interagas kun la spacala distributo di la valenco elektronikala, kontre ke elektroni esas partikuli portanta charjo, do nutrivas la tota charjo distributo di amba atomala nuklei e la cirkumaji elektroni. Neutroni esas dissemita da l'atomala nuklei tra la forta nukleala forci, ma pluse, la magnetala momento di neutroni esas diferanta de zero. Esas do anke dispersita da magnetala feldi. Kande neutroni esas dispersita de hidro-kontenanta materii, produktas difrakto shabloni kun alta bruiso niveli. Tamen, la materio povas kelkafoye esar traktita por remplasar deuterio per hidro.
# NIFO

**NIFO** (ne-identizita flugant objekto) esas objekto di qua l'origino esas nekonocata.

La defino introduktesis fino di 1945 dal Usan aerarmeo en *Project Grudge,* la preversiono di *Project Blue Book*, por referar ad aparta klaso de observaji qui permanante restis neklarigeble.

NIFO esas supozita cielala fenomeno, qua perceptesas kom flugant objekto ma ne esas klare identizita. Neidentizita flugant objekti ofte konsideras da certena personi kom exterterana spaconavi ed en populara kulturo ya divenabis sinonima kun diskatra spaconavi ofte nomata "fluganta diski" en lingui natural.

Segun ciencala studii la majoritato di neidentizita flugant objekti esas misidentifikita naturfenomeni o normal objekti, quale avioni, aerostati o nubi. Mikra proporciono ne esas explikit e do esas la kontroverso-temo inter kredanti ye vizitanta exterterani e nekredanti, quale skeptiki e multa ciencisti.

La maxim multa NIFO-i pose semblas esar natur-aparajo od artificala lumo quale lampi.

"Fluganta diski" divenis temo en lektaji por yunuli pri spaconavi dum la 1920ma yari ed aparis en populara kulturo dum la 1950ma yari, kande la termino "neidentizita flugant objekto" erste aparis. L'asociado kun cienco fiktiv ankore duras, ma en ula landi multa homi kredas ke ca objekti vere esas spaconavi od armeal armi. Famoza filmi en qua neidentizita flugant objekti aparas, esas *Milito di la Mondi*, *E.T. the Extra-Terrestrial*, *Predator*, *Roswell*, *Independence Day*, *Mars Attacks!*, *Men in Black* ed *Avatar*.
# William Wordsworth

|  |
| --- |
| **William Wordsworth** |
|  |
| **Profesiono:** | skriptisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Unionita Rejio |
| **Naskodato:** | 7 di aprilo 1770 |
| **Nasko-loko:** | Cockermouth, Anglia |
| **Mortodato:** | 23 di aprilo 1850 |
| **Morto-loko:** | Rydal Mount, Anglia |
|  |  |

**William Wordsworth** (1770 til 1850) esis Britaniana poeto di Romantikismo, konsiderita un ek la precipua Britaniana poeti del movado.
# Galileo (kosmonavo)

La sondilo *Galileo*, qua decensis vers Jupitero
**Galileo** esis kosmosondilo qua studiis la planeto Jupitero.

Ol departis de Tero ye la 18ma di oktobro 1989, desligite de Spaco-paromo Atlantis. Por atingar la orbito di Jupitero, ol pasis Venuso e dufoye pasis Tero, utiligante olia gravitado por ganar momento. Ol exploris Venuso dum la paso.

Ye la 29ma di oktobro 1991, du monati pos ke ol eniris la asteroido-zono, Galileo atingis maxim proximeso, cirkume 1600 km, a la asteroido 951 Gaspra. Lo esis la unesma renkontro kun asteroido di irga kosmosondilo. 951 Gaspra havis dimensioni cirkume 19 per 12 per 11 km, e havis multa krateri. Ye la 28ma di agosto 1993, Galileo renkontris altra asteroido, 243 Ida.

Ye la 13ma di julio 1995, Galileo, atinginte disto 80 milion km de la planeto Jupitero, desligis sondilo por explorar la planeto. La sondilo decensis vers Jupitero e transmisis informeso a Galileo dum 57 minuti, ante ke kontakto esis perdata. Ca informeso indikis la existo di intensa radiiva zono, 50 000 km super la nubi di la planeto, e forta venti, di cirkume 640 m/sec. Dum sequanta yari, Galileo exploris la naturala sateliti di Jupitero, plurafoye pasante Europa, Kalisto ed Io.
# Mars Reconnaissance Orbiter

Mars Reconnaissance Orbiter esas kosmoprobilo di NASA, por studiar la geologio e klimato di Marso.

Ol lansesis ye 12ma di agosto 2005, ed arivis en marto 2006. En novembro 2006 ol eniris finala orbito, qua esis elipsala orbito irante super la poli di Marso. La skopo di la misiono esas studiar la sezoni e la cirkulado di l'atmosfero; serchar indikaji do aquo, prezenta e pasinta; e saveskar la geologio di la planeto.

La probilo anke povas provizar relayado di transmisaji de la surfaco di Marso a Tero; e studiar potenciala arivo-loki por futura misioni ed itinerarii por exploranta veturi.

Ye 29ma di septembro 2006 ol transmisis unesma detaloza imajo, e pose transmisis multa plusa imaji, qui klarigas la geologio di Marso. Ol ankore funcionas, preter la expektita vivo di la probilo.
# Infrereda radiaco

**Infrereda** esas elektromagnetika radiaco di ondlongeso inter 780nm til 1mm.

Ol forte radiesas da varma objekti ed anke nomesas varmeso-radio.

Militala apliki inkluzas misil-detekto ed aparato por dumnokta vido.

Infrereda fotografo exploras l'*infrereda fenestro*, la spektrala rango en qua l'atmosfero esas diafana.

|  |
| --- |
| *Precipua artiklo: ultreviolea radiaco* |