Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Long Beach, Kalifornia

|  |
| --- |
|  **Long Beach, Kalifornia**  |
|  |
| Kelk imaji pri Long Beach. |
|  |  |
| Standardo | Blazono |
| Lando: |  Usa |
| Stato: | Kalifornia |
| **Informo:** |
| Latitudo: | 33°46'06"N |
| Longitudo: | 118°11'44"W |
| Altitudo: | 16 m |
| Surfaco: | 133,32 km² |
| Habitanti: | 469 450 (2017) |
| Denseso di habitantaro: | 3607,56 hab./km² |
| **Horala zono:** | UTC-8 (UTC -7 dum la somero) |
| **Urbestro:** | Robert Garcia |
| **Mapo:** |
|  |
| Oficala retosituo: |
| www.longbeach.gov |

**Long Beach** esas urbo en la stato Kalifornia, Usa. Segun statistiki dil yaro 2017, ol havis 469 450 habitanti. Lua tota surfaco esas 133,32 km².
# Religio

Precipua religii, segun landi
Diversa simboli religiala
**Religio** esas kulturala sistemo di konduti e praktiki, vidopunti pri la mondo, l'etiko e la social organizuro qui relatas homaro a la supernaturajo, trancendanteso, e spirital elementi. Tamen, ne existas singla erudita opiniono pri "quo precize konstitucas ula religio".

Multa religii anke havas naraci, simboli e sakra historii qui intencas explikar la senco di la vivo, o l'origino di la vivo o dil universo. Segun lia kredajo pri la kosmo e homala naturo, ula individuo povas adoptar specifika moralo, etiko, religiala normo e vivostilo. Existas, segun kelka statistiki, cirkume 4.200 religii praktikata en la mondo, e sennombra plusa altra religii extingita.

Religio esas fenomeno qua existas en omna kulturi, de la prehistorio til num. Dum Paleolitiko e dum granda parto di la historio di la homaro, religio uzesis por komprenar ed explikar la naturala fenomeni, e probar influar li. Fenomeni naturala, exemple la klimato, sezoni, la vivo, la morto, la kreado, la vivo pos la morto, e la strukturo dil kosmo esis subjekti por religiala expliki, qui mencionis dei qui kontrolis ica fenomeni, o mencionis loko nevidebla por la homi ma habitata da deaji e mistika enti. La religio esis la formo por mantenar komuniko, per rituali e pregi, kun ica deaji, ed ica religiala praktiki helpis mantenar la kohero interne la sociala grupi, plufortigar la hierarkio e krear senco pri identeso koletiva.

## Referi
# Republikana Partiso (Usa)

La **Republikana Partiso** (Angle: *Republican Party*) esas un ek la du granda partisi en Usa e la chefa organo di Usana konservismo. Ol fondesis da diversa elementi, inkluzante abolisisti ed antea *Whigs* e *Free Soilers*, en 1854. Nun l'estado partisala es precipue influita da Richard Nixon e mem da Ronald Reagan.

La moderna ideologio di la Republikana Partiso esas unike Usana branco di sociala ed ekonomiala konservismo, qua vizas bas imposti, forta armeo e polici, procikla ekonomiko, vasta yuri por pafil-uzanti, descentraligo, strikta limiti sur vot-yuri, plu multa limiti sur enmigrado, kontinua suporto por Israel en la konklikto kun Palestina e tradicionala moral ordino. Existas diversa ideologiala kurenti en la partisi, exemple Kristana konservismo, nacionalismo, neokonservismo e libertarismo. La grado, a qua ol rezistas guverniala spensi e plu alta imposti, esas distingiva en la moderna Westo.

La simbolo politikala di la Republikana Partiso esas l'elefanto.
# James Franck

|  |
| --- |
| **James Franck** |
|  |
| **Profesiono:** | Fizikisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Germania |
| **Naskodato:** | 26 di agosto 1882 |
| **Nasko-loko:** | Hamburg, Germania |
| **Mortodato:** | 21 di mayo 1964 |
| **Morto-loko:** | Göttingen, Germania |
|  |  |

**James Franck** (1882 til 1964) esis Germaniana fizikisto qua kunpremiizesis per la Nobel-premio pri fiziko en 1925 kun Gustav Ludwig Hertz.

## Extera ligili

* Biografio en Nobelprize.org
# Ferenc Krausz

|  |
| --- |
| **Ferenc Krausz** |
|  |
| **Profesiono:** | fizikisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Hungaria/ Austria |
| **Naskodato:** | 17 di mayo 1962 |
| **Nasko-loko:** | Mór, Hungaria |
| **Mortodato:** |  |
|  |  |
|  |  |

**Ferenc Krausz**, n. ye la 17ma di mayo 1962, esas Hungara-Austriana fizikisto, qua ganis la Nobel-premio pri fiziko en 2023. Il esas direktisto di instituto *Max-Planck-Institut für Quantenoptik*.
# Murphysboro, Illinois

Murphysboro (2017)
**Murphysboro** esas urbo en la komtio Jackson, Illinois, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 13,295 habitanti.

## Geografio

Murphysboro jacas a 37.77° N 89.34° W.

Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 12.5 km², equivalanta a 4.8 mi², di qui 12.5 km² (4.8 mi²) esas lando e 0.21% esas aquo.

## Demografio

Segun la demografiala kontado di 2000, esis 13,295 homi, 3,704 hemanari, e 2,129 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 1,062.8/km² (2,751.3/mi²). Esis 4,183 domi kun mezvalora denseso di 334.4/km² (865.6/mi²). Segun raso, esis 79.82% Blanki, 15.80% Negri od Afrikan-Usani, 0.39% indijeni Amerikana, 1.03% Aziani, 0.09% Pacifik-insulani, 1.10% de altra rasi, e 1.77% de du o plura rasi, e 2.72% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.

Esis 3,704 hemanari, di qui 26.4% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 39.8% esis mariajita e habitis kune; en 14.1% muliero sen spozulo esis la domo-chefo e 42.5% esis ne-familii. En 37.1% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 17.8% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso po hemanaro esis 2.20 personi e la mezvalora grandeso po familio esis 2.91 personi.

La procento di habitanti segun evo esis: 14.7% evante min kam 18 yari, 40.6% de 18 til 24 yari, 18.5% de 25 til 44 yari, 13.8% de 45 til 64 yari, e 12.5% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 23 yari. Po singla 100 mulieri esis 104.7 viri. Po singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 103.5 viri.

La mezvalora revenuo po hemanaro en la urbo esis $25,551, e la mezvalora revenuo po familio esis $34,987. La mezvalora revenuo por la viri esis $28,216 kontre $20,011 por la mulieri. La revenuo *per capita* por la urbo esis $13,527. Vivis sub la povreso-lineo 21.3% de la habitantaro e 15.8% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 31.4% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 10.9% vivis sub la povreso-lineo.
# Carlos la 3ma di Hispania

|  |
| --- |
| **Carlos la 3ma** |
| **{{{Originala\_nomo}}}** |
|  |
| **rejulo di  Hispania** |
| **Guvernisteso:** | de la 10ma di agosto 1759 til la 14ma di decembro 1788 |
| **Precedanto:** | Fernando la 6ma |
| **Sucedanto:** | Carlos la 4ma |
| **Personal informi** |
| **Naskodato:** | 20 di januaro 1716 |
| **Naskoloko:** | Madrid, Hispania |
| **Mortodato:** | 14 di decembro 1788 |
| **Mortoloko:** | Madrid, Hispania |
| **Spozo:** | Maria Amelia de Saxonia |

**Carlos la 3ma** (n. ye la 20ma di januaro 1716 til la 14ma di decembro 1788) esis rejulo di Hispania de la 10ma di agosto 1759 til lua morto. Ante, il esis rejulo di Napoli e Sicilia, ma abdikis la du por lua filiulo Ferdinando.

Naskinta en Madrid, Hispania, il esis filio di Felipe la 5ma di Hispania e la rejino Elisabetta Farnese. Ilu heredis la trono di Hispania pos la morto di lua fratulo Fernando la 6ma, qua ne havis heredinti.
# Vicksburg, Mississippi

**Vicksburg** esas urbo en sideyo di la komtio Warren, Mississippi, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 26,407 habitanti.

## Historio

Enkorpigita en 1825, Vicksburg kreesis ek la komuneso di Walnut Hills e nomizesis pro Newet Vick, frua enmigranto. En 1863 eventis ibe la Batalio di Vicksburg dum l'interna milito di Usa.

L'unesma botelo di Coca-Cola produktesis en Vicksburg la yaro 1894.

## Geografio

Vicksburg jacas a 32.34° N 90.88° W.

Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 91.3 km², equivalanta a 35.3 mi², di qui 85.2 km² (32.9 mi²) esas lando e 6.2 km² (2.4 mi², o 6.78% de la surfaco totala) esas aquo.

## Demografio

Segun la demografiala kontado di 2000, esis 26,407 homi, 10,364 hemanari, e 6,612 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 310.1/km² (803.1/mi²). Esis 11,654 domi kun mezvalora denseso di 136.9/km² (354.4/mi²). Segun raso, esis 37.80% Blanki, 60.43% Negri od Afrikan-Usani, 0.15% indijeni Amerikana, 0.61% Aziani, 0.02% Pacifik-insulani, 0.41% de altra rasi, e 0.59% de du o plura rasi, e 1.04% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.

Esis 10,364 hemanari, di qui 32.2% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 34.9% esis mariajita e habitis kune; en 24.2% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 36.2% esis ne-familii. En 32.0% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 13.6% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso po hemanaro esis 2.49 personi e la mezvalora grandeso po familio esis 3.15 personi.

La procento di habitanti segun evo esis: 28.4% evante min kam 18 yari, 9.3% de 18 til 24 yari, 27.9% de 25 til 44 yari, 19.6% de 45 til 64 yari, e 14.8% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 34 yari. Po singla 100 mulieri esis 82.9 viri. Po singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse, esis 77.3 viri.

La mezvalora revenuo po hemanaro en la urbo esis $28,466, e la mezvalora revenuo po familio esis $34,380. La mezvalora revenuo por la viri esis $29,420 kontre $20,728 por la mulieri. La revenuo *per capita* por la urbo esis $16,174. Vivis sub la povreso-lineo 23.0% de la habitantaro e 19.3% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 34.8% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 16.5% vivis sub la povreso-lineo.
# 1639

|  |
| --- |
| Historio > yarcento |
| 16ma yarcento **<--**17ma**-->** 18ma yarcento

---

 |
| Yardeki:
1600a • 1610a • 1620a • 1630a • 1640a
1650a • 1660a • 1670a • 1680a • 1690a
1700a

---

 |
| Yari:
1601 • 1602 • 1603 • 1604 • 1605 1606 • 1607 • 1608 • 1609 • 1610
1611 • 1612 • 1613 • 1614 • 1615 1616 • 1617 • 1618 • 1619 • 1620
1621 • 1622 • 1623 • 1624 • 1625 1626 • 1627 • 1628 • 1629 • 1630
1631 • 1632 • 1633 • 1634 • 1635 1636 • 1637 • 1638 • 1639 • 1640
1641 • 1642 • 1643 • 1644 • 1645 1646 • 1647 • 1648 • 1649 • 1650
1651 • 1652 • 1653 • 1654 • 1655 1656 • 1657 • 1658 • 1659 • 1660
1661 • 1662 • 1663 • 1664 • 1665 1666 • 1667 • 1668 • 1669 • 1670
1671 • 1672 • 1673 • 1674 • 1675 1676 • 1677 • 1678 • 1679 • 1680
1681 • 1682 • 1683 • 1684 • 1685 1686 • 1687 • 1688 • 1689 • 1690
1691 • 1692 • 1693 • 1694 • 1695 1696 • 1697 • 1698 • 1699 • 1700 |

La yaro **1639** (MDCXXXIX per Romala algarismi) esis ordinara yaro komencinta ye saturdio segun Gregoriala kalendario, ed ordinara yaro komencinta ye mardio segun Juliala kalendario. Ol esis la 639ma yaro di la duesma yarmilo, la 39ma yaro di la 17ma yarcento, e la 10ma yaro di la yari 1630a. Kande 1639 komencis, Gregoriala kalendario esis 10 dii avan Juliala kalendario, qua duris uzesar en diversa landi til 1923.

### Kosmo

* 24ma di novembro - Venuso preteriras inter Tero e Suno.

### Azia

* Anglia aquiras unesma parto en India. Ibe konstruktesos fortreso di St George, quo divenos Madras.
* En Japonia persekuto di Kristani dal Japoniani finas.
* Rusa kozaki venas til Pacifiko.

## Naski

* 20ma di marto - Ivan Mazepa, Ukrainan heroo (m. 1709)
* 22ma di decembro - Jean Racine, Franca dramatifisto (m. 1699)

## Morti

* 4ma di agosto - Juan Ruiz de Alarcón, Mexikiana-Hispaniana skriptisto (n. c. 1581)
* 11ma di septembro - Orazio Gentileschi, Italiana piktisto (n. 1563)
# Globala varmesko

Variado di la temperaturo di la Tero de 1860 til 2020. "Zero" (normala temperaturo por komparo) esas la mezavalora temperaturi de 1951 til 1980. Esas videbla ke la mezvalora temperaturo dil planeto en 2004 superiris ta normo per 1.0°C.
**Globala varmesko** esas l'augmento di la mezavalora temperaturo di la Tero observebla dum recenta yari kompare a la mezavalora temperaturo kelka yari ante nun. Segun raporto de 2007, la temperaturo dil planeto augmentis per 0,74 ± 0,18°C dum la 20ma yarcento. Granda parto di ta augmento dil temperaturo produktesis pro l'akumulo di gasi qui produktas teplico-efekto en l'atmosfero e rezultas del homala agadi, precipue l'uzo di petrolo e karbono kom fueli, e la destrukto di foresti.

Klimatala modeli kalkulas ke la temperaturo sur la surfaco dil planeto probable augmentos per 1.1°C til 6.4°C dum la 21ma yarcento. Ta necerteso rezultas de la diversa modeli uzata por evaluar la kresko di la quanto di gasi qui produktas teplico-efekto en l'atmosfero.

L'augmento dil atmosferala temperaturo produktos la fuzo di la glacieri - qui reflektas 50% til 70% de la solala radiaco qua atingas la tero - e konseque l'augmento di la marala nivelo en tota mondo, kun grava efekti en litorala regioni, e modifikos la distributo di pluvi en la planeto. To povos augmentar la dezertigo en multa regioni, e samatempe intensa inundadi en altra.

La precipua gasi qui produktas teplico-efekto en l'atmosfero esas aquovaporo (36% til 70% dil teplico-efekto), karbobioxo (CO2, produktanta 9% til 26% del efekto), metano (CH4, produktanta 4% til 9% del efekto) ed ozono (O3, produktanta 3% til 7%).

Existas generala konsento inter ciencisti ke la globala varmesko rezultas de la homala agado. Tamen, politikala e publika debati duras. La protokolo di Kyoto ambicionis stabiligar la quanto di gasi produktanta teplico-efekto en l'atmosfero por impedar "danjerosa homala interveno en la klimato". Til oktobro 2010 191 landi signatis e ratifikis la protokolo, tamen Usa - qua forte dependas de fosila fueli - signatis ol erste en 2008, sen manifestar intenci pri ratifikar ol.

## Referi
# Britanian Imperio

Teritorii qui ulafoye en la historio apartenis a Britanian imperio.
**Britanian imperio** konsistis ek teritorii, protektorati, kolonii ed altra loki administrita dal Unionita Rejio e la stati qui precedis ol. ed exististis en yari 1583-1997. Ol komencis kun transmara posedaji e komercala avanposteni establisita de la fino dil 16ma yarcento til la komenco dil 18ma yarcento. Dum lua apogeo, ol esis la maxim vasta imperio de la mondo en la historio, e dum plu kam 1 yarcento, ol esis la maxim povoza stato de la mondo. En 1913, Britanian imperio habitesis da plu kam 413 milion personi, lor 23% ek Terala habitantaro, e cirkume 1920 ol kovris 35,5 milion km², to esas, 24% ek Terala surfaco. Kom rezulto, lua konstitucala, yurala, linguala e kulturala influo dissemesis en multa loki. En lua apogeo, ol surnomizesis "l'imperio ube la suno nulafoye kushas".

## Referi
# Pero-chambro

La **Pero-chambro** (en l'Angla: *House of Lords*) fondesis en la 14ma yarcento ed esas l'alta chambro di la bichambra parlamento dil Unionita Rejio. La Pero-chambro havas sedo en la Palaco di Westminster, ol havas membraro alternanta cirkum 800 membri. Olua membri esas nobeli ne demokrate elektita: peri nominita, heredit od ekleziala. Propozi por lego povas esar pozata che la Pero-chambro, chanjat o refuzata, ma esas l'(elektita) Chambro di la Ne-nobeli qua havas la decidanta rolo.