Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Renesanco

La **Renesanco** esis periodo en europana historio, de la 14ma til la 17ma yarcento, egardata kom la kulturala ponto inter la Mezepoko e moderna historio.

*Portreto di yunino* da Sandro Botticelli
Ol komencis kom kulturala movemento en Italia dum la Tarda Mezepoko, e pose difuzesis a cetera Europa, signalinte la komenco di la Frua Moderna Epoko.

La intelektala bazo di la Renesanco esis sua propre-inventita versiono di humanismo, derivita de la rideskovro di klasika greka filozofio, quala ta di Protagoro, qua dicis ke "La homaro esas la mezuro di omna kozi."

Ica nova pensado manifestis en arto, arkitekturo, politiko, cienco e literaturo. Frua exempli esis la developo di perspektivo en oleo-piktado e la (nenova) savo facar betono. Malgre ke la invento di metala movebla tipo rapidigis la difuzo di idei de la tarda 15ma yarcento, la chanji di la Renesanco ne uniforme experiencesis trans Europa.

Kom kulturala movemento, la Renesanco inkluzis novigema florifo di Latina e nacionala literaturi, komencinta per la 14ma-yarcenta rinasko di lerno fondita sur klasika fonti, quon tatempani atribuis a Francesco Petrarca; la developo di lineara perspektivo ed altra tekniki por reprezentar plu naturala realeso en piktado; e gradopa ma omnaloka edukala reformi.

En politiko, la Renesanco kontributis a la developo dil kustumi e konvencioni di diplomaco, ed en cienco a plu multa dependo ye observo ed induktala rezono. Ultre la revolucioni dil Renesanco en multa intelektala entreprezi, e sociala e politkal renverso, ol forsan maxim bone konocesas pro sua artala developi, e la kontributi di polimati quala Leonardo da Vinci e Michelangelo, qui inspiris la termino "Renesanco-homo".

La Renesanco komencis en Firenze (videz Italiana renesanco) en la 14ma yarcento. Diversa teorii propozesis por explikar olua origini e traiti, enfokiganta diversa kauzi, inkluzanta la social e civitana partikularaji di Firenze tatempe: la politikal strukturo; la patroneso dil dominacanta familio, le Medici; e la migro di greka eruditi e texti ad Italia pos la Krulo di Konstantinoplo al Otoman-turki. Altra granda centri esis norda italiana urbo-stati quala Venezia, Genova, Milano, Bologna, e fine Roma dum la Renesanco-Papeso.

La Renesanco havas longa e komplexa historiografio, ed esas multa debato inter historiisti reakte la 19ma-yarcenta gloriizo di la "Renesanco" ed individua kultur-heroi kom "Renesanco-homi", questionanta la utileso dil Renesanco kom termino e historiala distingo.

Ula observeri questionis ka la Renesanco esis kultural "avanco" de la Mezepoko, vicee vidanta ol kom periodo di pesimismo e nostalgio a klasika antiqueso, dum ke social ed ekonomial historiisti, aparte di la *longue durée*, vicee enfokigis la kontinueso inter la du epoki, qui interligesas, quale Panofsky observis, "per mil konekti".

La vorto *Renesanco*, literale "Rinasko" (*Renaissance*) en la franca, unesme aparis en la angla en le 1830. La vorto anke aparas en la verko di 1855 da Jules Michelet, *"Histoire de France"*.
# Racion-epoko

Denis Diderot, un di la responsebla pri l´*Encyclopédie*, enciklopedio qua difuzis la filozofio di racion-epoko.
**Racion-epoko** kulturala ed intelektuala movado di intelektuali de 18ma yarcento en Europa - specale Francia ed Anglia - ed Usa. Ol stimulis cienco ed intelektuala debato di idei, ed opozis superstico, netolero e ecesi de l'eklezio o de la guverni. Ol developesis de fino di 17ma til la komenco di Franca revoluciono, quankam en ula landi prolongis su dum l'unesma yari di 19ma yarcento. La 18ma yarcento divenis konocita kom l'yarcento di lumi.

Pensisti di Racion-epoko asertis ke humana raciono povis kombatar nesavo, superstico e tiraneso, e konstruktar plu bona mondo. Racion-epoko havis granda influo en ekonomiala, politikala e social aspekti di lua epoko. Estetikala expreso di ta movado esis neoklasikismo.

## Racion-epoko en kelka landi

Ek l'Unionita Rejio, ubi uli di l'esencala traiti dil movado aparis ante ke en altra lonki, Racion-epoko asentis su en Francia, ube anglofilia avancigis da Voltaire, e produktis hike lua ideologiala korpo, enciklopedismo, e lua plu reprezentiva personi (Montesquieu, Diderot, Rousseau, edc.). Anke aparis, okazione autonome ma altra da l'influo da Anglia o Francia, en altra arei di Europa (Nederlando, Italia, Hispania, Polonia, Rusia, Germania, edc.) o en l'Amerikala kolonii. To esis kondicionita da grado di ideologiala e socio-politikala developo aquirita en la momento di nasko di nova ideologio e pro inter proceso sequita dum lua developado.

## Referi
# Joseph Pitton de Tournefort

|  |
| --- |
| **Joseph Pitton de Tournefort** |
|  |
| **Profesiono:** | Botanikisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Francia |
| **Naskodato:** | 5 di junio 1656 |
| **Nasko-loko:** | Aix-en-Provence, Francia |
| **Mortodato:** | 28 di decembro 1708 |
| **Morto-loko:** | Paris, Francia |
|  |  |

**Joseph Pitton de Tournefort** (1656 til 1708) esis Franca botanikisto famoza por definar unesmafoye la koncepto di genero en planti. Inter 1700 e 1702 ilu voyajis tra Greka insuli e vizitis Konstantinoplo, la rivi di Nigra maro ed iris til Gruzia ed Armenia, kolektis planti e facis observadi. La deskripti de ta voyajo publikigesis pos lua morto en la libro *Relation d'un voyage du Levant*.
# Jean-Baptiste de Lamarck

|  |
| --- |
| **Jean-Baptiste de Lamarck** |
|  |
| **Profesiono:** | militisto, akademiisto e naturalisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Francia |
| **Naskodato:** | 1 di agosto 1744 |
| **Nasko-loko:** | Bazentin, Pikardia |
| **Mortodato:** | 18 di decembro 1829 |
| **Morto-loko:** | Paris |
|  |  |

**Jean-Baptiste Pierre Antoine de Monet, kavaliero de la Marck** (1744 til 1829) esis Franca militisto, akademiisto e naturalisto. Il studiis unesmafoye l'evoluciono.
# Thomas Henry Huxley

|  |
| --- |
| **Thomas Henry Huxley** |
|  |
| **Profesiono:** | Biologiisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Unionita Rejio |
| **Naskodato:** | 4 di mayo 1825, 1825 |
| **Nasko-loko:** | Ealing, Middlesex, Anglia |
| **Mortodato:** | 29 di junio 1895, 1895 |
| **Morto-loko:** | Eastbourne, Sussex, Anglia |
|  |  |

**Thomas Henry Huxley** (1825-1895) Evrim teorisini desteklediği için "Darwin'in sadık takipçisi" lakabıyla bilinen İngiliz biyolog.
# Bakterio

Biologio > Prokarioto > Bakterio < Mikrobo < Bacilo < Viruso

Imajo di bacili di *Escherichia coli* en elektronika mikroskopo.
**Bakterii** esas precipua grupo di viva organismi, la prokarioti. Li esas mikroskopala e la plu multi unicelulala, kon a relatante simpla celula strukturo sen celula nukleo.

Bakterii esas la plu abundanta di tota organismi. Li esas omna-prezenta en tero, aquo, e tam simbioti di altra organismi. Multa morbifanti esas bakterii. La plu multi esas tre mikra, ordinara sole 0.5-5.0 mm en tayo, tamen un tipo povas atingar 0.3 mm en diametro (Thiomargarita). Li havas generale celuli parieti, kom planto e herboro parieti, ma kon tre diferanta kompozo (peptidoglycans). Multi diplasas su cirkum uzinta flageli, qui esas diferanta en strukturo di flageli di altra grupi.
# Eukarioto

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |

Diverseso di eukarioti
**Eukarioto** esas biologiala celulo (od organismo ek tala celuli) di quo celulokerno kontenas genetikala materialo (separeso la DNA di citosolo).
# Nukleik-acido

**Nukleik-acido** esas komplexa biokemiala makromolekulo en qua granda nombro de elementi, la nukleotidi, esas interligita. Nukleik-acidi havas alta molekul-pezo. L'ordino di nukleotidi determinas la genetal informo. La maxim ofta naturala nukleik-acidi esas \*desoxiribonukleik-acido (DNA) e ribonukleik acido (RNA).

La nomo 'nukleik-acido' uzesas pro ke ca molekuli unesmafoye deskovresis en la nukleo.
# Viruso

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |

**Viruso** esas substanco qua esas la kauzo di infekto a di transmiso morbala.
# Protozoo

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |

**Protozoo** esas animaleto quan lua organismo elementala lokizas ye la grado maxim infra en la hierarkio animala.
# Konservobiologio

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |

**Konservobiologio** esas la ciencala studio di la naturo e stando di la biodiverseso terala, kun la skopo protektar speci, lia habiteyi e ekosistemi de l'ecesiva grado di extingo e l'erodado di biotala interakti. Esas interdiciplinala subjekto pri cienci, ekonomiko, e la jerado di naturala moyeni.

Konservo etiko apogesas sur la konstati di konservo biologio.
# Zoologio

**Zoologio** esas biologio pri animalo dividas en:

* Klaso di speci,
* Evoluciono-teorio,
* paleontologio,
* etologio,
* morfologio,
* anatomio,
* ekologio,
* embriologio,
* filogenio.

*
*
*

### Zoologisti

* Morris, Desmond (etologio)
# Datumaro

**Datumaro** o **datum-bazo** (de Angla *database*) esas organizita kolektajo di datumi. A datumi de datumari relatas a tala termini quale ex. explorado di datumi, analizi di datumi e granda datumi, e mem domeni relata a artifical inteligenteso (mashinolernado).
# Ensemblo-teorio

L'**ensemblo-teorio** esas fako de la matematiko e del analizala geometrio, qua developesis precipue dal Germana matematikisto Georg Cantor dum la fino dil 19ma yarcento.

Ensemblo esas kolekturo de objekti o quantesi, simbolizita per mayuskula litero.

Tale *S=*{*2,4,6,8*} signifikas ke *S* es la ensemblo di omna para nombri min kam 10. La membro di ula ensemblo nomesas elemento.

Ordinita ensemblo equivalas sequo. Ensemblo povas esar nefinita, finita o vakua.

Elementi di ula ensemblo qui es anke elementi di altra ensemblo, nomesas la interseko di la du ensembli.

Elementi di adminime un ek du ensembli nomesas la uniono di la du ensembli.
# Agronomio

L'agronomi studias e developas tekniki por plugrandigar la produktiveso di kultivaji.
**Agronomio** (de l'Anciena Greka vorti ἀγρός *agrós* 'agro' + νόμος *nómos* 'legaro') esas la cienco qua studias e la teknologio qua developas tekniki pri l'uzo di planti por produktar nutrivi, kombustivi, fibri, e por obtenar nova tereni por l'agrokultivo pos drenado.

Agronomi studias, exemple, quale augmentar la produktiveso e la profito obtenebla de ula sulo, e la quanto di makronutrivi\*, quale nitro, fosfo, kalio, kalcio, magnezo e sulvo, ed anke la quanto di mikronutrivi\*, quale zinko e borono, existas en ol. La quanto di materio organika e la pH de la suli anke probesas en laboratorio, e la rezulti permisas konsilar korekte l'agrokultivisti pri quale facar por obtenar alta produktado.
# Antropologio

Franz Boas, un ek la pioniri di la moderna antropologio, judikata kom la patro di la moderna antropologio.
**Antropologio** esas la studio dil homaro segun biologiala, kulturala e sociala vidopunti. Por facar ta studii, l'antropologio uzas elementi de la sociala cienci e de la biologio. L'origino di la vorto esas la Greka vorti ἄνθρωπος *anthrōpos* (homala) e -λογία *-logia* (konoco).

Herodotos esas forsan la patro dil antropologio, ma erste la 14ma e 15ma yarcenti, lor la komercala expanso dil Anciena Mondo aden nova regioni, la kontakto kun altra populi stimulis ciencala intereso pri la temo. En la moderna antropologio esas du precipua faki: fizikala antropologio e kulturala antropologio, la lasta inkluzas social antropologio.

**Fizikala antropologio** esas la studio dil homo kom biologiala speco, lua pasinta evoluciono e lua nuna fizikala traiti. La studio di prehistoriala homi havas multa konekti kun arkeologio. La fizikal antropologiisto anke studias la diferi inter rasi, etnii e grupi.

**Kultural antropologio** dividesas en plura klasi. Etnografio esas la studio dil kulturo di ula grupo, sive primitiva sive civilizata. Etnologio esas la komparativa studio di la kulturi di diversa grupi. **Social antropologio** koncernas sociala relati e lia signifiko e konsequaji en la primitiva socii.

---

**Kelka antropologiisti: Claude Lévi-Strauss
* Émile Durkheim
* Marcel Mauss
* Franz Boas
* Ruth Benedict
* Margaret Mead
* Darcy Ribeiro
# Astrobiologio

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |

**Astrobiologio** esas la studio di origino, evoluciono, distributo e futuro di vivo en universo: extraterala\* vivo e vivo en Tero. Ca studio interfaka inkluzas la serchado por habitebla ambienti en nia sunala sistemo ed habitebla planeti exter sunala sistemo, la sercho di evidenteso di prebiotala\* kemio, laboratorio e feldo serchado en l'origini e frua evoluciono di vivo sur Tero, e studii di potencialo por vivo adaptar a chalenji sur Tero ed en extera spaco. Astrobiologio inquestas se vivo existas en ambienti exterterana, e quale homi povas detektar se ol existas. (La termino **exobiologio** esas simila ma plu specifika — kovras la serchado di vivo ultre Tero, e l'efekti di extraterala ambienti sur vivanta kozi.)
# Bioinformatiko

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |

Mapo pri la kromosomo X de homala genomo. La transskribo dil homala genomo esas un ek la maxim importanta sucesi de la bioinformatiko.
Ordinare, on definas **bioinformatiko** kom l'uzo di komputerala teknologio e statistiko al administro ed analizo di biologiala datumaro. Ol esas fako interciencala qua developas e plubonigas metodi por konservar, rekuperar, organizar ed analizar biologiala datumaro.

Bioinformatiko uzas multa konoci del informatiko, matematiko ed injeniorarto por traktar biologiala datumaro. Komplexa mashini uzesas por traktar biologiala datumaro plu rapide. Datumari ed informatikala sistemi uzesas por konservar e organizar biologiala datumaro.

## Referi
# Biologiala injeniorarto

**Biologiala injeniorarto**, **bioteknologiala injeniorarto** od **bioinjeniorarto**\* (inkluzite l'injeniorarto pri biologiala sistemi) esas l'apliko di koncepti e metodi de biologio (ed acesore de fiziko, kemio, matematiko, ed informatiko) por solvar problemi de la reala mondo pri vivanta cienci e/o l'apliko di to, uzanta lua analizala e sintezala metodologii di injeniorarto ed anke lua tradicionala sentemeso a lua kusto e praktikale di la solvo (solvi) parvenas ad. En lua kontexto, dum ke tradicionala injeniorarto aplikas fizikala e matematikala cienci a analizar, desegna e fabrikado senanma utensili, strukturi e procedi, biologiala injeniorarto uzas maxim-multa-kaze la rapida developanta korpo di konoco konocita kom molekulala biologio por studiar ed advancar aplikaji di vivanta organismi.
# Biofiziko

La biofiziko studias quale vivanta organismi movas su.
Markizili (blanke), ed elektrodi (blue) uzata por enrejistrar l'elektral agado da la muskuli dum movado.
**Biofiziko** esas interfaka cienco qua uzas metodi di fizikala cienci por studiar biologiala sistemi. Biofiziko povas studiar omna faki de biologio, de molekulala skalo til granda vivanta organismi. Exempli pri biofizikala studii esas la studii pri audado, biomekaniko (studio pri la movado di vivanta organismi), l'ago da enzimi kom katalizanti, produktado di elektro en kelka vivanta organismi, edc.

Esas posibla ke dum la 21ma yarcento fizikisti, biologiisti e kemiisti studios la sama fenomeni ed eventi en la sama laboratorii. Kelk exempli:

* studii pri neurocienco augmentis e produktis plu bona rezulti de pos ke aplikesis la legi di elektromagnetismo, optiko e fiziko molekulala al studio di neuroni;
* studii pri osmozo di la membrano celulala;
* komputeri povas enrejistrar l'elektrala signi emisata dal cerebro por movar ula brakio o gambo di ula persono sana, e riproduktar ca signi por movar protezo en kripla persono.

## Referi
# Bioteknologio

Kristali di insulino.
Pumpilo por furnisar alkoholo a vehili, en Brazilia.
**Bioteknologio** esas vasta fako di biologio e koncernas irga teknologiala developo qua uzas vivanta organismi o biologiala sistemi por krear o modifikar produkturi, od industriala procedi. L'organismi vivanta uzata povas esar genetikale modifikita, o ne, e to esas la difero inter bioteknologio e genetikal injeniorarto. Segun l'Organizuro por Kunlaboro ed Ekonomiala Developo, **bioteknologio** esas «l'uzo di ciencala ed injeniorala principi por traktar materii organika o neorganika per biologiala sistemi, por produktar vari e servadi». Lua bazi esas l'injeniorarto, fiziko, kemio, biologio, medicino e veterinar-arto, e lua explori produktas efekti en farmacio, medicino, nutrivala teknologio, en la trakto di solida, liquida o gasoza rezidui, l'industrio e l'agrokultivo.

Exemplo pri bioteknologio esas la developo di biofueli\* e di motori qui povas uzar li, exemple alkoholo obtenata de la fermentaco di sukrokano o maizo, e biodizelo\* obtenata de lipidi de animali o planti.

|  |
| --- |
| *Precipua artiklo: Bi-fuela vehili en Brazilia* |
# Biostatistiko

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |

**Biostatistiko** (kompundo di biologio e statistiko, kelkafoye referita kom **biometrio**) esas l'apliko di statistiko a larja rango di temi en biologio. Biostatistiko inkluzas projeto di biologiala experimenti, nome en medicino, agrokultivo e pesko; la kolektajo, rezulto ed analizo di datumi de ta experimenti; e lui interpreto, ed infero di la rezulti. Importanta fako di biostatistiko esas tale nomizita medicinala biostatistiko, qua esas exkluzive koncernita kun medicino e saneso.
# Kronobiologio

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |

**Kronobiologio** esas feldo di biologio qua inquestas periodala (ciklala) fenomeno en vivanta organismi e lua adapteso a sunala - e lunala - relativa ritmi. Ta cikli konocesas kom **biologiala ritmi**. Kronobiologio devenas de antiqua Grekiana *χρόνος* (*chrónos*, signifiko "tempo"), e biologio, qua apartenas a la studio, o cienco, di vivo.
# Dendrologio

Cienco pri lignoza planti (arbori, arbusti e liani). La Greka filozofo e natur-exploristo Teofrasto de Eresus konsideresas kom fondinto di la dendrologio.
# Histologio

Studio di histologiala specimeno sub mikroskopo.
Komparo inter sangala celuli de rano, homo, ucelo e fisho.
**Histologio** (de Greka vorti ἱστός "tisuo", e -λογία "studio") esas la brancho di biologio qua studias la mikroskopala anatomio di tisui. Ol esas la kontreparto di anatomio en nivelo celulala. Histologio studias kompozajo, strukturo e rinovigo di tisui, sub mikroskopi.

Ol esas esencala utensilo por biologio e medicino. En paleontologio, ol uzesas por studiar fosila organismi.

## Klasifikuro

Existas biologiala diferi inter la tisui de animali planti. Pro to, on povas dicar ke existas du branchi di histologio: la histologio animala e la histologio vejetala.

* La tisui animala klasifikesas en quar tipi: muskulala tisuo, nervala tisuo, epiteliala tisuo e konektanta tisuo (exemple, la celuli de sango).
* La tisui vejetala anke klasifikesas en quar tipi: epidermala tisui, vaskulala tisui, sula tisui (radiki) e meristemala tisui.
# Mikrobiologio

Louis Pasteur esis un ek la pioniri di mikrobiologio.
**Mikrobiologio** esas la studio di mikroorganismi, vivanta organismi kun singla celulo, qui ne esas videbla per nuda okulo, anke nomizita mikrobi. To inkluzas eukarioti, exemple fungi e protisti, e prokarioti. Virusi e prioni, mem se ne strikte klasifikata kom vivanta organismi, anke studiesas dal mikrobiologio. Mikrobiologio ordinare inkluzas la studio dil imunologiala sistemo, od imunologio. Ordinare, l'imunologiala sistemi interagas kun patogena mikrobi; la du faki ofte intersektas. Pro to, multa universitati ofras kune la faki mikrobiologio ed imunologio.

## Referi
# Neurocienco

**Neurocienco** o **nervala cienco** esas ciencala studio pri nervala sistemo. Tradicionale, nervalacienco judikesis kom fako de la biologio. Tamen, nun ol judikesas kom interfaka cienco qua kunlaboras kun altra faki, exemple kemio, informatiko cienco, injeniorarto, linguistiko, matematiko, medicino e relata diciplini, filozofio, fiziko e psikologio. La termino **nervabiologio** ordinare uzesas intervarieme kun la termino **nervacienco**, quankam la precedanto referas specifike la biologio di nervala sistemo, kontre ke la lasta referas tota cienco di nervala cienco.
# Ornitologio

Anado portanta ringo en lua pedo, kaptita da ciencisto.
Ciencisto atachas ringo a pedo di ucelo, pos enrejistrar diversa informi pri ol.
**Ornitologio** esas fako de zoologio koncernanta studio di uceli, inkluzite la distributo di speci di uceli sur la Tero, l'ambienti ube la speci vivas, lua vivo-moyeni, edc. Multa importanta kontributadi por ornitologio facesas da amatori, esanta un ek la poka cienci en qui l'observi di amatori esas multe importanta.

Por deskovrar kustumi relate migrado, loki di riprodukto, loki di nutrado, edc., ordinare kaptesas uceli, atachesas ringi en lia pedi kun informi (adminime nombro por identigo), o mikra radiotransmisili, e pose liberigas li. Se altra persono - sive ciencisto, sive amatoro - trovos l'ucelo en altra loko, lu povas avizar l'institucuro qua studias la speco.
# Farmacologio

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |

La faki di studio di farmacologio, exemple quale la drogi e medikamenti agas en la cerebro, reno, en la homala metabolio, en celulala metabolio, ed en la regulo di la celuli.
**Farmacologio** (de Greka φάρμακον *farmakon* - "veneno" en klasika Greka e "drogo" en moderna Greka; e -λογία, *logia* - "studio pri", "savajo pri") esas la fako di medicino e biologio qua studias l'ago di naturala o sintezala drogi en la celuli, tisui, organi od organismi. Ol esas precize la studio pri interagi entre vivanta organismi e kemiala produkturi qui afektas normala o nenormala biokemiala funcioni.

Farmacologio inkluzas la kompozuro e propraji di drogi, lua sintezo e mekanismo di ago en la celuli.
# Toxikologio

Inquesto toxikologiala.
**Toxikologio** (de Greka vorti *τοξικός* - *toxikos*, "venenoza", e *logos*, "studio") esas fako di biologio, kemio, e medicino qua studias l'adversa efekti di kemiaji sur vivanta organismi. Esas la studio di simptomi, mekanismi, traktado e detekto di venenago, nome la venenizo di homi.
# Virologio

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |

**Virologio** esas la studio di virusi e viruso-simila agenti: lua strukturo ed evoluciono, lua moyeni por infektar ed explotar hosto-celuli per virusala genitado, lua interago kun hosto organismo fiziologio ed imuneso, la morbi quin li produktas, la tekniki per izolar ed kultivar li, e lua uzo en inquestado e terapio. Virologio judikesas kom fako de mikrobiologio e de medicino.
# Biofuelo

En Germania biofuelo (dizelo) esas plu chipa kam fosila fuelo
**Biofuelo** (biologiala fuelo) esas kombustivo (liquid o gazoza) produktita de organala materio, venanta de biomaso, qua kompletigas o remplasas kombustivo de fosili.
# Zoo

Viziteri observas simii che zoo en Brasília.
Rinocero che zoo di Wien.
**Zoo\**, **bestiogardeno** o **zoologiala gardeno** esas loko ube animali mantenesas e flegesas en klozeyi por publika observo e, kelkafoye, riproduktado, nome se la speco minacesas pri extingo. La vorto originis de la Greka ζώον, *zoon*, signifikanta "animalo". L'unesma moderna zoo apertesis en 1828 por ciencala studii, e por publika vizito en 1847.

La preirinto di la moderna zoi nomizesis "menajerio", qua esis animali skarsa, stranja, remarkinda, de qui konsistis kolektajo di parko zoologiala, ordinare kreita da rejii od imperiestri sive por chasado o por montrar lua povo. La maxim anciena menajerio konocata, evanta 3500 yari, deskovresis en Hierakonpolis, Egiptia. Ol inkluzis hipopotami, bufali, elefanti, babuini e linci. En Amerika, Moctezuma la 2ma, imperiestro dil populo Azteka, havis granda kolekturo di uceli, mamiferi e repteri che gardeno en Tenochtitlán, gardita da plu kam 600 personi.

## Referi