Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# UTC

**Дерригача дуненца дӀанийсъяь ха**, **UTC** (эрс: *Всеми́рное координи́рованное вре́мя*, ингал: *Coordinated Universal Time*, фер. *Temps Universel Coordonné*) — хаи сахьати нийсдеш (леладеш) йола стандарт я. Отличается на целое количество секунд от атомного времени и на дробное количество секунд от всемирного времени UT1.

## ТӀатовжамаш
# Географе координаташ

**Геогра́фе координа́таш** (эрс: *Географи́ческие координа́ты*) — геодезическии седкъӀилма́и координатех бола шерача маӀане кхетам. Географе координаташ белгалдоахаш хилча Лаьтта бур болга лоархӀ, кхестара эллипсоид йоацаш. Географе координаташа Лаьттан букъа тӀа моттиг белгалйоаккх.

## Белгалдаккхар

## ТӀатовжамаш

* Географические координаты всех городов на Земле (ингл.)
* Географические координаты населённых пунктов Земли (2) (ингл.)
# Латиний мотт

Lapis niger (гӀа: *Ӏаьржа кхера*) — латиний меттала йоазув тӀадола къаьнагӀа дола сийлинг.
**Латиний мотт** е **Латиной мотт** (ший цӀи lingua latina, эрс: *Лати́нский язы́к*, Латынь) — хӀиндий-европера меттай дезала чу латино-фалискски ткъоврон италийски меттай мотт.

Таханарча дийнахьа италийски метташта юкъе лелабеш из цаӀ мара бац, из а лебеш лелабиц, йоазонгахьа мара. Латиний меттах романой меттай тоаба хьаяьннай, из доацаш латиний дешаш геттара дукха европий метташка а, вешта дунен метташка а чудаьннад.

## ТӀатовжамаш

* Латиний мотт Архиве диллад 2009 шера оагӀой 3 дийнахьа.
# Mохк

Европай физически мехкасурт
Европай политически мехкасурт
**Мохк(ба)*, ишта **мата(я)* (эрс: *страна́*) — ший доалахьа увттадаь дола доазонаш дола лаьтта. Доазонаш хила йиш я: политически (политически мехкаш), Ӏалама лоаттама (Ӏалама лоаттама мехкаши шахьараши), культурай (культурни мехкаши шахьараши) е тархьара доазонаш (тархьара мехкаши шахьараши).

Мохк ший лоӀаме йолаш паччахьалкхе хул, иштта кхыча паччахьалкхен лоӀама кӀал хул (колонеш, доала кӀалхардара лаьтташ).

## Хь. иштта

* Мехкайи лаьттийи листам алапатах
* Паччахьалкхе

## Белгалдаккхар

## ТӀатовжамаш
# Бахархой цӀераш

**Бахархой цӀераш**, иштта: **этнохоронимаш**, **демо́нимаш** (хьадаьннад ш.-ян. δῆμος — *"къам"и* + ὄνυμα — *"цӀи"и* яхача дешаех), **катойкóнимаш** (хьадаьннад ш.-ян. κατά — *"кӀал"и* + οἶκος — *"цӀа"и* яхача дешаех) — къаьстта йолча моттиге бахача на́хах йоаха цӀераш.

ГӀалгӀай метта уж цӀераш хьахул моттига цӀера́ суффикс *-хо* тӀатохарца (дукхален таьрахье кхы а чаккхе *-й* тӀатохаргья), масала, Магас → магасхо (цаӀ), магасхой (шиъ е дукхагӀа).

## Белгалдаккхар
# Сахьата оаса

Сахьата оасаш
**Са́хьата оа́са** яха поняти керттера ши маӀан долаш я:

* **Географе сахьата оаса(Географический часово́й по́яс)* — нийсса 15° (юкъерча меридианага хьажжа ±7,5°) шера а бола лаьттан тӀехена тӀа бехкама́ белгалбаь така ба. КӀолха (нулевой) сахьата оасий юкъера меридиан лоархӀаш я гринвичера меридиан.
* **Административни сахьата оаса(Административный часово́й по́яс)* — цхьан низамаца къаьстта цхьа официальни ха дӀаоттаяь йола лаьттан тӀехен моттиг (да́къа). Эрсече 2011 шера низамаца цхьа эквивалентни йола поняти юкъейоалаяьй — **сахьата зона(часовая зона)*.

#### Сахьата зона

2011-ча шера «Ха дагаръярах» долча законаца *сахьата зона* яха кхетам юкъебаьккхаб, цун маӀан оттадаьд цхьа ха лелаш дола Россе Федераце лаьтта.

## Тархьар

### Эрсечеи СССРи

#### Сахьата зона

2011-ча шера «Об исчислении времени» яха закон кепатехад, цу тӀа *часовая зона* — сахьата зона яха термин юкъейоалаяьй. Цхьа юкъара ха латташ йола Россе Федерацен да́къа аьнна оттадаьд цун маӀан.

2014-ча шера законо 11 сахьата зона дӀачӀоагӀъяьй, хӀара зона́ юкъейолхаш йола регионаш а белгалъяьхай.

## Белгалдаккхар
# ЖӀаргахой ди

|  |
| --- |
| **ЖӀаргахой ди** Ков:Ди |
|  |
| **Библи**
Тиша Васкет · Керда Васкет
Апокрифаш
Инджил
Итт хьехам
Лоам тӀара ди кхайкадар  |
| **Троица**
Бог Отец
Бог Сын (Иисус Христос)
Бог Святой Дух |
| **ЖӀаргахой дин тархьар**
ЖӀаргахой дин хронологи
ХьалхагӀара жӀаргахой ди
Гностически жӀаргахой ди
Апостолаш
Вселенски собораш
Доккха декъадалар
ЖӀарг айдаь тӀемаца ахар
Реформаци  |
| **Христианское богословие**
Грехопадение · Грех · Благодать Ипостасный союз
Искупительная жертва · Христология
Спасение · Добродетели
Христианское богослужение · Таинства
Церковь · Эсхатология  |
| **Христианские вероучения**
Католицизм · Православие ·
Протестантизм Древние восточные церкви ·
Антитринитаризм
**Численность христиан** |
| **Критика христианства**
Критика Библии · Возможные источники текста Библии

---

 |

**ЖӀаргахой ди** (эрс: *Христиа́нство* дош хьадаьннад яний: *Χριστός* — «пома́занник», «месси́я») — ИбрахӀимах хьадаьннача динашта юкъера дунен ди ба. Из латта Кердача Завета чу сурт оттадаь дола Ӏийса Пайхамара вахара а хьехара а буха тӀа. Керасташ тешаш ба Назаретера Ӏийса Пайхамар Даьла ВоӀ а, адамий КӀалхаравоаккхар а волга. ЖӀаргахой шеко йолаш бац Ӏийса тархьар чу боккъонца хинналга.

* **Чкъаьри жӀарги — кераста дин хьаракаш**

## ТӀатовжамаш
# Рио-де-Жанейро

**Ри́о-де-Жане́йро** е лоацца **Рио** (форд. *Rio de Janeiro*, ма дарра маӀан — *наджгоанцхой бетта дода-хи*) — Бразилехьен пхье, иштта цхьа цӀи йолча штата административни юкъ я.

Рио-де-Жанейро вахаш 6,4 млн саг ва (2014 шера). Йоккхалага диллача Бразилхой мехка шоллагӀа лоархӀаш я, хӀаьта ЗӀилбухерча Америке йиълагӀча моттиге я.

## Белгалдаккхар

## ТӀатовжамаш