Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Richard Nixon

|  |
| --- |
| **Richard Milhous Nixon** |
| **{{{Originala\_nomo}}}** |
|  |
| **Prezidanto di  Usa** |
| **Guvernisteso:** | de 20 di januaro 1969 til 9 di agosto 1974 |
| **Precedanto:** | Lyndon Johnson |
| **Sucedanto:** | Gerald Ford |
| **Personal informi** |
| **Naskodato:** | 9 di januaro 1913 |
| **Naskoloko:** | Yorba Linda, Kalifornia |
| **Mortodato:** | 22 di aprilo 1994 |
| **Mortoloko:** | New York, Nova-York |
| **Spozo:** | Pat Ryan |
| **Profesiono:** | advokato e politikisto |
| **Politikala partiso:** | Republikana Partiso |

**Richard Milhous Nixon** (1913 til 1994) advokato e politikisto, esis prezidanto di Usa de 1969 til 1974. Ilu renuncis dum sua duesma mandato, pro Watergate-skandalo.

Nixon esis vice-prezidanto de 1953 til 1961, ed il esis la Republikana kandidato por la prezidanteso en la elekto di 1960, ma esis vinkata da John F. Kennedy.

## Elekto en 1968

Survoye a la nomineso por la Republikana kandidateso en 1968, Nixon vinkis Nelson Rockefeller, Ronald Reagan ed altri. Ilua Demokrata opozanto en la elekto esis la lora vice-prezidanto Hubert Humphrey. Il esis elektata kom la 37ma Prezidanto ye 5 di novembro 1968. Kun Spiro Agnew kom vice-prezidanto, Nixon esis investata ye 20 di januaro 1969.

## Vizito a Chinia

Ye 21 di februaro 1972, Richard Nixon arivis en Beijing en la Popul-Republiko Chinia, e renkontris Mao Zedong, Prezidanto di la Komunista Partiso di Chinia. Ca oficala vizito sequis 25 yari dum ke esis nula komuniki o diplomacala ligili inter Usa e Chinia. Dum sep dii, Nixon vizitis Beijing, Hangzhou, Shanghai e la Granda Murego, e renkontris la chefa ministro Zhou Enlai. Pose, Usa e Chinia editis la *Shanghai Communiqué*; ca diplomacala dokumento esis fundamento di relati inter la du landi.

## Ri-elekto en 1972

Ye 7 di novembro 1972 il ri-elektesis kom prezidanto, vinkante George McGovern, la kandidato di la Demokrata partiso. Nixon esis populara prezidanto en 1972, e recevis plu kam 60% de la voti, un de la maxim granda majoritati en la historio di Usa. Esabis poka rivaleso por la nomineso di Nixon kom Republikana kandidato. Senatano McGovern, de Sudal Dakota, divenabis la Demokrata kandidato pos vinkir Edmund Muskie, Hubert Humphrey e Shirley Chisholm.

## Demisiono en 1974

Ye 8 di agosto 1974, en diskurso transmisata a la naciono de la Blanka Domo, il anuncis ke il demisionos kom Prezidanto di Usa; il esis la unika prezidanto qua demisionis. Pro la Skandalo di Watergate, proceso di statala akuzajo esis expektata. En lua diskurso, il dicis ke il ne havus la politikala susteno por traktar la devi di ilua ofico en la maniero bezonata da la interesti di la naciono. Ye la morga dio il sendis letro di demisiono a la Sekretario di Stato Henry Kissinger, e la vice-prezidanto Gerald Ford pose divenis Prezidanto.
# ISBN

13-cifra ISBN.
**ISBN**, abreviuro en l'Angla por **International Standard Book Number** ("Normala numero internaciona por libri"), esas numero uzata komercale kom identifikilo por trovar facile ula libro. Ca sistemo permisas identifikar singla libro per sua autoro, titulo, editerio, temo, idiomo originala, edc., quale ula identigokarto identifikas singla individuo.

Pos la 1ma di januaro 2007 ISBN uzas 13 cifri - ante ca dato, uzesis 10 cifri. La formo por atribuar la numero varias, e dependas quante granda esas l'imprimo-industrio di singla lando.

ISBN kreesis en 1967, developita sur la 9-cifra **Standard Book Number**, kreita en 1966 che l'Unionita Rejio. Por identifikar revui e jurnali existas la Normala Numero Internaciona por Periodala Imprimuri (Angle *International Standard Serial Number*, ISSN).

## Referi
# Aktoro

Aktori di teatro en Rusia.
L'aktori Olivia de Havilland e Errol Flynn en la filmo *L'Aventuri di Hobin Hood* (1938).
**Aktoro** (maskulalo: **aktorulo**, feminalo: **aktorino**) esas homo qua pleas un rolo en dramatala produktado. Ordinare, l'aktori verkas en televiziono, teatro, radio o cinematografio, ma anke existas aktori qui verkas en stradi.

Ordinare, aktori reprezentas fiktiva roli, ma en verki qui reprezentas la realeso, ul aktoro povas reprezentar reala persono, exemple Franca aktorulo Albert Dieudonné kom Napoléon la 1ma en la filmo *Napoléon* (1929), o Brazilian aktorulo Tarcísio Meira kom Pedro la 1ma di Brazilia en la filmo *Independência ou Morte* (1972).
# Hollywood

| Hollywood |
| --- |
| Lando |  Usa |
| Stato | Kalifornia |
| Urbo | Los Angeles |
| Habitanti | 167 664 (2000) |

**Hollywood** (pron.: *holiwud*) esas distrikto de Los Angeles, Kalifornia, Usa. Lua totala habitanti esis 167 664 personi ye 2000.

La distrikto esas konocata en tota mondo da cinematograf-industrio.

La maxim konocita imajo di Hollywood, Kalifornia.
Chiniana Teatro di Hollywood.
# George Cukor

|  |
| --- |
| **George Cukor** |
|  |
| **Profesiono:** | cinematografisto, produktisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Usa |
| **Naskodato:** | 7 di julio 1899 |
| **Nasko-loko:** | New York, stato Nova York, Usa |
| **Mortodato:** | 24 di januaro 1983 |
| **Morto-loko:** | Los Angeles, stato Kalifornia, Usa |
|  |  |

**George Dewey Cukor** (n. ye la 7ma di julio 1899 – m. ye la 24ma di januaro 1989) esis Usana cinematografisto e filmo-produktisto.
# William Wyler

|  |
| --- |
| **William Wyler** |
|  |
| **Profesiono:** | cinematografisto, produktisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Usa |
| **Naskodato:** | 1 di julio 1902 |
| **Nasko-loko:** | Mülhausen, Germana Imperio (nun Francia) |
| **Mortodato:** | 27 di julio 1981 |
| **Morto-loko:** | Los Angeles, Kalifornia, Usa |
|  |  |

**William Wyler** (n. kom *Willi Wyler* ye la 1ma di julio 1902 – m. ye la 27ma di julio 1981) esis Usana cinematografisto e produktisto.
# Cecil B. DeMille

|  |
| --- |
| **Cecil Blount DeMille** |
|  |
| **Profesiono:** | aktoro, cinematografisto, cenaristo, produktisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Usa |
| **Naskodato:** | 12 di agosto 1881 |
| **Nasko-loko:** | Ashfield, stato Massachusetts, Usa |
| **Mortodato:** | 21 di januaro 1959 |
| **Morto-loko:** | Los Angeles, stato Kalifornia, Usa |
| **Retoloko:** |  |
|  |  |

**Cecil Blount DeMille** (n. ye la 12ma di agosto 1881 til la 21ma di januaro 1959) esis Usana cinem-aktoro, cinematografisto, cenaristo e produktisto.
# UTC

**Universala Tempo Koordinata** o **UTC** (abreviuro de Angla vorti *Coordinated Universal Time*) esas la precipua regulatoro pri tempo, uzata por definar la horala zoni e la horo di la kloki en tota mondo. Ol esas interchanjebla kun GMT.
# Licenco Creative Commons

**Licenco Creative Commons** esas objekto de kolekto di licenco-shabloni, qui es bazo por partigar da autoro sua kreiva laboruro. Organizuro Creative Commons klauzo omna yuri rezervita chanjis ad altra: *Ula yuri rezervita*.

Licenci Creative Commons e publika domeno| Nomo | Abreviuro | Ikono | Autorala atribuo | Remix-kulturo | Uzado komercala | Segun defino di libera laboruri kulturala |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
| Manko di rezervita yuri/publika domeno | **CC0** |  | **NO** | **YES** | **YES** | **YES** |
| Autorala atribuo | **CC BY** |  | **YES** | **YES** | **YES** | **YES** |
| Autorala atribuo – Ye la sama kondicioni | **CC BY-SA** |  | **YES** | **YES** | **YES** | **YES** |
| Autorala atribuo – Uzado nekomercala | **CC BY-NC** |  | **YES** | **YES** | **NO** | **NO** |
| Autorala atribuo – Uzado nekomercala – Ye la sama kondicioni | **CC BY-NC-SA** |  | **YES** | **YES** | **NO** | **NO** |
| Autorala atribuo – Sen derivita laboruri | **CC BY-ND** |  | **YES** | **NO** | **YES** | **NO** |
| Autorala atribuo – Uzado nekomercala – Sen derivita laboruri | **CC BY-NC-ND** |  | **YES** | **NO** | **NO** | **NO** |
# Demokrata Partiso (Usa)

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |

La **Demokrata Partiso** (Angle: *Democratic Party*) esas un ek la du granda partisi politikala de Usa e la maxim importanta politikal organo por Usana liberalismo. Ica partiso esas plu progresiva, liberala e sinistra kam la Republikana Partiso, sua opozanto. La spektro politikal dil Usana partisi tamen esas vasta, e la partiso inkluzas konservativi, moderemi, liberali e poka socialisti.

La partiso devenas del Demokrata Partiso dil suportanti di Andrew Jackson ed ilua rural expansista politiko. Ol esis por sklaveso dum granda parto dil 19ma yarcento, ma progresiva tendenco, tamen ne kontre-rasista, komencas dum la 1890ma yari en la kandidateso di William Jennings Bryan. La prezidanteso di Franklin Delano Roosevelt esis decidiva por fondar progresiva, Keynesiana karaktero partisala kun elementi di socialdemokratio. En 1950ma e 1960ma yari la movemento por egala yuri por Afrikan-Usani esis importanta forco en la partiso. Rasista, precipue suda parto esis tamen influoza en la partiso, nomate la *Dixiecrats*, til la 1970ma yari. Dum la 1970ma, 1980ma e 1990ma yari la Demokrata Partiso dextreskis ed influesis per neoliberalismo. La 2010ma yari havis rinasko di eminenta movemento por l'emancipo di Usani Afrikan. Pos la nesucesoza kandidateso di Bernie Sanders en 2016, socialista e socialdemokrata tendenco itere naskis.

Olua maxim recenta prezidanto esas Barack Obama e lua maxim recenta prezidantokandidato esas Hillary Clinton. Relativa majoritato di Usani esas membri dil Demokrata Partisi ed en 2000 e 2016 la partiso ganis majoritato di voti, ma perdis la prezidanteso.

La simbolo politikala di la Demokrata Partiso esas l'asno.
# Metropolala regiono

Satelital imajo pri la metropolala regiono di Sao Paulo.
La megalopolo\* Kantō, en Japonia.
**Metropolala regiono** konsitas ek urbo dense populizita e regioni min populizita vicine lu. Ca areo partoprenas industrii, substrukturi e rezidala zoni. Ula metropolala regiono ordinare konsistas ek multopla administrala subdividuri: urbi, urbeti, quarteri, suburbi, ed en kelka landi la nomizita "komtii". Ultre satelitala urbi, ula metropolala regiono povas inkluzar rurala zoni vicin ol, e lua influo povas superirar la geografiala limiti di la provinco o mem di la lando ube la precipua urbo situesas, exemple Germana urbo Freiburg im Breisgau, qua influas vicina regioni en Franca teritorio.

Konsequo de la demografiala kresko, l'influi ekonomiala e politikala di kelka metropolala regioni anke kreskis.

## Referi

Panoramo pri New York e Jersey City vidita de Newark.
# Horala zono

**Horala zono** esas regiono qua sequas uniforma tempo por legala, komercala e sociala skopi. Horala zoni ofte sequas la fontieri; ma kelka landi esas tro granda por nur uzar un zono. Do, landi kom Kanada, Usa e Rusia havas multa diferanta zoni, ma lore la zoni ofte sequas la stato/komtio-bordi.

Maxim multa zoni kompensas Universala tempo koordinata (UTC) per tota horo/i, ma olu existas poka zoni qua kompensesas per nur 30 o 45 minuti (exemple Ordinara tempo di Newfoundland esas UTC -03:30, Ordinara tempo di Nepal esas +05:45, ed Ordinara tempo di India esas +05:30).

Olu existas entote 24 tempo zoni.

Omna horala zoni
## Referi
# Rivero Ohio

|  |
| --- |
|  **Ohio**  |
|  {{{lokala\_nomo}}}  |
|  |
|  |
| Rivero Ohio en Cincinnati, Ohio. |
| **Geografio** |
| **Lando**: |  Usa |
| **Landi**: |  |
| **Urbo**: |  |
| **Urbi**: |  |
| **Dimensiono** |
| **Longeso**: | 1 579 km |
| **Baseno**: | 490 600 km2 |
| **Mediumala ekfluo**: | {{{ekfluo}}} m3/s |
| **Rivero**: | {{{rivero}}} |
| **Altitudo**: | {{{altitudo}}} m |
| **Tipo di damo**: | {{{tipo\_di\_damo}}} |
| **Surfaco**: | {{{surfaco}}} km2 |
| **Maxima longeso**: | {{{max\_longeso}}} km |
| **Maxima larjeso**: | {{{max\_larjeso}}} km |
| **Maxima profundeso**: | {{{max\_profundeso}}} m |
| **Mapo** |
|  |
|  |
| **Mapo** |
| {{{mapo-inf}}} |

Rivero Ohio en Louisville, lua maxim larja punto.
**Ohio** esas rivero Usa longa de 1579 km, qua naskas an Pensilvania, en la loko ube la riveri Allegheny e Monongahela unionas su, 220 metri super la marala nivelo, trairas 6 Usana stati e debushas an la fluvio Mississippi, che l'urbo Cairo, Illinois, an altitudo di 88 metri super la marala nivelo.
# Cleveland

|  |
| --- |
|  **Cleveland**  |
|  |
| Kelk imaji pri Cleveland. |
|  |  |
| Standardo | Blazono |
| Lando: |  Usa |
| Stato: | Ohio |
| **Informo:** |
| Latitudo: | 41°28'56"N |
| Longitudo: | 81°40'11"W |
| Altitudo: | 199 m |
| Surfaco: | 213,6 km² |
| Habitanti: | 383 793 (2018) |
| Denseso di habitantaro: | 1971,8 hab./km² |
| **Horala zono:** | UTC-5 (UTC -4 dum la somero) |
| **Urbestro:** | Frank G. Jackson (D) |
| **Mapo:** |
|  |
| Oficala retosituo: |
| www.cleveland-oh.gov |

**Cleveland** esas urbo en la stato Ohio, Usa. Segun statistiki dil yaro 2018, ol havis 383 793 habitanti. Lua tota surfaco esas 213,6 km². Ol esas la 2ma maxim populoza urbo de Ohio, e lua metropolala regiono havis 2 057 009 habitanti en 2018.
# Vapornavo

Vapornavo kun dopa roto uzata por propulsado.
Modelo pri vapornavo konstruktita da Claude de Jouffroy.
**Vapornavo** esas navo qua uzas vaporomashino por lua propulso. Por transmisar la forco di propulsado, la maxim anciena modeli uzis paletoroti, qui instalesis sive dope la navo sive lua latero. Modeli plu moderna uzis un o plura helici por transmisar la forco.

## Historio

Franca Denis Papin ed Angla Thomas Newcomen esis l'unesma inventisti qui probis adaptar vaporomashini por propulsar navi. Papin probis krear vaporomashino qua povus transmisar forco a paletoroti, sensucese. En 1783 la markezo Claude-François-Dorothée de Jouffroy sucesis akomodar Newcomen-vaporomashino a batelo, qua navigis dum 15 minuti an la rivero Saône. Pro mankir pekunio, ilu ne konstruktis altra modelo.
# National Football League

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |

**National Football League** (NFL) (til 1922: *American Professional Football Association*, *APFA*) esas Usan organizo e samtempe ligo profesionala pri Usan-futbalo fondita ye 1920.
# Major League Baseball

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |

**Major League Baseball** (MLB) (til 1901: *National League*, *NL*; en yari 1901-2000: *American League*, *AL*) esas Usan organizo e samtempe ligo profesionala pri basbalo fondita ye 1876 (kom *National League*).
# Major League Soccer

|  |  |
| --- | --- |
|  | *Ta artiklo esas klada. Se tu konocas la temo dil artiklo, tu povas helpar ni plugrandiganta ol.* |

**Major League Soccer** (MLS) esas Usan-Kanadana organizo e samtempe ligo profesionala pri futbalo fondita ye 1993.
# Romana republiko

La **Romana Republiko** duris de 509 aK til 27aK.

Ye la 28ma di septembro 48 aK, Gnaeus Pompeius Magnus, politikala chefo di la Romana Republiko, asasinesis. Il esis membro del Unesma Triumvireso; la altri esis Marcus Licinius Crassus e Gaius Iulius Caesar. Ca triumviraro, fondita en 60 aK, esis ne-oficala ma ol esis influiva. Ol fortigesis per la mariajeso di Pompeius, qua esis richega, kun Iulia, filiino di Caesar, qua esis populara. Tamen la triumviraro ne duris: Iulia mortis dum parturo, e Crassus vinkesis ed ocidesis ye la batalio di Carrhae, kontre la Partian Imperio. Interna milito developis, inter Caesar e Pompeius. Pompeius fugis ad Egiptia, ube ilu asasinesis.
# New Orleans

|  |
| --- |
|  **New Orleans**  |
|  |
| Kelk imaji pri New-Orleans. |
|  |  |
| Standardo | Blazono |
| Lando: |  Usa |
| Stato: | Louisiana |
| **Informo:** |
| Latitudo: | 29°57'53"N |
| Longitudo: | 90°04'14"W |
| Altitudo: | -2 til 6 m |
| Surfaco: | 906,1 km² |
| Habitanti: | 343 829 (2010) |
| Denseso di habitantaro: | 783 hab./km² |
| **Horala zono:** | UTC-6 (UTC -5 dum la somero) |
| **Urbestro:** | LaToya Cantrell (D) |
| **Mapo:** |
|  |
| Oficala retosituo: |
| www.nola.gov |

**New-Orleans** esas la maxim granda urbo dil stato Louisiana, Usa. Segun la demografiala kontado di 2010, ol havis 343 829 habitanti. Lua tota surfaco esas 906,1 km². Lua nomo venas de Philippe, duko de Orleans, qua esis regento e chefministro di Francia kande l'urbo fondesis, en 1718.

## Historio

New-Orleans en 1726.
L'unesma habitanti di la regiono di New-Orleans esis multa indijena etnii, qui habitis la regiono dum cirkume 1300 yari. L'indijeni de la "kulturo Mississippi" konstruktis artificala kolini en la regiono.

New-Orleans fondesis en 1718 dal Franci, komandita dal guberniestro Jean-Baptiste Le Moyne de Bienville, sub la nomo *Nouvelle Orléans*. Malgre l'aniversario dil urbo celebresas ye la 7ma di mayo omnayare, l'exakta dato esas nekonocata. Bienville selektis la regiono por strategiala e praktika motivi: la regiono esis plu alta kam la nivelo dil fluvio Mississippi e jacis proxim naturala digi, ed esas poke distanta de la portuo di Biloxi, an la gulfo di Mexikia.

La prospereso dil urbo komencis dum la yari 1830ma, kande komencis arivar nova koloniigisti. Cirkume 1840, l'urbo ha havis 102 mil habitanti, ed esis la 3ma maxim populoza urbo de Usa, ed anke la maxim populoza de la sudo di la lando.

Ye la 29ma di agosto 2005 l'urbo frapesis dal uragano Katrina e subisis severa inundadi. Cirkume 80% del urbo inundesis.

## Geografio

Centro di New-Orleans, vidita de Mississippi.
La reliefo di New-Orleans esas plana, jacanta an la delto dil fluvio Mississippi, proxim naturala digi ed alta tereni. Ol distas cirkume 169 km de la gulfo di Mexikia. Segun l'Usana Kontado-Ministerio, l'urbo havas tota surfaco di 910 km², di qui 440 km² esas lando, e 470 km² esas aquo.

La klimato dil urbo esas humida subtropikala (*Cfa*, segun la klimatala klasifikuro da Köppen-Geiger) kun kurta milda vintri, e varma humida someri. La maxim kolda monato esas januaro, kun temperaturo mezavalora di 11,9°C. La maxim varma monato esas julio ed agosto, kun mezavalora temperaturo di 28,5°C. La mezavalora yarala temperaturo esas .

La mezavalora yarala pluvo-quanto esas 1590 mmmm. La maxim pluvoza monato esas junio, kun 205 mm, kontre ke la maxim sika monato esas oktobro, kun 90 mm

## Referi
# Toledo, Ohio

|  |
| --- |
|  **Toledo, Ohio**  |
|  |
| Kelk imaji pri Toledo, Ohio. |
|  |  |
| Standardo | Blazono |
| Lando: |  Usa |
| stato: | Ohio |
| **Informo:** |
| Latitudo: | 41°39'56"N |
| Longitudo: | 83°34'31"W |
| Altitudo: | 187 m |
| Surfaco: | 217,13 km² |
| Habitanti: | 287 208 (2010) |
| Denseso di habitantaro: | 1308,48 hab./km² |
| **Horala zono:** | UTC-5 (UTC -4 dum la somero) |
| **Urbestro:** | Wade Kapszukiewicz (D) |
| **Mapo:** |
|  |
| Oficala retosituo: |
|  |

**Toledo** esas urbo en Usana stato Ohio. Segun la demografiala kontado di 2010, ol havis 287 208 habitanti. Lua tota surfaco esas 217,13 km².
# Philadelphia

|  |
| --- |
|  **Philadelphia**  |
|  |
| Kelk imaji pri Philadelphia. |
|  |  |
| Standardo | Blazono |
| Lando: |  Usa |
| Stato: | Pensilvania |
| **Informo:** |
| Fondita ye: | 1682 |
| Latitudo: | 39°57'10"N |
| Longitudo: | 75°09'49"W |
| Altitudo: | 12 m |
| Surfaco: | 369,59 km² |
| Habitanti: | 1 603 797 (2020) |
| Denseso di habitantaro: | 4611,53 hab./km² |
| Disto de Harrisburg: | 171,1 km |
| **Horala zono:** | UTC-5 (UTC-4 dum somero) |
| **Urbestro:** | Cherelle Parker (D) |
| **Mapo:** |
|  |
| Oficala retosituo: |
|  |

Strado *Elfreth's Alley*, kreita en 1703, esas la maxim anciena rezidala strado di Usa.
**Philadelphia** esas la maxim populoza urbo dil stato Pensilvania, Usa, e la 6ma maxim populoza di la lando. Segun la demografiala kontado di 2020, ol havis 1 603 797 habitanti. Lua tota surfaco esas 369,59 km².

## Referi
# Tramveturo

Tramveturi en Wien, Austria.
**Tramveturo** esas sistemo di publika transporto qua movas super reli instalita alonge stradi, kelkafoye en separata treki. Ol ordinare ligas quarteri de un urbo, ma anke povas ligar vicina urbi. Ordinare, tramveturi konsideresas transporto-sistemo kun mezagranda kapaceso, kande komparata kun autobusi (basa kapaceso) od urbala fervoyi o treni (alta kapaceso).

Nune la maxim multa sistemi di tramveturi existanta uzas elektro kom fonto di energio, ordinare kaptata de rigida o mi-rigida kabli instalita super la stradi per konduktili en formo di pantografo, ma dum granda parto di la 19ma yarcento existis sistemi di tramveturi tirita per kavali o muli.

Vaporomashino por tirar tramveturi, prezervata en Germania.
La vorti *tram* o *tramway* (origino di Ido vorto "tramveturo") origine signifikis la charioti uzata por transportar karbono en mineyi, e la voyi ube ol uzesis. L'unesma sistemo uzita por transportar pasajeri e tirita per kavali aparis en sud Wals en 1807. En Nord-Amerika l'unesma sistemo inauguresis en 1832 en New York. Anke dum la komenco dil 19ma yarcento aparis sistemi tirita per vaporolokomotivi. Paris uzis multe ta sistemo. En 1873 inauguresis en l'urbo San Francisco, Kalifornia, sistemo tirita per kabli qua duras uzesar til nun.

Tramveturo qua ligas la centro di Rio de Janeiro a la quartero Santa Teresa.
L'elektrala sistemi remplasis preske komplete la vaporolokomotivi ed animali del fino di la 19ma til komenco di la 20ma yarcento. L'urbo qua unesme probis ta sistemo esis Sankt Petersburg, cirkum la yaro 1880. En 1881 Berlin inauguris lua unesma lineo di elektrala tramveturi. En 1883 Magnus Volk inauguris en Brighton, Anglia, lineo kun disto inter reli di 610 mm. En 1884 ta disto modifikesis a 840 mm, e ta lineo duras esar uzata til nun. En 1892 Bendigo, Australia, inauguris tramvetura sistemo qui uzis baterii, ma abolisis ol cirkume 3 monati pos l'inauguro.

En Amerika, granda parto di la sistemi di tramveturi inaugurita dum la 20ma yarcento desaparis, e nur kelka urbi, exemple Rio de Janeiro (tramveturo di Santa Teresa), Santos (turistala tramveturo-lineo en la centro del urbo), Boston (*Green Line "E"*) ed altri prezervis o restauris anciena vehili e linei precipue por turistala e historiala motivi. Toronto, en Kanada, ankore mantenas sua linei. Tamen, dum recenta yari kelka urbi exemple Rio de Janeiro e Santos en Brazilia inauguris moderna tramveturo-linei por transporto di pasajeri. En Europa, ta transporto-sistemo duras existar o riaparis en granda e mezagranda urbi, maxim-multa-kaze ligata al altra sistemi di transporti, exemple autobusi od urbala fervoyi.

## Referi
# Bryan, Ohio

**Bryan** esas urbo e sideyo di la komtio Williams, Ohio, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 8,333 habitanti.

## Historio

Bryan fondesis en 1840 e divenis vilajo en 1841. En 1941 ol divenis urbo.

## Geografio

Loko di Bryan, Ohio
Bryan jacas a 41.47° N 84.55° W.

Segun l'Usana Kontado-Ministerio, l'urbo havas entote 11.8 km², equivalanta a 4.6 mi², di qui 11.8 km² (4.6 mi²) esas lando e nulo kovresas per aquo.

## Demografio

Segun la demografiala kontado di 2000, esis 8,333 homi, 3,528 hemanari, e 2,155 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 704.0/km² (1,821.7/mi²). Esis 3,733 domi kun mezvalora denseso di 315.4/km² (816.1/mi²). Segun raso, esis 96.23% Blanki, 0.31% Negri od Afrikan-Usani, 0.23% indijeni Amerikana, 0.71% Aziani, 0.00% Pacifik-insulani, 1.40% de altra rasi, e 1.12% de du o plura rasi, e 3.73% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.

Esis 3,528 hemanari, di qui 29.7% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 45.7% esis mariajita e habitis kune; en 11.4% muliero sen spozulo esis la domo-chefo, e 38.9% esis ne-familii. En 32.9% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 13.7% habitesis da singla individuo evante 65 yari o pluse. La mezvalora grandeso po hemanaro esis 2.31 personi e la mezvalora grandeso po familio esis 2.94 personi.

La procento di habitanti segun evo esis: 24.8% evante min kam 18 yari, 8.4% de 18 til 24 yari, 28.7% de 25 til 44 yari, 22.0% de 45 til 64 yari, e 16.1% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 37 yari. Po singla 100 mulieri esis 90.6 viri. Po singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 84.2 viri.

La mezvalora revenuo po hemanaro en la urbo esis $36,978, e la mezvalora revenuo po familio esis $45,965. La mezvalora revenuo por la viri esis $34,641 kontre $22,434 por la mulieri. La revenuo *per capita* por la urbo esis $19,459. Vivis sub la povreso-lineo 6.0% de la habitantaro e 3.9% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 5.1% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 5.9% vivis sub la povreso-lineo.