Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Байтулмакъдис

**Байтулмакъдис(я)* (эрс: *Иерусали́м*, Ӏар. القُدس‎ *аль-К̣ъудс* (audio), жуг. ‏יְרוּשָׁלַיִם‏‎ *Йерушала́(й)им* (audio)) — Палестинай нанагӀала, Гаргарча Малхбоалера пхье.

Байтульмакъдис супа я кхаь динашта — бусулба, жӀаргахой, жугтий. Цига ва́хаш 886 400 саг ва.

## ТӀатовжамаш
# Математика

Евклид. «Афинера школа» яхача Рафаэла сурта да́къа
**Матема́тика** (ш.-ян. μᾰθημᾰτικά < ш.-ян. μάθημα — тахкар, Ӏилма) — шоашта сурт оттаду белгалонаш мара йовзаш йоацача объекташта юкъера юкъамоттигех дола Ӏилма да. Тархьараца математика хьахиннай дагар дара а, дистара а, объектий формана сурт оттадара а операций ларда тӀа.

## Белгалдаьккхар
# Саькура бутт

| ←→Саькура |
| --- |
|

| Ор | Ши | Кх | Ер | ПӀ | Шт | КӀ |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|   |   |   |   |   |   | 1 |
| 2 | 3 | 4 | 5 | 6 | 7 | 8 |
| 9 | 10 | 11 | 12 | 13 | 14 | 15 |
| 16 | 17 | 18 | 19 | 20 | 21 | 22 |
| 23 | 24 | 25 | 26 | 27 | 28 |   |

 |
| 2026 шу |

**Саькура бутт** (эрс: *Февра́ль*) — гӀалгӀай ханорга шоллагӀа бутт. ВӀаший нийслуш ба *Февралаца* — юле ханорга а григоре ханорга а шоллагӀча беттаца. Шера́ юкъе эггара зӀамагӀа бутт ба Саькура бутт, 30-ннел кӀезигагӀа ди долаш из цаӀ мара бац: массаза а 28 ди долаш хул, амма високосни шерашка 29 ди чулоац цо. Лаьттан ГӀинбухен ахбура тӀа Ӏан кхоалагӀа бутт ба, Лаьттан ЗӀилбухен ахбура тӀа — ахкан кхоалагӀа бутт ба (ГӀинбухен ахбура тӀа Маьцхали бетта эквивалент).

## ЦӀи

Беттай цӀераш гӀалгӀай меттала башх-башха йоалаяь хиннай хьалха дӀабаха́ча тайп-тайпарча тохкамхоша. Царна тӀа а товжаш хӀанзарча тохкамхоша шоашта хетачох нийсагӀа я аьнна массехк тайпара беттай цӀераш яр ГӀалгӀай Мехка лелаеш, вешта аьлча, массехк ханоргаш дар. Царех да, масала, Коазой Ӏийсас оттадаьр, ГӀалгӀай Ӏилман-тохкама институто оттадаьр, СелаӀад тептаро оттадаьр, Мерашканаькъан Султана оттадаьр. 2022 шера ГӀалгӀайчен Мехкдаь распоряженеца официальни дӀачӀоагӀъяьй гӀалгӀай меттала беттай цӀераш, уж дукхагӀа вӀаший тарлуш я Мерашканаькъан Султана оттаяьча беттай цӀерашца. Мехка тайп-тайпара йолча организацештеи учрежденештеи хьийхад дӀачӀоагӀъяь йола беттай цӀераш лелае аьнна. Из бахьан долаш ГӀалгӀай Википеде а лаьрхӀад уж лелае.

|  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- |
| **Шу** | **Автор** | **ЦхьоалагӀча бетта цӀи** | **Официальни тӀаийцар** |
| 2001 | **Коазой Ӏийса** | *Саькур* | — |
| 2018 | **«СелаӀад» тептар** |  | — |
| 2021 | **ГӀалгӀай Ӏилман-тохкама институт** | *Саькура бутт* | — |
| 2022 | **Мерешканаькъан Султан** | *Саькура бутт* | — |
| 2022 |  | *Саькура бутт* | **✔** |

### МаӀан

Латиний меттала *Februārius mēnsis* яхар («Фебрууса бутт», «цӀенвеш бола бутт») хьадаьннад лат: *Februa* («цӀенвалара цӀай») яхача деша тӀара.

## СедкъаӀилма

ХӀанзарча заман григоре ханоргах Маьцхали 16 денга кхаччалца Малх «Бодж» яхача седкъарче чу латташ хул, Саькура 16 ди денз — «КӀудал» яхача седкъарче чу хул.

## Белгалдаккхар

## Литература

* *Мерашканаькъан Султан.* ГӀалгӀай халкъан ханорг: хаттара тархьарга : [рус.] = Ингушский народный календарь: к истории вопроса // Сердало : газет. — 2022. — № 4 (12531) (3 февраля). — С. 10—12.
* Круглый год. Русский земледельческий календарь. — М: «Правда», 1989. ISBN 5-253-00598-6
* Народный Месяцеслов. — М: «Современник», 1992. ISBN 5-270-01376-2

## ТӀатовжамаш