Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Mumio

Mumio.
Egiptiana mumio en Britaniana Muzeo.
**Mumio** esas kadavro embalmita ed envelopita per bendeti, quan onu renkontras en la sepulturi de Antiqua Egiptia.

## Mumio-pulvero

La **mumio-pulvero** esis magiala medikamento. Originale ol elaboresis ek la bandaji de la mumii. La bandajo kontenas rezino e bitumo (*mumia*). Dum pasinta tempi l’ aferi esis mixita, ed on komencis grindar mem la mumii ipsa por la medikamenti.

On uzis vaste la pulvero precipue de la 13ma yarcento til 17ma yarcento. Dum la 18ma yarcento la mumio-pulvero esis reala medikamento di respektita apoteko. On uzis la pulvero kom pansajo pro l’ ostala rupturo e la sango-likanta nazo, ma on uzis ol ank interne. En Venezia dum la 16ma yarcento l'valoroza mumii esis tre profitanta varo, ed anke falsiganti richeskis.

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |
# Diana (mitologio)

*Diana* (muzeo en Louvre, Paris).
**Diana** en Romana mitologio esis deino di chasado, naturo, fertileso e luno.

En 6 yarcento aK identifikesis kom Grek Artemida.
# Apollo 17

La exkurso-vehilo di Apollo 17 ye olua finala loko pos exkursi
**Apollo 17** esis la lasta spaconavo en qua homi voyajis a la luno.

Ol esis lansata ye 7 di decembro 1972. La navo portis Eugene Cernan, Ronald Evans e geologo Harrison Schmitt; Cernan e Schmitt arivis ye la surfaco di la luno ye 11 di decembro, dum ke Evans esis en orbito cirkum la luno. La du facis tri exkursi per specala vehilo, dum qui li kolektis specimeni di petro e facis altra taski; singla exkurso duris cirkume sep hori. La tota disto di voyajado en la vehilo esis 35,9 km; la maxim granda disto de lia navo esis 7,6 km. Li livis la luno ye 14 di decembro, e li arivis retroe ye Tero, en la suda Pacifiko, ye 19 di decembro.
# Chang'e 5

*Chang'e 5*
Chang'e 5 esis kosmosondilo di la Popul-Republiko Chinia. Ol prenis specimeno di lunala sulo e sucesoze retro-iris a Tero portante la specimeno, l'unesma sondilo qua facis to depos *Luna 24* en 1976.

Ol esis parto de la Chang'e-serio di misioni a la luno, nomizita pro la Chiniana deino di la luno Chang'e. Ol lansesis ye 23ma di novembro 2020, ed arivis sur la surfaco di la luno ye 1ma di decembro sur *Oceanus Procellarum*, proxim volkano, ube la sulo kontenas kemiala elementi ne trovita da la misioni di Apollo (di Usa) o Luna (di USSR). Instrumenti en la sondilo inkluzis kameri, radaro por penetrar la sulo, e borilo por prenar specimeno di sulo ye profundeso cirkume 1 m.

La sondilo retro-iris kun la specimeno a la modulo en orbito cirkum la luno; ye 16me di decembro la retrovenanta kapsulo atingis Tero. La orbito-modulo, pos 88 dii, atingis Lagrange-punto L1, en orbito cirkum la suno, inter la suno e Tero.
# Hungara linguo

| Hungariana linguo |
| --- |
| magyar |
| **Parolata en:** | Hungaria e altre stati |
| **Regiono:** | Europa |
| **Quanto di parolanti:** | 14,5 milioni (1ma e 2ma linguo) |
| **Rango:** |  |
| **Klasifikuro:** | Uralika linguaro  Fena-Ugra brancho   Ugra grupo    **Hungariana** |
| Oficala stando |
| **Oficala linguo en:** | Hungaria, Europana Uniono |
| **Regulata da:** | *Magyar Tudományos Akadémia* |
| Kodexi |
| **ISO 639-1:** | hu |
| **ISO 639-2:** | hun |
| **ISO 639-3:** | {{{Iso3}}} |
|  Totala personi ke parolas Hungariana linguo, en Hungaria ed altre vecina landi. |
| **Videz anke**: Indo-Europana linguaro – Linguaro |

La Hungariana esas la oficala linguo di Hungaria ed altre mikra socii en vicina landi. Esas parolata da aproxime 14,5 miliono personi.

Hungariana koncernas kun la grupo di Uralika linguaro, kune Hanti (Ostiaka) e Mansi (Vogul) lingui, di centrala Rusia.

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | Oficala lingui di Europana Uniono |  |
| Angliana | Bulgariana | Chekiana | Daniana | Estoniana | Finlandana | Franciana Germaniana | Grekiana | Hispaniana | Hungariana | Irlandana | Italiana | Latviana Lituaniana | Maltana | Nederlandana | Poloniana | Portugalana | Romaniana Slovakiana | Sloveniana | Suediana |
| *Fonto: Pagino di Europana Uniono* |
# Rebeka (biblala personego)

**Rebeka** aparas en Hebrea Biblo kom spozino di Isaak e matro di Jakob ed Esau.

## Rebeka en arto

*
*
*
*
*
*
*
*

## Extera ligilo

*La Epistoli* – Ido-tradukuro da Jürgen Viol
# Cionismo

**Cionismo** (en la Hebrea: צִיּוֹנוּת *cīyonut*; derivesas de Cion) esas movemento qua aspiras retroveno di la dispersita juda populo a la regiono cirkum la sakra monto Cion en Palestina. La regiono ube en biblal epoki situesis l'Israelana rejii Israel e Judea. La termino 'cionismo' unesmafoye uzesis en 1890 da Nathan Birnbaum en la revuo *Selbstemanzipation* (su-emancipo). La hem-deziro retroiras al epoko di judal exilo en Babilonia, quale deskriptit en la biblo. La disperseso di la juda populo komencis pos revolto di Shimon bar Kogba e la falio dil emancipo di judi en la dekenonesma yarcento.

Important instigo por la cionismo esis la libro *Der Judenstaat* (1896, La Judala stato) da Teodor Herzl, skribita kom reakto ye la kreskant anti-Semidismo.
# Ashkenazi

**Ashkenazi**, **Ashkenazi-Judi** o **Ashkenazala Judi** esas termino qua referas a Judala diaspori lojanta ante holokausto en central, estal e parte westal Europa, e depos 17ma yarcento anke en Amerika.

La nomo devenas de Ashkenaz – un ek personegi de Biblo.
# Nacionala Biblioteko di Israel

La **Nacionala Biblioteko di Israel** (Hebree: *הספרייה הלאומית - HaSifria HaLeumit*) esas la bilioteko dedicita a amasigar la kulturala trezori di Israel e di la Juda heredaji. La biblioteko kontenas plu kam 5 milioni di libri, ed lokesas en la Hebrea Universitato di Jerusalem.

## Extera ligili

* Nacionala Biblioteko di Israel
# Bakı

|  |
| --- |
|  **Bakı**  |
|  |
| Kelk imaji pri Bakı. |
|  |
| Blazono |
| Lando: |  Azerbaijan |
| **Informo:** |
| Latitudo: | 40°23'43'N |
| Longitudo: | 49°52'56"E |
| Altitudo: | -28 m |
| Surfaco: | 285 km² |
| Habitanti: | 2 374 000 (2014) |
| Denseso di habitantaro: | 1 024,3 hab./km² |
| **Horala zono:** | UTC+4 |
| **Urbestro:** | Eldar Azizov |
| **Mapo:** |
|  |
| Oficala retosituo: |
| www.baku-ih.gov.az |

Bakı, kun Kaspia.
**Baku** (Azerbaijanane: **Bakı**) esas la chef-urbo e maxim populoza urbo di Azerbaijan, ed anke la maxim populoza urbo di Kaspia. Segun statistiki de 2015, ol havis 2 374 000 habitanti. Jacanta 28 metri sub la marala nivelo, lua tota surfaco esas 285 km².

L'urbo esas la ciencala, kulturala ed industriala centro di Azerbaijan. Ol havas multa historiala monumenti, ed esas sideyo dil Universitato Statala di Azerbaijan, di la Nacional Akademio pri Cienci di Azerbaijan, e di multa teatri e muzei.

De 2006, Bakı esabas la starto-punto por la petrolo-konduktilo Bakı-Tiflis-Ceyhan qua transportas petrolo de Kaspia til Mediteraneo, tra Gruzia.

## Historio

Cirkume 100 mil yari ante nun, la regiono kovresis da savano, e habitesas de la petroepoko. Tranchuri en roki de bronzoepoko e bronza imajo pri fisho deskovresis en la parto anciena dil urbo. Dum l'unesma yarcento aK, Romani okupis la regiono. En la nacionala parko Gobustan, proxim l'urbo, deskovresis roka epigrafo de 84 til 96 pos Kristo, la maxim anciena skribita evidentajo pri Baku.

Dum la 8ma yarcento, Bakı esis la centro di Persa dinastio Shirvanshah. Ol ofte atakesis dal Kazaki e, pos la 10ma yarcento, anke dal Rus'i. En 1191, pos ter-tremo qua destruktis Shamakhi, lor chef-urbo di la regiono Shirvan, Akhsitan la 1ma transferis lua korto a Baku.

Dum la komenco dil 16ma yarcento, la richeso e strategiala lokizo di Baku atraktis lua povoza vicini. Dum l'antea du yarcenti, ol administresis dal Iranana tribuala kunfederuri Qara Qoyunlu e Aq Qoyunlu. La krulo di ca lasta dinastio atraktis interesi di la dinastio Safavid, qua siejis Baku e kaptis ol en 1501. L'urbo pose okupesis dal Otomani dum kurta tempo, kom rezulto di la milito Otomana-Safavida (1578-1590). En 1607 ol itere kontrolesis da Iranani.

## Geografio

Aeral imajo pri Bakı.
Jacanta an la westala rivo di Kaspia, Bakı esas vicina di fanga volkani (exemple: Keyraki, Bogkh-bogkha, Lokbatan ed altri), e di saloza lagi, exemple Boyukshor e Khodasan. Lua reliefo ordinare esas plana.

La klimato dil urbo esas miarida e moderema (*BSk* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). La mezavalora temperaturo en februaro (vintro) esas 4,2°C, dum ke la mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 26,4°C. Dum la Sovietian epoko, Baku esis populara destino turistala, pro lua multa sunoza e varma dii e sika klimato. Altralatere, l'industrial agado dum la sama epoko kontaminis multa loki.

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 210 mm, e la maxim pluvoza monato esas novembro, kun mezavalore 30 mm. La maxim sika monato esas julio: lua pluvo-quanto esas mezavalore 2 mm.

## Referi

## Extera ligilo
# Walter Baade

|  |
| --- |
| **Walter Baade** |
|  |
| **Profesiono:** | astronomo |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Germania |
| **Naskodato:** | 24 di marto 1893 |
| **Nasko-loko:** | Preußisch Oldendorf, Germana Imperio |
| **Mortodato:** | 25 di junio 1960 |
| **Morto-loko:** | Göttingen, West-Germania |
|  |  |

| Deskovrita planetoidi: 10 |
| --- |
| 930 Westphalia | 10ma di marto 1920 |
| 934 Thüringia | 15ma di agosto 1920 |
| 944 Hidalgo | 31ma di oktobro 1920 |
| 966 Muschi | 9ma di novembro 1921 |
| 967 Helionape | 9ma di novembro 1921 |
| 1036 Ganymed | 23ma di oktobro 1924 |
| 1103 Sequoia | 9ma di novembro 1928 |
| 1566 Ikar | 27ma di junio 1949 |
| 5656 Oldfield | 8ma di oktobro 1920 |
| 7448 Pöllath | 14ma di januaro 1948 |

**Wilhelm Heinrich Walter Baade** (n. ye la 24ma di marto 1893 – m. ye la 25ma di junio 1960) esis Germanian astronomo. Il deskovris i.a. 10 planetoidi.

Honore di il nomizesis un ek asteroidi de precipua zono deskovrita ye la 20ma di oktobro 1938 da Arno Wachmann – 1501 Baade, ed ank un ek lunala krateri – kratero Baade.
# Mikro

**Mikro** (abriviuro *µ*) en Internaciona Sistemo di Unaji esas prefixo multiplikala di mezur-unajo di grandesi fizikala, pri multiplikajo 10-6 = 0.000001, ed olua inverseso (1 000 000 = 106) es prefixo mega-.

Kom prefixo generala indikanta mikreso, ol es uzata kontraste a \*makro-: mikrokosmo, mikroekonomiko.
# Kirila alfabeto

**Kirila alfabeto** repozas Greka alfabeto. (Videz prizento en extera ret-situo.)

Uzante Kirila alfabeto skribesas ek Slava lingui en Rusiana, Bielarusiana, Ukrainana, Bulgariana, Macedoniana e Serbiana. Per Kirilo skribesas anke en Uralika e Turka e Tungusiana lingui, di qui parolanti habitas l' areo di olima Soviet-Uniono, ed en Mongoliana.

Hike esas prizentata alfabeto qua uzesas en Rusa linguo. Multa lingui uzante kirila alfabeto havas anke plusa literi.

| granda litero | mikra litero | pronunco en Ido | altra |
| --- | --- | --- | --- |
| А | а | a |  |
| Б | б | b |  |
| В | в | v |  |
| Г | г | g |  |
| Д | д | d |  |
| Е | е | e | palataligas preiranta konsonanto, pronunco *ye* en komenco di vorto e pos vokalo  |
| Ё | ё | o | palataligas preiranta konsonanto, ofte skribesas sen tremo *e* |
| Ж | ж | j |  |
| З | з | z |  |
| И | и | i |  |
| Й | й | y |  |
| К | к | k |  |
| Л | л | l |  |
| М | м | m |  |
| Н | н | n |  |
| О | о | o |  |
| П | п | p |  |
| Р | р | r |  |
| С | с | s |  |
| Т | т | t |  |
| У | у | u |  |
| Ф | ф | f |  |
| Х | х | h | quale Germana *ach*, ne trans-skribesas *kh* quale en l' Angla |
| Ц | ц | c |  |
| Ч | ч | ch |  |
| Ш | ш | sh |  |
| Щ | щ | shch |  |
| Ъ | ъ | - | separas silabi |
| Ы | ы | y | "dopa-i", komparez supre й - *y* |
| Ь | ь | - |  palataligas preiranta konsonanto  |
| Э | э | e |  |
| Ю | ю | u |  palataligas preiranta konsonanto, pronunco *yu* en komenco di vorto e pos vokalo |
| Я | я | a |  palataligas preiranta konsonanto, pronunco *ya* en komenco di vorto e pos vokalo  |
# Hardwaro

**Hardwaro**, **hardvaro** od **aparat(aj)i** en komputero-tekniko esas omna videbla e tushebla komponenti o parti en komputero qui pleas rolo. La termino esas uzata kom antonimo di *softwaro*, ma la dicerno inter amba ne sempre esas klara.

## Referi
# William Bradford Shockley

|  |
| --- |
| **William Bradford Shockley** |
|  |
| **Profesiono:** | Fizikisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Usa |
| **Naskodato:** | 13 di februaro 1910 |
| **Nasko-loko:** | London, Anglia |
| **Mortodato:** | 12 di agosto 1989 |
| **Morto-loko:** | Stanford, Kalifornia, Usa |
|  |  |

**William Bradford Shockley** (n. ye la 13ma di februaro 1910 til la 12ma di agosto 1989 esis Usana fizikistulo qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziko en 1956 kun John Bardeen e Walter H. Brattain, por l'invento di transistoro.
# Subprogramo

**Subprogramo** (**proceduro** o **funciono**) es termino de procedurala linguo. Lo es separatita parto di komputerala programo posibla por exekutar multfoye dum ago di programo.

Subprogrami uzesas por simpligar precipua programo e faciligar lektado di fontokodexo di programo.
# Mashinolernado

**Mashinolernado** (de Angla *machine learning*) esas areo di artifical inteligenteso pri algoritmi, qui korektas su automatale per sua experienco, do per expozado por datumi.
# CD

**CD** (*Compact Disc*) esas optikala disko uzata por amasigar numerala informo (datumi). CD originale developesis por sono. Olu esas la formato modela por komercala muzik-diski. La sono-formato konsistas ek un o multa stereo-traki, qui uzas 16-bita PCM-codexo en 44 KHz.

La diametro di ordinara CD esas 12 cm. Un CD ordinare havas de 650 MB til 700 MB por konservar dati, anke le CD nova havas 700 MB o plu multe. La sucedanto di CD esas DVD, quo havas 4,7–8,5 GB spaco, ma CD esas ankore plu populara e plu chipa.
# Hardwaro pri apertita fonto

**Hardwaro pri apertita fonto** kontenas fizikal objecti di teknologio projetit ed ofrita da movemento pri apertita fasonado. Kune kun softwaro pri libera ed apertita fonto ol kreesis da kulturala movemento di apertita fonto.
# Equatorala klimato

Klimati dil mondo:██ equatorala klimato

.
**Equatorala klimato** esas tipo di tropikala klimato fondita proxim Equatoro, en regioni kovrata da Equatorala foresto. Wladimir Peter Köppen klasifikas lu kom *Af*.

Ta klimato ne havas sika sezono: omna monati havas plu kam 60 mm di pluvo. Total yarala pluvo superiras 2 000 mm. Ta klimato anke ne havas vintro kun kolda temperaturi. Ol esas tipale varma e humida.

Ta esas la klimato di urbi quale Iquitos en Peru, Manaus e Belém en Brazilia, Brunei, Apia en Samoa, Singapur, ed altri.
# Korti di Cádiz

Jurado di la Korti di Cádiz en la parokio di Santa Fernandus.
La **korti di Cádiz** esis la konstitucal asemblitaro inaugurita ye la 24ma di septembro 1810 en la vilajo San Fernando e pose translojita a Cádiz, Hispania, kande la lando jacis sub Franca okupo, lor la Napoleonala militi. La korti asertis legitimeso kom "l'unika reprezentero di Hispana suvereneso". Lua kunsido havis reprezenteri de tota Hispana imperio, inkluzinte Hispana Amerika e Filipini. La korti redaktis e ratifikis Hispana konstituco di 1812, qua establisis konstitucala monarkio ed eliminis kelka institucuri qui koncesis privileji a kelka grupi.

La korti di Cádiz lor e nun videsas dal historiisti kom importanta pazo vers liberalismo e demokratio en la historio di Hispania.
# Insuli Shetland

**Insuli Shetland** o **Shetland-insuli** (en Skota-Gaelana linguo: *Sealtainn*, en l'Angla e Skota: *Shetland* o *Shetland Islands*, Norn-linguo: *Hjaltland*, ancien Angla: *Zetland*, en Faerana: *Hetland*) esas Skotian insularo inter la Nord-maro e l'Atlantiko. La teritorio esas tote 1468 km², la chefurbo esas Lerwick e l'insularo havas 22.920 habitanti (2019). La populo vivas per pesko e muton-eduko.

Shetland-insuli anke esas konocata pro la poneo di Shetland.