Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Венесуэла

**Венесуэла**, бӀарчча официальни цӀи — **Боливариа́нхой Респу́блика Венесуэ́ла** (хӀисп. *República Bolivariana de Venezuela*, [reˈpuβlika βoliβaˈɾjana ðe βeneˈswela]) — паччахьалкхе я ЗӀилбухера Америке. Цун гоннахьа ба Карибера форди Малхбузера океани гӀинбухехье, цун гӀай да Гайанаца малхбоалехье, Бразилеца — зӀилбухе, Колумбеца — малхбузехье.

*
*

## ТӀахьожаяргаш
# Царг

ЖӀале царгаш: 1, 2, 3 — хьалхашкара царгаш, 4 — къоахкаш, 5 — пхьарцарг, 6 — кха́лаш
**Царгаш** — дукхагӀа мел долча букъатӀехк йолча дийнатий бага
дукхача доакъоех латта тӀехках хьахинна маьже. Цхьадолча чкъаьрашка царгаш иштта къамарга шода чу а йоахк.
Царгаш эш даар хьалаца аьннеи, из бага лоаттаде аьннеи, хьокхаде аьннеи, иштта дулхах дажача дийнаташта даар эттӀаде езаш хул, хӀаьта цхьадолча дийнаташка (пилашка, сувсакхаговрашка иштта кхычарга) йола царгаш лорадала аьннеи тӀакхета аьннеи еза — кӀомсараш

Царгаш чкъаьрий плакоиднича чкъорах хьахиннай . хи-тӀоара царгаш хьахилар багара эпителий хобаяларца (эпителия хоборг — эрс: *эпителиальная складка*) дувзаденна да. Цу хоборгах — «царга пластинка» оал. Эггара цхьалхагӀа йола царга кеп конуса хьисапеяр я, цу тайпара царгаш дукхагӀча чкъаьрийи, хичу-фе дахача дийнатийи, текхадийнатийи я. Дакхадийнатий царгаш кхача хьокхае аьнна эш, цудухьа цар царгий кеп чоалханегӀа я, уж кепага хьежжа екъаш а я (гетеродонтизм): хьалхашкара царгаш, къоахкаш, моляраш (кха́лаш).

## Белгалдаккхар

## ТӀатовжамаш
# ЦӀокъ

**ЦӀокъЦӀа:** Эукариоташ

**Доалаче:** Дийнаташ

**Тайпа:** Хóрда

**Класс:** Дакхадийнаташ

**Тоаба:** Дулхах дажа

**Дезал:** Циский

**Ваьр:** Ӏаьржа ферхаш

**Кеп:** ЦӀокъ
ЦӀокъ
ЦӀокъ
**ЦӀокъ** (эрс: *Тигр*, лат: *Panthera tigris*) — дулхах дажа дакхадийнатий кеп я циский дезала чура. Ӏаьржача ферхий (лат: *Panthera*) ваьро чулоацаш виъ викалах цаӀ ва. Иштта царца цхьана цӀокъ юкъедоагӀаш да «доккхий цискаш» яхача кӀалдезалá. Дош «тигр» хьадаьннад укх ш.-ян. τίγρις дешах, хӀаьта, из ший оагӀарахьара хьадаьннад укх Ло:Lang-peo дешах, овлах «*\*taig*» маӀанца «ир; масса».

## ТӀатовжамаш
# Чураш

Сага гаьги чураши
**Чураш** (эрс: *Кишки*, Кишечник; лат: *intestinum*) — адамийи дукха оагилгаш долча дийнатийи кхача Ӏахьара а кхача арататтара а маьже. Чураш кита чу йоахк.

Кавказа дукхача къамай ӀаьдалагӀа да хьайбий чураш кхехкаяь яар (масала, Ӏаттий).

## Белгалдаккхар
# Сураэпаш

| Сураэпаш |
| --- |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  Хьунсураэп |  Сира сураэп |
|  Альпашкара сураэп |  Гималайера сураэп |

 |
| Ӏилман классификаци |
|
ЦӀа:ЭукариоташДоалаче:ДийнаташКӀалдоалаче:ЭуметазоишБез ранга:Шин оагӀорахьара симметричниРанг йоаца:ШозлагӀабагенТайпа:ХордаКӀалтайпа:БукъатӀехкаИнфратайпа:Мочхал-багенТӀехкласс:БиъкогбаргашКласс:ДакхадийнаташКӀалкласс:ОакхарийИнфракласс:ПлацентарниТӀехтоаба:EuarchontogliresГрандтоаба:Цергаш-йӀаьха дийната куцеТоаба:Цергаш-йӀаьха дийнаташКӀалтоаба:БӀарашдуарга куцеДезал:БӀарашдуаргаКӀалдезал:Лаьтта лела бӀарашдуаргашТриба:MarmotiniВаьр:**Сураэпаш** |
| Дунен къамашта юкъера Ӏилман цӀи |
| *Marmota* Blumenbach, 1779 |
| Синонимаш |
| * Arctomys Schreber, 1780
* Glis Erxleben, 1777
* Lagomys Storr, 1780
* Lipura Storr, 1780
* Marmotops Pocock, 1922
 |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Систематика Викикепаш чу |  Сурташ Викиларма чу |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 180136 |
| NCBI   | 9992 |
| EOL   | 34620 |

 |

 |

Сураэпаш
**Сураэпаш** (эрс: *Сурки*, лат: *Marmota*) — дакхадийнаташ да, царгаш-йӀаьха дийнатий (Rodentia) бӀарашдуарга (*Sciuridae*) яхача дезала викалаш ба.

## Белгалдаккхар
# Лом

| Лом |
| --- |
|

|  |
| --- |
|  *МаӀа* |
|  *Се* |

 |
| Ӏилман классификаци |
|
ЦӀа:ЭукариоташДоалаче:ДийнаташКӀалдоалаче:ЭуметазоишБез ранга:Шин оагӀорахьара симметричниРанг йоаца:ШозлагӀабагенТайпа:ХордаКӀалтайпа:БукъатӀехкаИнфратайпа:Мочхал-багенТӀехкласс:БиъкогбаргашКласс:ДакхадийнаташКӀалкласс:ОакхарийИнфракласс:ПлацентарниТӀехтоаба:ЛавразиотерешТоаба:Дулхах дажаКӀалтоаба:Циска куцеДезал:ЦискийКӀалдезал:Доккхий цискашВаьр:ФерхашКеп:**Лом** |
| Дунен къамашта юкъера Ӏилман цӀи |
| *Panthera leo* Linnaeus, 1758 |
| КӀалкепаш |
|

См. хьажа текстага |
| Ареал |
|
     Тархьара ареал      ХӀанзара ареал |
| Лорадара статус |
| Йовр кхерам бола кепаш IUCN 3.1 *Vulnerable*: 15951  |
|

|  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |  |
| --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- | --- |
|  Систематика Викикепаш чу |  Сурташ Викиларма чу |

|  |  |
| --- | --- |
| ITIS   | 183803 |
| NCBI   | 9689 |
| EOL   | 328672 |
| FW   | 49734 |

 |

 |

**Лом** (эрс: *Лев*, лат: *Panthera leo*) — дулхах дажача дакхадийнатий кеп. «Ӏаьржа ферхаш» (лат: *Panthera*) яхача ваьра 5 викалах цаӀ ва. Уж шедараш Циский (*Felidae*) дезалах да. ЦӀокъа́ нийсса эггара доккхагӀа долча хӀанзарча хана дахаш долча цискех лоархӀаш да лом — цхьадола маӀа ломаш 250 кийла деза хул.

## Белгалдаккхар

## ТӀатовжамаш

* *Соколов В. Е.* Пятиязычный словарь названий животных. Млекопитающие. Латинский, русский, английский, немецкий, французский. / под общей редакцией акад. В. Е. Соколова. — М.: Рус. яз., 1984. — С. 108. — 10 000 экз.
# Европа

|  |
| --- |
|  |
| Европа |
|  |
|  |
|  |
| Лаьтта | 10,2 млн км² |
|  |
| Охлой | 748 178 083 (2021) саг |
|  |
| Айхал | 73,3 саг/км² |
|  |
| Охлой цӀераш | европахой  |
|  |
| ЮкъейоагӀаш | 50 (листам) паччахьалкхе я  |
|  |
|  |
|  |
| Метташ | Европа метташ  |
|  |
| Сахьата оасаш | UTC±0:00 – UTC+5:00  |
|  |
| Дуненмаза-доменаш | .eu (Евросоюз) .su (Советий Ӏаьдал хинна моттигаш)  |
|  |
| ЙоккхагӀа йола пхьеш  |  Россе Федераци **Москва**
 Туркий мохк **Стамбул** (европера дакъа)
 Йоккха Британи **Лондон**
 Россе Федераци **Санкт-Петербург**
 Немций мохк **Берлин**
 Испани **Мадрид**
 Украина **Киев**
 Итали **Рим**
 Ференгий мохк **Париж**
 КӀайэрсече **Минск**
 Астри **Вена**
 Немций мохк **Гамбург**  |
|  |
|  |
|  Медиафайлаш Викиларма чу |

**Евро́па** — дунен дакъа да Лаьттан гӀинбухен ахбура тӀа. Цун гоннахьа ГӀинбухерча океана фордаш а, Малхбузерча океана фордаш а ба. Европан майда 10 млн гаргга км² я. 742,5 млн саг вахаш ва цига (2013 шерага диллача). Азец цхьанна цо Еврази яхаш гӀара лоаттаю.

Европа айламара сурта тӀа
Европа пхиъ даькъех екъалуш я: ГӀибухени, ЗӀилбухени, Малхбузени, Малхбоалени иштта Юкъера Европеи.

## Географи

Европе Биомаш:

\_\_\_\_ — тундра,
\_\_\_\_ — альпийски тундра,
\_\_\_\_ — тайга,
\_\_\_\_ — [[]],
\_\_\_\_ — гӀа-шера хьу,
\_\_\_\_ — юкъера фордан хьу,
\_\_\_\_ — эри аре,
\_\_\_\_ — гӀомара эри аре.

## Белгалдаккхар

## ТӀатовжамаш