Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Сувсакх

**Сувсакхаш** (эрс: *Киты́*, яний: *κῆτος* — «форда унзара аькх») — форда дакхадийнат да сувсакха куце йолча тоаба чура. Уж е дельфинех ба аьнна лархӀац, е форда хьакхарчах а лархӀац.

## ТӀатовжамаш
# Коа тӀара бугӀа

| Коа тӀара бугӀа |
| --- |
|  |
| Ӏилман классификаци |
|
ЦӀа:ЭукариоташДоалаче:ДийнаташКӀалдоалаче:ЭуметазоишБез ранга:Шин оагӀорахьара симметричниРанг йоаца:ШозлагӀабагенТайпа:ХордаКӀалтайпа:БукъатӀехкаИнфратайпа:Мочхал-багенТӀехкласс:БиъкогбаргашКласс:ДакхадийнаташКӀалкласс:ОакхарийИнфракласс:ПлацентарниТӀехтоаба:ЛавразиотерешКлада:ФерунгуляташГрандтоаба:Барг бола дийнаташТоаба:Сувсакхеи барг-шолхеи дийнаташКлада:сувсакха-нухъхьекхадерашКӀалтоаба:Нух хьекхаду дийнаташИнфратоаба:Боккъонца дола нух хьекхадерашДезал:МуӀаш-хара дийнаташКӀалдезал:БугӀийТриба:БугӀашКӀалтриба:BovinaВаьр:Боккъонца йола бугӀашКеп:*Bos taurus*КӀалкеп:**Коа тӀара бугӀа** |
| Дунен къамашта юкъера Ӏилман цӀи |
| *Bos taurus taurus*  Linnaeus, 1758 |
|

|  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- |
|  Систематика Викикепаш чу |  Сурташ Викиларма чу |

|  |  |
| --- | --- |
| FW   | 104264 |

 |

 |

**Коа тӀара бугӀа** (эрс: *Домашний бык*) — муӀаш-хара дийнатий дезалах дола нух хьекхаду барг-шолха хьайба.

Коа тӀара бугӀаш курша доккхийча хьайбаех лоархӀаш я. Дулхи, шуреи, цӀокеи даккхара духьа леладу уж. Царех дехка́ долча хьайбаех *етт* оал (цхьоален таьрахье легадеш хилча *«Ӏатт»* яха овла хул: *Ӏатта, Ӏатто, Ӏаттаца, Ӏаттах*, иштта дӀ., хӀаьта дукхален таьрахье — *доахан* да). Кхийнача маӀачарех *бугӀаш* оал, зӀамагӀчарех — Ӏаса (Ӏаьсий) е Ӏасилг (Ӏасилгаш) оал, деӀа долча маӀача дийнатах — уст (дукхален таьрахье — шерч) оал. Ши шу даьнна долчарех шинар оал. Духьарг оал пхаьрдаьча (пхоара долча) шинарах. Шера да́къа чакхдаьлча пхаьра ца хиннача шинарах а, иштта, кхоъ е дукхагӀа бутт баьлча пхаьра ца хиннача Ӏаттах а (йисте бугӀа йоллашше) *Ӏаьхара етт* оал. Пхоарал 9 бетта хул.

## Литература

* Корова // Конго — Крещение. — М. : Большая Российская энциклопедия, 2010. — С. 340. — (Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов ; 2004—, т. 15). — ISBN 978-5-85270-346-0.
# Лоам

**Лоам(ба)* (эрс: *Гора*, ингал: *Mountain*) — гонахьарча моттигага хьажача, чӀоагӀа айенна а йола, босенаши, кӀалхеи, бухьи къоасталуш а дола рельефа да́къа да, е лоамий мехка бухь ба.

Лоамий бовхьаш ира а хила йиш я, чӀаьпа а хул. Лоамий кӀалхе хиво къайлайоахаш хилча гӀайренаш хьахила йиш я. Лоам хьахилара бе-бе наькъаш да: Литосферан Ӏоакъий цаӀ-шоллагӀчунна тӀаяларца, Лаьттан тӀехен тӀа чухье тӀаяларца (масала, лелхалоамо бе йиш я цу тайпара болх).

## Эггара лакхагӀа дола лоамаш гӀарашкеи дунен доакъошкеи гӀолла

* Джомолунгма (Эверест), Ази (йизза лакхал — 8848 м)
* Аконкагуа, ЗӀилбухера Америка (6959 м)
* Денали, ГӀинбухера Америка (6194 м)
* Килиманджаро, Африка (5895 м)
* Аьлбоарз, Европа (5642 м) (къовсам ба — Аьлбоарз Европах а Азех а лоархӀ)
* Массив Винсон, Антарктида (4897 м)
* КӀайлоам, Европа (4808 м) (нагахьа санна Аьлбоарз Азех лоархӀе)
* Косцюшко, Астрали (2228 м)

## Белгалдаккхар

## ТӀатовжамаш

* *И. Иванова* Горный рельефАрхиве диллад 2015 шера кӀимарса 13 дийнахьа.