Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# The Terminator (cinematografuro)

| **The Terminator** |
| --- |
| ' |
|  |
| L'oficala logotipo. |
| **Direktita da:** | James Cameron |
| **Produktita da:** | Gale Anne Hurd |
| **Skribita da:** | James Cameron Gale Anne Hurd |
| **Cenaro da:** |  |
| **Rakonto da:** |  |
| **Apogas an:** |  |
| **Precipua aktori:** | Arnold Schwarzenegger Michael Biehn Linda Hamilton Paul Winfield |
| **Naracita da:** |  |
| **Muziko da:** | Brad Fiedel |
| **Cinematografilisto:** | Adam Greenberg |
| **Cinematografilisti:** |  |
| **Redaktita da:** | Mark Goldblatt |
| **Produkto-firmo:** |  |
| **Produkto-firmi:** | Hemdale Film Corporation Pacific Western Productions Euro Film Funding Cinema '84 |
| **Distributo-firmo:** |  |
| **Distributo-firmi:** | Orion Pictures |
| **Jenro:** | kombato, ciencala fiktivajo |
| **Jenri:** |  |
| **Liberigo-dato:** | 26 di oktobro, 1984 |
| **Liberigo-dati:** |  |
| **Longeso:** | 108 minuti |
| **Lando:** |  Usa |
| **Landi:** |  |
| **Linguo:** | Angliana, Hispaniana |
| **Lingui:** |  |
| **Budjeto:** | 6 400 000 USD |
| **Revenuo:** | 78 371 200 USD |

**The Terminator** (IFA: *ðə ˈtɜːrmɪˌneɪtər*) esas Usala cinematografuro da la cinematografisto James Cameron de 1984, kun precipua rolo di Arnold Schwarzenegger.

## Roli

* *Terminator T-800 Model 101* da Arnold Schwarzenegger
* *Kyle Reese* da Michael Biehn
* *Sarah Connor* da Linda Hamilton
* *Ed Traxler* da Paul Winfield
* *Hal Vukovich* da Lance Henriksen
* *Ginger Ventura* da Bess Motta
* *Matt Buchanan* da Rick Rossovich
* *Peter Silberman* da Earl Boen

Famoza "I'll be back" en Los Angeles.
## Referi

## Extera ligili

* *The Terminator* en IMDb
# David Niven

|  |
| --- |
| **David Niven** |
|  |
| **Profesiono:** | cinem-aktoro |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Unionita Rejio |
| **Naskodato:** | 1 di marto 1910 |
| **Nasko-loko:** | London, Unionita Rejio |
| **Mortodato:** | 29 di julio 1983 |
| **Morto-loko:** | Château-d'Œx, Suisia |
|  |  |

**David Niven** (1910 til 1983) esis Britaniana cinem-aktoro.
# Muso Mickey

**Muso Mickey** (Angle **Mickey Mouse**; IFA *ˈmɪki ˈmaʊs*) esis fiktiva kartunala personego kreita da Walt Disney e Ub Iwerks por The Walt Disney Company.

Mickey havas reda pantaloneto kun blanka butoni, granda flava shui e banka ganti. La muso aparis unesmafoye en la kurta animita filmo *Steamboat Willie* en yaro 1928.

## Origino

Muso Mickey unesme kreesis por esar remplasanto por Fortunoz-kuniklo Oswald, originale kreita da Walt Disney Animation Studios por film-produktisto Charles Mintz kom personego di televizionala serio *Trolley Troubles* (1927). Kande la serio grandeskis, Disney demandis Mintz grandigar la budjeto. Mintz, vicee, postulis Disney prenar 20% budjeto mine, e lu rimemorigis Disney ke Universal Pictures havis la darfo di la karaktero, e lu anke dicis ke lu prenis granda quanto di la stabo di Disney. Disney iracozesis pro lua stabo trahizis lu, e Disney cesis laborar por Mintz kande lia kontrato finesis.

En 1928, Disney demandis se Ub Iwerks volis desegnar nova karaktero-idei por Disney. Iwerks komencis desegnar diversa animali, exemple hundi e kati, ma Disney prizis nulo. Ilu desnegis bovino e kavalulo, ma amba refuzesis; li pose divenis Bovo Clarabelle e Horace Horsecollar. Lu desegnis ranulo, ma lu anke refuzesis; lu pos divenis aden karaktero di la serio Rano Flip, da Irwerks. Disney recevis la ideo por muso kande lu laboris en Laugh-O-Gram Studio (en Kansas City), ed ilu havis amansita muso. Irwerks komencis laborar sur la nova karaktero, e Muso Mickey naskis. Ol unesme nomizesis *Mortimer Mouse* (*Muso Mortimer*) (qua pose divenis altra karaktero, enemiko di Mickey), til la spozino di Disney konvinkis Disney rinomizar lu.

## Filmografio

### Kurta cinematografuri

* Steamboat Willie (1928)
* Plane Crazy (1929)
* The Karnival Kid (1929)
* Mickey's Orphans (1931)
* Building a Building (1933)
* The Mad Doctor (1933)
* The Band Concert (1935)
* Thru the Mirror (1936)
* Clock Cleaners (1937)
* Lonesome Ghosts (1937)
* Brave Little Tailor (1938)
* The Pointer (1939)
* The Nifty Nineties (1941)
* Lend a Paw (1941)
* Symphony Hour (1942)
* Squatter's Rights (1946)
* Mickey and the Seal (1948)
* The Simple Things (1953)
* Mickey's Christmas Carol (1983)
* Runaway Brain (1995)
* Get a Horse! (2013)

### Cinematografuri

* Hollywood Party (nur kameo, 1934)
* Fantasia (1940)
* Fun and Fancy Free (1947)
* Who Framed Roger Rabbit (nur kameo, 1988)
* Mickey's Once Upon a Christmas (1999)
* Fantasia 2000 (1999)
* Mickey's House of Villains (2002)
* Mickey, Donald, Goofy: The Three Musketeers (2004)
* Mickey's Twice Upon a Christmas (2004)

### Televiziono-serii

* The Mickey Mouse Club (1955 til 1959; 1977 til 1979; 1989 til 1994)
* Mickey Mouse Works (1999 til 2000)
* Disney's House of Mouse (2001 til 2003)
* Mickey Mouse Clubhouse (2006 til nun)
* Mickey Mouse (2013 til nun)
# Rio Bravo (filmo, 1959)

**Rio Bravo** esas filmo da Howard Hawks en 1959.

## Skizuro

Chefpolico e lua adyunto, alkoholiko, arestas kriministo Joe Burdett. Ma lua frato Nathan Burdett, poviza terala proprietanto, decidas liberigar kun helpo di sbiri. Expektante di federala judiciisto qua povas jugar Joe, l'urbo-karcero divenas de lore la centro di omna atenci e di omna danjeri.
# Artifical inteligenteso

Roboto *Asimo*. Lu povas agnoskar movanta objekti ed interagar kun homi.
Punti de homala facio mezurata da sistemi di facial agnosko.
**Artifical inteligenteso** (**AI**) esas l'imitado da mashinaro, nome da komputerala sistemi, dil inteligenteso homala, to esas, di la kapableso lernar. Ca termino kreesis en 1956 da John McCarthy un ek lua pioniri, qua definis ol kom "la cienco (uzata) por krear inteligenta mashinaro, nome inteligenta komputerala programi". Segun Andreas Marcus Kaplan e Michael Haenlein, artifical inteligenteso esas *komputerala sistemo kapabla kaptar ensemblo di dati qui originis exter ol por "lernar" de ca dati, e pose uzar ca informi por sucese realigar taski o predici, tra flexebla adapto*.

Nun, la defino pri 'quo esas dato' esas ampla, exemple, dati furnisata da mekanikala o fizikala detektori pozata en mashini od en l'ambiento, video-kameri, radio-transmiseri atachita a sovaja animali por studiar lia konduto, satelitala fotografuri, 2-dimensiona o 3-dimensiona imaji obtenita per X-radio, edc. La sistemi qui uzas artifical inteligenteso esas kapabla pri kaptar granda quanto di informi de un o plura fonti, e "lernar" de li, sive "sub tutelo homala", sive sentutela.

La lernado "sub tutelo" eventas kande la komputera programisto furnisas a la komputero parto ek la informi, e dicas quo esas singla ek ca dati. Exemple, por "docar" a la komputero 'quo esas kato', on prizentas diversa imaji pri kati, e por singla ek li on mencionas esar "kato". Pose, prizentesos imaji pri hundi e mencionos "hundo", kavali e mencionos "kavalo", edc. Pos prizentar certena quanto di imaji, la komputero divenos kapabla savar e separar, inter mili o mem milioni di imaji, qui ek li esas "kati". Altralatere, la "lernado sentutela" eventas kande la komputero ipsa analizas giganta quanto di dati e "deskovras" similesi e diferi inter li, e grupigas o separas la dati segun similesi e diferi, uzanta matematikala modeli, exemple \*grafo-teorio.
# Claremore, Oklahoma

**Claremore** esas urbo e sideyo di la komtio Rogers, Oklahoma, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 15,873 habitanti.

## Geografio

Loko di Claremore, Oklahoma
Claremore jacas a 36.32° N 95.61° W.

Segun l'Usana Kontado-Ministerio, l'urbo havas entote 31.8 km², equivalanta a 12.3 mi², di qui 31.2 km² (12.0 mi²) esas lando e 0.6 km² (0.2 mi², o 1.96% de la surfaco totala) esas aquo.

## Demografio

Segun la demografiala kontado di 2000, esis 15,873 homi, 6,283 hemanari, e 4,165 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 509.4/km² (1,319.4/mi²). Esis 6,784 domi kun mezvalora denseso di 217.7/km² (563.9/mi²). Segun raso, esis 75.69% Blanki, 1.99% Negri od Afrikan-Usani, 14.31% indijeni Amerikana, 0.44% Aziani, 0.03% Pacifik-insulani, 1.12% de altra rasi, e 6.42% de du o plura rasi, e 3.02% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.

Esis 6,283 hemanari, di qui 33.6% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 49.6% esis mariajita e habitis kune; en 12.4% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 33.7% esis ne-familii. En 29.7% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 13.8% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso po hemanaro esis 2.43 personi e la mezvalora grandeso po familio esis 3.02 personi.

La procento di habitanti segun evo esis: 26.7% evante min kam 18 yari, 9.0% de 18 til 24 yari, 27.6% de 25 til 44 yari, 19.8% de 45 til 64 yari, e 16.9% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 36 yari. Po singla 100 mulieri esis 89.5 viri. Po singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 86.1 viri.

La mezvalora revenuo po hemanaro en la urbo esis $34,547, e la mezvalora revenuo po familio esis $45,810. La mezvalora revenuo por la viri esis $36,227 kontre $21,742 por la mulieri. La revenuo *per capita* por la urbo esis $17,853. Vivis sub la povreso-lineo 11.9% de la habitantaro e 8.9% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 15.4% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 15.0% vivis sub la povreso-lineo.

## Famoza personi de Claremore

* Garth Brooks
* Patti Page
* Lynn Riggs
* Will Rogers
* Stuart Roosa
* Helen Walton
* W.R. Howell
* Andy Payne
# Aristoteles

|  |
| --- |
| **Aristoteles** |
|  |
|  |  |
| **Okupeso:** | Filozofo |
|  |  |
| **Lando:** |  Grekia |
| **Naskodato:** | 383 BC, 382 BC |
| **Nasko-loko:** | Stagira |
| **Mortodato:** | 321 BC, 7 di marto 322 BC |
| **Morto-loko:** | Khalkída |
|  |  |

**Aristoteles** (/ˈærɪˌstɒtəl/; Greka: Ἀριστοτέλης [aristotélɛːs], Aristotélēs; 384 aK – 7ma di marto 322 aK) esis Greka filozofo, ciencisto e logikisto naskinta en Stagira. Ilu skribis plu kam 200 texti (di qui konocesas 31) pri multa diferanta temi, exemple logiko, metafiziko, filozofio pri la cienco, etiko, politiko, estetiko, retoriko, fiziko e biologio.

Lua patro, Nicomachus, mortis kande Aristoteles esis puero e lu vivis sub sucio di gardero. Evanta 18 yari, ilu divenis dicipulo di Platon en Athina, ube ilu restis til evar 37 yari, cirkume 347 aK.

Ilu skribis en formo di dialogi, e lua verki traktas pri multa temi, exemple fiziko, metafiziko, poezio, teatro, muziko, logiko, retoriko, linguistiko, politiko, guvernerio, etiko, biologio e zoologio. Ilu studiis cirkume 400 speci di animali, di qui dissekis cirkume 50.

Verki da Aristoteles esis l'unesma en westala filozofio qui kreis kompleta sistemo, qua enkorpigis etiko, estetiko, logiko, cienco, politiko, e metafiziko. Quale Platon, il agnoskis l'existo di sociala klasi, ma segun ilu ne esis tri, ma du klasi: la klasi di libera homi, e la klasi di sklavi.

Poka tempo pos la morto di Platon, Aristoteles livis Athina, e pro demando dal rejulo Filipus de Makedonia, il divenis preceptoro por Alexandros.

## Frazi

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | L'egoismo esas ne la propr-amo, ma pasiono desordinita, quan onu sentas por su ipsa. |  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | La dubito esas la unesma pazo a la sajeso. |  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | L'anmo esas la kauzo efikanta e la principo organizanta dil korpo vivanta. |  |

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
|  | L'amikeso esas un anmo habitanta en du korpi, ed un kordio habitanta en du anmi. |  |

## Referi
# Moungi Bawendi

Moungi Bawendi en Usan ambasadeyo di Suedia, recevanta la premio Nobel en 2023 (tondita fotografuro)
**Moungi Gabriel Bawendi** (en l'Arabiana: منجي الباوندي; pronuncez: *mungi-bawendi*; n. Paris, la 15ma di marto 1961) esas Usan-Tunizian-Franca kemiisto e profesoro en l'*Instituto di Teknologio di Masachusec*. Bawendi esas konocata pro sua ameliori di kemiala procedi por produktar plu alta qualeso di punti di quantumo. En 2023 il recevis la premio Nobel pri Kemio (kune kun Louis Brus e Alexei Yekimov).
# 14ma yarcento

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 13ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 14ma WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 15ma yarcento |
| Yardeki:
1300a • 1310a • 1320a • 1330a • 1340a
1350a • 1360a • 1370a • 1380a • 1390a 1400a

---

 |
| Yari:
1301 • 1302 • 1303 • 1304 • 1305 1306 • 1307 • 1308 • 1309 • 1310
1311 • 1312 • 1313 • 1314 • 1315 1316 • 1317 • 1318 • 1319 • 1320
1321 • 1322 • 1323 • 1324 • 1325 1326 • 1327 • 1328 • 1329 • 1330
1331 • 1332 • 1333 • 1334 • 1335 1336 • 1337 • 1338 • 1339 • 1340
1341 • 1342 • 1343 • 1344 • 1345 1346 • 1347 • 1348 • 1349 • 1350
1351 • 1352 • 1353 • 1354 • 1355 1356 • 1357 • 1358 • 1359 • 1360
1361 • 1362 • 1363 • 1364 • 1365 1366 • 1367 • 1368 • 1369 • 1370
1371 • 1372 • 1373 • 1374 • 1375 1376 • 1377 • 1378 • 1379 • 1380
1381 • 1382 • 1383 • 1384 • 1385 1386 • 1387 • 1388 • 1389 • 1390
1391 • 1392 • 1393 • 1394 • 1395 1396 • 1397 • 1398 • 1399 • 1400 |

La **14ma yarcento** komencis ye la 1ma di januaro 1301 e finis ye la 31ma di decembro 1400. Dum la 14ma yarcento eventis, inter altri:

* En Europa, nigra pesto mortigas 25 milion personi, o 1/3 de Europana habitantaro.
* Anglia e Francia luktas la Cent-yara milito, pos la morto di Charles la 4ma di Francia sen heredanti maskula. Rejulo Edward la 3ma di Anglia, filiulo de Isabelle de Francia, fratino de Charles la 4ma, postulas Franca trono, ma Franca nobelaro refuzas to, e decidas ke Philippe, komto de Valois, esus la nova rejulo. Edward la 3ma aceptis to, ma pose komencis disputo inter Francia ed Anglia pri kontrolo di Gaskonia, e komencis serio di militi qui finis erste en 1453, e la periodo divenis konocata kom Cent-yara milito.

## Dum l'unesma duimo

### Europa

* Che l'universitati di Oxford e Paris naskas bazala filozofial idei qui divenos triviala e familiara dum la sequanta yarcenti. Filozofo Johannes Duns (1266-1308) libereskas de la formo di pensado de la filozofi dil Antiqueso e kreas la bazo por moderna filozofio.
* Renesanco (ideo e stilo) naskis en Firenze, Italia.
* Władysław riunigas Poloniana teritorio, ed ye la 30ma di januaro 1320 ilu kronizezas kom Władysław la 1ma di Polonia.
* 1337 - Komencas la Cent-yara milito kande Edward la 3ma di Anglia revendikas Franca trono.

### Amerika

* Azteki fondas Tenochtitlán, lua chef-urbo.

## Dum la duesma duimo

### Europa

* Hungaria divenas signifikanta povo en central Europa dum la regno di Lájos la Granda (1342 til 1382).
* 1397 - Norvegia, Suedia e Dania establisas Kalmar-uniono.
# Somaliana linguo

| Somaliana linguo |
| --- |
| *af Soomaali* |
| **Parolata en:** | Somalia, Etiopia, Djibuti, Kenia ed altra landi da mikra grupi |
| **Regiono:** | Afrika |
| **Quanto di parolanti:** | de 10 til 16 milioni (1ma e 2ma linguo) |
| **Rango:** |  |
| **Klasifikuro:** | Afro-Aziana linguaro  Kushiana lingui   **Somaliana** |
| Oficala stando |
| **Oficala linguo en:** | Somalia |
| **Regulata da:** |  |
| Kodexi |
| **ISO 639-1:** | so |
| **ISO 639-2:** | som |
| **ISO 639-3:** | {{{Iso3}}} |
|  |
| **Videz anke**: – Linguaro |

**Somaliana linguo** esas linguo parolata en Somalia ube ol esas oficala, ed en altra landi, exemple Etiopia, Djibuti e Kenia.
# Komunitato di Nedependanta Stati

Membri di la Komunitato di Nedependanta Stati - KNS
██ Plena membri

██ Ex-membro - Gruzia

██ Partoprenas, ma ne esas membro - Ukraina

██ Asociita membro - Turkmenistan

La **Komunitato di Nedependanta Stati - KNS** (en la Rusa Содружество Независимых Государств, СНГ, tr. *Sodruzhestvo Nezavisimykh Gosudarstv, SNG*) esas regionala organizuro di qua la membri esas ex-Sovietana republiki. La komunitato formacesis pos la fino di Sovietia.

KNS ne esas federuro o kunfederuro di stati, nek supernaciona organizuro quale l'Europana Uniono. Ol esas plu simila a Commonwealth di ex-Britaniana kolonii ed Unionita Rejio. La komunitato havas poka efektigiva povo e posedas povi por koordinar temi pri komerco, financo, yuri e sekureso. Ol anke impulsas demokratiigo e la prevento di krimino. Kom regionala organizuro, KNS partoprenas la trupi por paco-gardo di Unionita Nacioni. Kelka membri di KNS establisis l'Euraziana Ekonomiala Komunitato, kun l'ideo krear komuna merkato.
# Hungara revolto di 1956

Truo remplasanta l'emblemo komunista che standardo Hungara, simbolo di la revoluciono Hungara di 1956.
La **Hungara revolto di 1956** o **Hungara revoluciono di 1956** (Hungare: *1956-os forradalom* o *1956-os felkelés*) esis nacionala revolto populala eventinta en Hungaria de la 23ma di junio til la 11ma di novembro 1956 kontre komunista rejimo di Popul-Republiko Hungaria, qua suportesis da Soviet-Uniono. La revolto esis violentoze represita, e produktis la morto di cirkume 2500 Hungari e 722 Sovietiani, e cirkume 200 mil Hungari fugis de la lando.

## Historio

La precipua karakteristiko dil periodo de 1948 til 1953 en Hungaria esis la teroro kun influo Stalinista, kun "spektakloza judicii", mortigo e deporto di disidanti politikala. Lor policala stato establisesis, e la sekureso-polico havis 28 mil membri, e cirkume 40 mil denuncanti e spionisti. Praktikesis kulto a la personeso di Mátyás Rákosi e Stalin. La dogmatismo ideologiala di Rákosi e la stimulo a milital industrio, konseque afektanta konsumo ed augmentanta la povreso domajis la relato inter komunista partiso e la habitantaro.

Kun la morto di Stalin, la nova chefeso Sovietiana imperis la renunco di Rákosi. La nova chefministro, Imre Nagy, esis specalisto en agrokultivo, ed ekpulsesis de la partiso en 1949 por opozo a la kolektiveso. Pos ke il asumis, ilu dekretis amnestio, abolisis la koncentreyi, modifikis la sistemo di subsidii por favorar lejera industrio e konsumo, diminutis la tributi sur rurani, ed augmentis salarii. La situaciono ekonomiala komencis plubonigar, ed en 1954 ilu augmentis la demokratio politikala, e kreis la Patriotala Fronto Populala (Hungare: *Hazafias Népfront*, abreviuro HNF) kun skopo stimular libera opinioni. Tale nomizita "Cirklo Petőfi" (*Petőfi Kör*), grupo por intelektoza diskuto, riorganizesis.

La revolto komencis kun protesto di mili di studenti, qui marchis en Budapest til l'edifico dil parlamento. Delegaciono di studenti probis invadar radio-staciono por brodkastar lia demandi, tamen la Polico por Sekureso dil Stato (*Államvédelmi Hatóság*, ÁVH) pafis kontre la studenti e mortigis kelke. Un ek la mortinti envolvesis en Hungara standardo e transportesis da la turbo. To esis la komenco di nova fazo di la revoluciono. Samatempe kam la novaji pri la revolto dissemesis, la violento augmentis en la chef-urbo.
# 1735

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 17ma yarcento WIKINIUM\_MATH\_PH\_0 18ma WIKINIUM\_MATH\_PH\_2 19ma yarcento

---

 |
| Yardeki:
1700a • 1710a • 1720a • 1730a • 1740a
1750a • 1760a • 1770a • 1780a • 1790a 1800a

---

 |
| Yari:
1701 • 1702 • 1703 • 1704 • 1705 1706 • 1707 • 1708 • 1709 • 1710
1711 • 1712 • 1713 • 1714 • 1715 1716 • 1717 • 1718 • 1719 • 1720
1721 • 1722 • 1723 • 1724 • 1725 1726 • 1727 • 1728 • 1729 • 1730
1731 • 1732 • 1733 • 1734 • 1735 1736 • 1737 • 1738 • 1739 • 1740
1741 • 1742 • 1743 • 1744 • 1745 1746 • 1747 • 1748 • 1749 • 1750
1751 • 1752 • 1753 • 1754 • 1755 1756 • 1757 • 1758 • 1759 • 1760
1761 • 1762 • 1763 • 1764 • 1765 1766 • 1767 • 1768 • 1769 • 1770
1771 • 1772 • 1773 • 1774 • 1775 1776 • 1777 • 1778 • 1779 • 1780
1781 • 1782 • 1783 • 1784 • 1785 1786 • 1787 • 1788 • 1789 • 1790
1791 • 1792 • 1793 • 1794 • 1795 1796 • 1797 • 1798 • 1799 • 1800 |

La yaro **1735** (MDCCXXXV per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye merkurdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 735ma yaro di la duesma yarmilo, la 35ma yaro di la 18ma yarcento, e la 6ma yaro di la yari 1730a. Kande 1735 komencis, Gregoriala kalendario esis 11 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi

### Europa

* Sueda Carl von Linné (originale Linnaeus) publikigas sua verko pri naturala sistemo. Il skisas klasifiko-sistemo di tota plantaro ed animalaro. Il deskriptas veneral organi di planti, quo komocionas longe: granda Germana Johann Wolfgang von Goethe dum la yari 1820a deziros, ke yunini ne lektez verko di Linné.
* Milito Rusa-Turka komencas. Rusa imperio probas impedar l'inkursi di Tartari en Ukraina.

### Azia

* somero - En Persia, Nadir shaho, konsilisto e militestro di lasta safavido-regnanto, vinkas Turkiani en kombato che Baghavand e konquestas Tbilisi.
* 18ma di oktobro - Qianlong divenas imperiestro di Chinia. L'imperio di la dinastio Qing divenos maxime vasta, la habitantaro kreskos e la stato richeskos. Omna revolti represesos senajorne.

### Nord-Amerika

* L'invektivo-litijo di John Peter Zeuger produktas jurnalaro di nord-Amerika libereso di vorto.
* Choseo de Québec til Montréal inauguresas en Kanada.

## Naski

Paul Revere
* 1ma di januaro - Paul Revere, Usan arjentisto e Patrioto en la Usana Revoluciono (m. 1818)
* mayo - Dmitri Levicki, Rusa piktisto (m. 1822)
* 5ma di septembro - Johann Christian Bach, Germana kompozisto (m. 1782)
* 28ma di septembro - Augustus Henry FitzRoy, chefministro di Unionita Rejio (m. 1811)
* 30ma di oktobro - John Adams, duesma prezidanto di Usa (m. 1826)

## Morti

* 8ma di oktobro - Imperiestro Yongzheng di Chinia (n. 1678)
# 1648

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 16ma yarcento **<--**17ma**-->** 18ma yarcento

---

 |
| Yardeki:
1600a • 1610a • 1620a • 1630a • 1640a
1650a • 1660a • 1670a • 1680a • 1690a
1700a

---

 |
| Yari:
1601 • 1602 • 1603 • 1604 • 1605 1606 • 1607 • 1608 • 1609 • 1610
1611 • 1612 • 1613 • 1614 • 1615 1616 • 1617 • 1618 • 1619 • 1620
1621 • 1622 • 1623 • 1624 • 1625 1626 • 1627 • 1628 • 1629 • 1630
1631 • 1632 • 1633 • 1634 • 1635 1636 • 1637 • 1638 • 1639 • 1640
1641 • 1642 • 1643 • 1644 • 1645 1646 • 1647 • 1648 • 1649 • 1650
1651 • 1652 • 1653 • 1654 • 1655 1656 • 1657 • 1658 • 1659 • 1660
1661 • 1662 • 1663 • 1664 • 1665 1666 • 1667 • 1668 • 1669 • 1670
1671 • 1672 • 1673 • 1674 • 1675 1676 • 1677 • 1678 • 1679 • 1680
1681 • 1682 • 1683 • 1684 • 1685 1686 • 1687 • 1688 • 1689 • 1690
1691 • 1692 • 1693 • 1694 • 1695 1696 • 1697 • 1698 • 1699 • 1700 |

La yaro **1648** (MDCXLVIII per Romala algarismi) esis bisextila yaro komencinta ye merkurdio segun Gregoriala kalendario, e bisextila yaro komencinta ye saturdio segun Juliala kalendario. Ol esis la 648ma yaro di la duesma yarmilo, la 48ma yaro di la 17ma yarcento, e la 9ma yaro di la yari 1640a. Kande 1648 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en kelka loki til 1923.

## Eventi

### Europa

* Milito di Triadek yari en central Europa finas per pacala pakto en Westfalen.
* En Paris, Francia, naskas revolto (*fronde*-revolto) kontre kardinalo Mazarin.

### Azia

* Mauzoleo Taj Mahal kompleteskas en India pos longa laboro, qua komencis en 1632.

### Sud-Amerika

* 19ma di aprilo - Komencas batalio di Guararapes en Pernambuco, Brazilia, en qua Portugalani e Braziliani kombatos kontre Nederlandani, qua vinkesos erste en 1649.
* 10ma di decembro - En Brazilia, urbo Paranaguá fondesas.

## Naski

* 26ma di aprilo - Rejulo Pedro la 2ma di Portugal (m. 1706)

## Morti

* 12ma di marto - Gabriel Téllez alias Tirso de Molina, Hispana monako e skriptisto (n. 1571)
* 20ma di mayo - Rejulo Władysław la 4ma Vasa di Polonia-Lituania (n. 1595)
* 1ma di septembro - Marin Mersenne, Franciana matematikisto (n. 1588)