Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Denver

|  |
| --- |
|  **Denver**  |
|  |
| Kelk imaji pri Denver. |
|  |  |
| Standardo | Blazono |
| Lando: |  Usa |
| Stato: | Kolorado |
| **Informo:** |
| Latitudo: | 39°44'21" N |
| Longitudo: | 104°59'05"W |
| Altitudo: | 1610 m |
| Surfaco: | 400,74 km² |
| Habitanti: | 715 522 (2020) |
| Denseso di habitantaro: | 1805 hab./km² |
| **Horala zono:** | UTC-7 (UTC-6 dum la somero) |
| **Urbestro:** | Mike Johnston |
| **Mapo:** |
|  |
| Oficala retosituo: |
|  |

**Denver** esas chef-urbo di Usana stato Kolorado, e la sola urbo dil samnoma komtio. Segun la demografiala kontado di 2020 ol havis 715 522 habitanti, kontre 600 158 habitanti en 2010 (kresko di 19,2% en 10 yari. Lua tota surfaco esas 400,74 km², equivalanta a 154,73 mi², di qui 396,4 km² (153,07 mi²) esas lando e la cetera esas aquo.

## Geografio

Denver kun Rokoza Monti addope.
La reliefo di Denver esas plana an lua central areo e kolinoza norde, weste e sude. Lua mezavalora altitudo esas 1610 metri, e lua maxim alta punto jacas 1730 metri super la marala nivelo.

La klimato di Denver esas miarida kontinentala (*BSk* segun la klimatala klasifikuro da Köppen). Pro l'altitudo e la sikeso, la vario di la temperaturo diala esas multe granda. La mezavalora temperaturo en decembro (vintro) esas 6,7°C, kontre ke la mezavalora temperaturo en julio (somero) esas 32,2°C. La minima temperaturo ulafoye enrejistrita esis -34°C, ye la 9ma di januaro 1875, kontre ke la maxima temperaturo ulafoye enrejistrita esis 41°C, ye la 23ma di junio 2018. Ordinare, l'urbo recevas 3100 hori di sunala lumo omnayare.

La mezavalora yarala pluvo-quanto dil urbo esas 401 mm, e la maxim pluvoza monato esas mayo, kun mezavalore 67 mm. Nivo ofte falas de la fino di autuno til la komenco di printempo (mezavalore 102,7 centimetri omnayare). Tamen, en 2021 nula nivo falis en la urbo.

| Chef-urbi di Usana stati |
| --- |
| Alabama • Alaska • Arizona • Arkansas • Connecticut • Delaware • Florida • Georgia • Havayi • Idaho • Illinois • Indiana • Iowa • Kalifornia • Kansas • Kentucky • Kolorado • Louisiana • Maine • Maryland • Massachusetts • Michigan • Minnesota • Mississippi • Missouri • Montana • Nebraska • Nevada • Nordal Karolina • Nordal Dakota • Nova-Hampshire • Nova-Jersey • Nova-Mexikia • Nova-York • Ohio • Oklahoma • Oregon • Pensilvania • Rhode Island • Sudal Karolina • Sudal Dakota • Tennessee • Texas • Utah • Vermont • Virginia • Washington • Westal Virginia • Wisconsin • Wyoming |
# Guinness Mondala Rekordi

Suresh Joachim che Shoppers World butikaro en Brampton, rekordo di repaso en 2005
**Guinness Mondala Rekordi** (pronuncez: *gines*), olime **Libro di Guinness pri Rekordi**, (en l'Angla: *The Guinness Book of Records*; en olima Usan edituri: *The Guinness Book of World Records*) esas yarale editata libro di e pri internacione agnoskita rekordi, tam pri homal agi kam natur-extremaji. La libro aparas singla yaro en septembro.

L'unesma libro editesis en 1955, da biriferio Guinness (Dublin, Irlando), por donar respondi pri qua rapt-ucelo esas la maxim rapida. La respondi trovesis da kontoro por exploro di Ross McWhirter e Norris McWhirter en London. McWhirter dum longa tempo editis la libro, qua quik pos l'unesma edituro esis granda suceso.
# Usana Domo di Reprezentanti

Ne-oficala siglo di Usana Domo di Reprezentanti
Chambro ube Usana deputati kunsidas.
La **Domo di Reprezentanti** esas un ek la du chambri dil Usana Kongreso, la legifantaro di Usa. Ol proporcionale reprezentas Usana stati segun habitantaro, kontre ke la Usana Senato reprezentas li egale. Segun Usana demografiala kontado di 2020, Kalifornia esas la stato kun la maxim granda nombro di reprezentanti: 52 deputati.

Revenuala legi devas propozesar da la Domo de reprezentanti. La Domo havas la povo oficale akuzar la prezidanto pri nejustaji, e la Senato havas la povo judiciar lu.
# Hardcore punk

|  |
| --- |
| **Hardcore punk** |
| **{{{lokala\_nomo}}}** |
|  |
| Minor Threat en 1981. |
| **Etimologio:** | {{{etimologio}}} |
| **Stilistikal' origini:** | punk rock, proto-punk |
| **Kultural' origini:** | fino di 1970a yari e komenco di la 1980a, Usa, Kanada |
| **Tipal' instrumenti:** | {{{instrumenti}}} |
| **Derivaji:** | alternative rock, black metal, crustcore, death metal, emo, grunge, noise rock, post-hardcore, screamo, skate punk, slam death metal, speed metal, street punk, thrash metal, nu metal |
| **Subjenri:** |
| beatdown hardcore, Christian hardcore, D-beat, melodic hardcore, powerviolence, thrashcore, tough guy hardcore |
| **[[{{{subjenro-listo}}}|kompleta listo]]** |
| **Kombino-jenri:** |
| crossover thrash, deathcore, digital hardcore, grindcore, jazzcore, mathcore, metalcore, Nintendocore, skacore, sludge metal |
| **Altra temi:** |
| {{{altra\_temi}}} |

Bad brains en 1983.
**Hardcore punk** esas muzikala jenro; vario di punk rock kom rapida, textale expresiva ed ofte politikala.

## Referi
# Henry Fonda

|  |
| --- |
| **Henry Jaynes 'Hank' Fonda** |
|  |
| **Profesiono:** | cinem-aktoro |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Usa |
| **Naskodato:** | 16 di mayo 1905 |
| **Nasko-loko:** | Grand Island, Nebraska |
| **Mortodato:** | 12 di agosto 1982 |
| **Morto-loko:** | Los Angeles, Kalifornia |
| **Premii qui recevis:** | Oscar-premio por maxim bona aktorulo en 1981, por *On Golden Pond* Ora Globo (*Golden Globe*) por *On Golden Pond* |

**Henry Jaynes 'Hank' Fonda** (1905 til 1982) esis Usana cinem-aktoro.
# Nancy Reagan

|  |
| --- |
| **Nancy Reagan** |
|  |
| **Profesiono:** | cinem-aktorino |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Usa |
| **Naskodato:** | 6 di julio 1921, 6 di julio 1923 |
| **Nasko-loko:** | New York, Nova-York |
| **Mortodato:** | 6 di marto 2016 |
| **Morto-loko:** | Los Angeles, Kalifornia |
|  |  |

**Nancy Davis Reagan**, naskinta **Anne Frances Robbins** ye la 6ma di julio 1921 en New York til la 6ma di marto 2016 en Los Angeles, Kalifornia, esis Usana cinem-aktorino. El esis spozino dil aktoro, pose prezidanto di Usa Ronald Reagan.

El laboris kom vivo-salvisto e sporto-raportisto en sua yuneso, e pleis en plu kam 11 filmi en Hollywood depos 1949.

## Referi
# Geraldine Page

|  |
| --- |
| **Geraldine Sue Page** |
|  |
| **Profesiono:** | cinem-aktorino |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Usa |
| **Naskodato:** | 22 di novembro 1924 |
| **Nasko-loko:** | Kirksville, Missouri, Usa |
| **Mortodato:** | 13 di junio 1987 |
| **Morto-loko:** | New York, Usa |
|  |  |

**Geraldine Sue Page** (1924 til 1987) esis Usan cinem-aktorino.
# Dennis Hopper

|  |
| --- |
| **Dennis Lee Hopper** |
|  |
| **Profesiono:** | aktoro, cinematografisto, cenaristo |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Usa |
| **Naskodato:** | 17 di mayo 1936 |
| **Nasko-loko:** | Dodge City, stato Kansas, Usa |
| **Mortodato:** | 29 di mayo 2010 |
| **Morto-loko:** | Los Angeles, stato Kalifornia, Usa |
|  |  |

**Dennis Lee Hopper** (1936 til 2010) esis Usana cinem-aktoro, cinematografisto, cenaristo.
# Ed Wood, Jr.

|  |
| --- |
| **Ed Wood, Jr.** |
| **Profesiono:** | aktoro, cinematografisto, cenaristo, produktisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Usa |
| **Naskodato:** | 10 di oktobro 1924 |
| **Nasko-loko:** | Poughkeepsie, stato Nova-York, Usa |
| **Mortodato:** | 10 di decembro 1978 |
| **Morto-loko:** | Los Angeles, stato Kalifornia, Usa |
|  |  |

**Ed Wood, Jr.** (n. kom *Edward Davis Wood, Jr.* ye la 10ma di oktobro 1924 – m. ye la 10ma di decembro 1978) esis Usana cinem-aktoro, cinematografisto, cenaristo e produktisto.
# Elmer Fudd

**Elmer Fudd** (IFA *ˈɛlmɚ ˈfʌd*) esis fiktiva kartunala personego kreita da Tex Avery e Chuck Jones por Leon Schlesinger Productions, e qua aparis en animita serii Looney Tunes e Merrie Melodies.

Il aparis unesme ye la 6ma di novembro 1937 en *Little Red Walking Hood*, ed oficala personego divenis depos *The Isle of Pingo Pongo*  ye la 28ma di mayo 1938.
# William H. Seward

|  |
| --- |
| **William H. Seward** |
|  |
|  |  |
| **Okupeso:** | politikisto |
|  |  |
| **Lando:** |  Usa |
| **Naskodato:** | 16 di mayo 1801 |
| **Nasko-loko:** | Florida, Nova-York |
| **Mortodato:** | 10 di oktobro 1872 |
| **Morto-loko:** | Auburn, Nova-York |
|  |  |

**William Henry Seward** (n. ye la 16ma di mayo 1801 til la 10ma di oktobro 1872) esis Usana Sekretario di Stato de 1861 til 1869. Il naskis en la stato Nova-York.

Il studiis lego en l'urbo New York, e pose divenis advokato en Auburn. Il esis importanta membro di la Republikana-partiso dum olua frua yari. En 1860 il esis egardata kom la precipua kontestanto por prezidentala nomineso da ta partiso, ma il esis vinkata da Abraham Lincoln. Il esas partikulare konocata pro ilua diretado di la kompro en 1867 di Alaska de Rusia.
# Doktrino di Monroe

La **Doktrino di Monroe**, qua havas olua nomo de prezidinto James Monroe (Usa), esis principo di extera politiko di Usa en 1823, segun qua nul Europana potenteso darfis intervenar armizite en enlandal aferi sur l'Amerikana kontinento. Monroe deklaris ke irga formo de Europana mixo en aferi sur la westala misfero esis nepermisita, il vizis: ne intervenar politikale en la nacioni nur jus nedependeskint, en Sud-Amerika. Monroe promisis anke respektar l'existanta kolonii di Europana potentesi.

La doktrino servis de origine la movementi di liberigo en Sud-Amerika.
# Variolo

Puero kun variolo en Bangladesh, 1973.
**Variolo** esis virusala infektiva morbo qua havis du varianti: *Variola major* e *Variola minor*. La lasta kazo diagnozita qua originis de naturala transmisado trovesis en oktobro 1977, ed en 1980 la Mondal Organizuro pri Saneso deklaris ke ca morbo extirpesis de la mondo.

La komencala simptomi de ca morbo esis febro e vomi. Pose, aparis ulceri en la boko ed erupti en la pelo. Pos kelka dii, l'erupti divenis saliaji kun liquidi. La saliaji pose krustizis e livis cikatri en la pelo. Variolo esis multe kontagioza, e lua hemoragioza formo produktis morti en multa kazi.

Angla mediko Edward Jenner developis la vacino kontre variolo en 1796.
# Ottawa, Illinois

**Ottawa** esas urbo en la komtio La Salle, Illinois, Usa. Segun la demografiala kontado di 2000, ol havis 18,307 habitanti.

## Geografio

Ottawa jacas a 41.35° N 88.84° W.

Segun l'Usana Kontado Ministerio, l'urbo havas entote 19.8 km², equivalanta a 7.7 mi², di qui 19.0 km² (7.3 mi²) esas lando e 0.9 km² (0.3 mi², o 4.31% de la surfaco totala) esas aquo.

## Demografio

Segun la demografiala kontado di 2000, esis 18,307 homi, 7,510 hemanari, e 4,889 familii qui rezidis en la urbo. La denseso di habitantaro esis 964.3/km² (2,497.9/mi²). Esis 8,030 domi kun mezvalora denseso di 423.0/km² (1,095.6/mi²). Segun raso, esis 95.26% Blanki, 1.37% Negri od Afrikan-Usani, 0.15% indijeni Amerikana, 0.83% Aziani, 0.06% Pacifik-insulani, 0.93% de altra rasi, e 1.39% de du o plura rasi, e 5.21% de la habitantaro esis Hispan-Amerikani o Latin-Amerikani de irga raso.

Esis 7,510 hemanari, di qui 31.1% havis pueri od adolecanti evante min kam 18 yari en la domo, 49.4% esis mariajita e habitis kune; en 11.7% muliero sen spozulo esis la domo-chefo e 34.9% esis ne-familii. En 30.8% de omna hemanari vivis unika sola individuo, e 14.2% habitesis da ulu evante 65 yari o pluse qua vivis sole. La mezvalora grandeso po hemanaro esis 2.38 personi e la mezvalora grandeso po familio esis 2.98 personi.

La procento di habitanti segun evo esis: 24.9% evante min kam 18 yari, 8.1% de 18 til 24 yari, 28.2% de 25 til 44 yari, 20.8% de 45 til 64 yari, e 17.9% evante 65 yari o pluse. La mezvalora evo esis 38 yari. Po singla 100 mulieri esis 91.3 viri. Po singla 100 mulieri evante 18 yari o pluse esis 87.3 viri.

La mezvalora revenuo po hemanaro en la urbo esis $36,513, e la mezvalora revenuo po familio esis $44,435. La mezvalora revenuo por la viri esis $41,943 kontre $22,041 por la mulieri. La revenuo *per capita* por la urbo esis $19,426. Vivis sub la povreso-lineo 11.3% de la habitantaro e 9.8% de la familii. Ek omna habitantaro evante min kam 18 yari, 16.8% ed ek omna habitantaro evante 65 yari o pluse, 7.0% vivis sub la povreso-lineo.
# Calvin Coolidge

|  |
| --- |
| **John Calvin Coolidge, Jr.** |
| **{{{Originala\_nomo}}}** |
|  |
| **prezidanto di  Usa** |
| **Guvernisteso:** | de la 2ma di agosto 1923 til la 4ma di marto 1929 |
| **Precedanto:** | Warren G. Harding |
| **Sucedanto:** | Herbert Clark Hoover |
| **Personal informi** |
| **Naskodato:** | 4 di julio 1872 |
| **Naskoloko:** | Plymouth, Vermont |
| **Mortodato:** | 5 di januaro 1933 |
| **Mortoloko:** | Northampton, Massachusetts |
| **Spozo:** | Grace Goodhue Coolidge |
| **Profesiono:** | advokato e politikistulo |
| **Politikala partiso:** | Republikala partiso |

**John Calvin Coolidge, Jr.** (1872 til 1933) advokato e politikistulo, vice-prezidanto di Warren G. Harding (mortinta ye la 2ma di agosto 1923), esis prezidanto di Usa de 1923 til 1929.

Ye la 2ma di agosto 1923, ye la morto di prezidanto Warren G. Harding, Calvin Coolidge divenis la 30ma Prezidanto di Usa. Il naskis en Vermont ye 4ma julio 1872; il divenis advokato en Massachusetts, ed en 1906 elektesis por la Republikana partiso kom membro di la legifantaro en Boston. Il esis guvernanto di Massachusetts de 1919 til 1921. En 1919 esis striko di policisti en Boston, quon Coolidge sucesoze opozis; il divenis nacionale notenda, ganante reputo kom decidema duktanto. En 1921 il elektesis kom vice-prezidanto di Usa.
# Albert Abraham Michelson

|  |
| --- |
| **Albert Abraham Michelson** |
|  |
| **Profesiono:** | Fizikisto |
|  |  |
|  |  |
| **Lando:** |  Polonia/ Usa |
| **Naskodato:** | 19 di decembro 1852 |
| **Nasko-loko:** | Strzelno, Prusia (nune Polonia) |
| **Mortodato:** | 9 di mayo 1931 |
| **Morto-loko:** | Pasadena, Kalifornia, Usa |
|  |  |

**Albert Abraham Michelson** (1852 til 1931) esis Usana fizikisto qua recevis la Nobel-premio pri fiziko en 1907.
# Homala raso

**Homala raso** esas kulturala nociono qua uzesas eroroze kom biologiala nociono. La homaro ne esas dividebla en diferanta rasi segun biologiala karakteri, quale la koloro di la pelo.

## La historio di la nociono

Famoza Sueda taxonomiisto Carl von Linné dividis en 1758 la homaro a quar rasi. Segun ilu l'Europani esas blanka, l'Amerikani esas reda, l'Afrikani esas nigra e l'Aziani esas obskura. La divido chanjis dum la 19ma yarcento, kande Franca Georges Cuvier kreis grupi di la Kaukasidi, Negridi e Mongolidi. Le "reda" di Linné juntesis ad Aziana Mongolidi.

Pose on konstatis ke la divido motivizita per la koloro di pelo havis nula ciencala bazo. La maxim simpla atesto kontre la divido esas la karaktero di la spektro: on povas nur artificale krear limiti inter la toni di la kontinuanta spektro.

La anciena doktrino pri rasi vivas ankore, malgre la ciencisti delonge pruvis ke la divido ne havas bazo ciencala. Esas tre facila pseudociencale asertar, ke diferanta “rasi” havas diferanta qualesi, ed induktar desestimeso inter homi.

## Pro qua homi semblas diferanta?

Dum anciena tempi homi vivis generacioni pos generacioni en sama regiono e pokope la homala korpo adaptis su a la vivo-kondicioni di la habiteyo. La nigra pelo di Afrikani rakontas nur pri la adapteso a sunoza medio. L'Inuiti esas mikrakorpala pro preventar perdajo di kaloro. Longa nazo humidigas l'inhalita aero ed ol rakontas ke la ancestri di la homo vivis depos olima tempi en sika medio.

Anke per geni on povas montrar ke homi esas diferanta. Du membri di la sama “raso” posible havas tre diferanta genaro e plu samatipa genaro esas trovebla en la membro di ula altra “raso”.

Se on dividus la homaro a “rasi” per la hemoglobala celuli, l'Afrikani, Italiani e Greki formacus unika “raso” e la Suedi e le sud-Afrikala Xhosa formacus altra “raso”. On povas krear “rasi” anke per laktaso-enzimo (kelki toleras lakto, kelk altri ne toleras) o segun la formo di la denti (kelk havas direta, kelk altri havas konkava denti).

## Quo vice raso?

Se on mustas dividar la homaro a grupi, on povas uzar, exemple, la geografiala origino. La loko di la hemo esas konektita a la kulturo di la loko e la kulturo esas konektita a la linguo. La linguo dil homo efektas a to quale on vidas la fenomeni en la mondo.

Klara pelo posibligas entro di ultraviolea radii por sintezar vitamino D.
Obskura pelo shirmas di manko en vitamino B9, necesajo por la developado korekta di feto.