# Ming a Dinastia

| Nalatak a Ming大明 |
| --- |
| 1368–1644 |
| Ti Tsina a Ming iti kalatakan a gay-atna babaen ti panagturay iti Yongle nga Emperador |
| Kapitolio | Nanjing (Yingtian a prepektura (1368–1644) Beijing (Shuntian a prepektura) (1403–1644) |
| Sapasap a sasao | Opisial a pagsasao: Insika a Guanhua Dadduma Dagiti dialekto nga Insik: Wu, Yue, Min, Xiang, Hakka, Gan Dadduma pay a pagsasao: Uyghur, Tibetano, Mongoliano, dadduma pay |
| Relihion  | Taoismo, Confucianismo, Budismo, Insik a folk a relihion, Islam |
| Gobierno | Patingga a monarkia |
| Emperador (皇帝) |   |
|  |
| • 1368–1398  | Ti Emperador Hongwu |
| • 1627–1644  | Ti Emperador Chongzhen |
|  |
| Kangatuan a Nalatak a Sekretario |   |
|  |
| • 1402–1407  | Xie Jin |
| • 1644  | Wei Zaode |
|  |
| Pakasaritaan |   |
|  |
| • Nabangon idiay Nanjing  | Enero 23 1368 |
| • Pannakatnag ti Beijing kenni Li Zicheng  | Abril 25 1644 |
| • Gibus ti Akin-abagatan a Ming  | Enero 22, 1662 |
|  |
| Kalawa |
| 1415 | 6,500,000 km2 (2,500,000 sq mi) |
| Populasion |
|  |
| • 1393  | 65,000,000 |
| • 1403  | 66,598,337¹ |
| • 1500  | 125,000,000² |
| • 1600  | 160,000,000³ |
|  |
| Kuarta | Bimetaliko: copper cashes (文, *wén*) in strings of coin and papel Pirak a tael (兩, *liǎng*) kadagiti sycee ken babaen ti kadagsen |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Sinaruno** | **Simmaruno** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Yuan a Dianastia |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Akin-abagatan a Ming a Dinastia |  |
| Shun a Dinastia |  |
| Qing a Dinastia |  |

 |

 |
| Dagiti tidda ti Ming a Dinastia a nangturay ti akin-abagatan a Tsina aginggana idi 1662, ti dinastiko a paset ti panawen a tinawtawagan ti Akin-abagatan a Ming. ¹Dagiti bilang ket naibatay kadagiti karkulo nga inaramid babaen ti CJ Peers iti *Dagiti Buyot ti Naladaw nga Imperial nga Insik: 1520–1840* ²SEgun ti A. G. Frank, *ReOrient: sangalubongan nga ekonomia ti Panawen ti Asia*, 1998, p. 109 ³Segun ti A. Maddison, *Ti Ekonomia ti Lubong Tomo1: Ti Maipapan ti Milenio a Perspektibo Tomo2*, 2007, p. 238 |

|  |
| --- |
| Ming a Dinastia |
| Insik | 明朝 |
|

| Dagiti transkripsion |
| --- |
| Pagalagadan a Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Míng Cháo |
| Wade–Giles | Ming Ch'ao |
| IPA | [mǐŋ tʂʰɑ̌ʊ̯] |
| Wu |
| Romanisasion | men zau |
| Yue: Kantones |
| Jyutping | ming4 ciu4 |

 |
| Imperio ti Nalatak a Ming |
| Tradisional nga Insik | 大明帝國 |
| Napalaka nga Insik | 大明帝国 |
|

| Dagiti transkripsion |
| --- |
| Pagalagadan a Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Dà Míng Dì Guó |
| Wade–Giles | Ta Ming Ti Kuo |
| Wu |
| Romanisasion | da men di kueh/koh |

 |

Ti **Ming a Dinastia**, ket isu pay ti **Imperio ti Nalatak a Ming**, ket isu idi ti nagturturay a dinastia iti Tsina kadagiti 276 a tawawen (1368–1644) kalpasan ti panakarebba ti indauloan ti Mongol a Yuan a Dinastia. Ti Ming, ket adu a naipalpalawagan a kas ti "maysa kadagiti kalatakan a panawen ti naurnos a gobierno ken sosial a panakatalna iti pakasaritaan ti tao", ket isu idi ti kinaudi a dinastia idiay Tsina a tinurayan babaen ti etniko a Han nga Insik. Urayno ti Beijing a kapitolio ti Ming ket natnag idi 1644 iti maysa a yaalsa nga indauluan babaen ni Li Zicheng (nga isu ti nangipatakder ti Shun a Dinastia,a kalpasan daytoy ket sinukatan babaen ti indauluan ti Manchu a Qing a Dinastia), dagiti turay a tumalek iti trono—a tinawtawagan a kas ti Akin-abagatan a Ming ket rimsua aginggana idi 1662.

Ni Emperador Hongwu (nagturay idi 1368–98) ket nangpadas a nangpartuat ti maysa a kagimongan kadagiti kabukukodan nga agkamkammatalek a komunidad ti away a naurnos iti nainget, di makutkuti a sistema a mang-garansia ken mangsuporta ti permanente a klase dagiti soldado para iti daytoy a dinastia: dagiti sitatakder a buyot ti imperio simmurok iti maysa a riwriw dagiti tropa ken dagiti marina pangsangladan idiay Nanjing ket dagitoy idi ti kadakkelan iti lubong. Isu ket nalatak pay a nangtartaripatu ti pannakapugsay dagiti eunuko a korte ken dagiti saan nga agkakabagian a mogol, a nagit-ited kadagiti daga kadagiti annakana a lalaki a kasukatan dagiti serbisiom iti amin a Tsina ken ti panagipadas a mangiyalagead kadagitoy prinsesa kadagiti amin a naipablaak a dinastiko a pangibagbagaan. Daytoy ket nakaro a napaay idi ti agtutubo a sumaruno kaniana ket nangpadas a manglapped ti bileg ti ulitegna, a nangruggian ti yaalsa a nanagikabil ti prinsipe ti Yan iti trono a kas ti Yongle nga Emperador idi 1402. Ni Emperador Yongle ket nangbangon ti Yan a kas ti maysa a maikadua a kapitolio ken ninagananna manen ti Beijing, inpatakderna ti Maikaluya a Siudad, ken nangisubli ti Nalatak a Kanal ken ti kinapangruna dagiti imperial a panagsubsubok kadagiti opisial a panagidutok. Isu ket nanggunguna kadagiti agsupsuporta kaniana nga eunuko ken nagpatrabaho kaniada a kas mangsuppiat a timbeng dagiti Confuciano nga eskolar-burikrata. Ti maysa a, Zheng He, ket nangidadaulo kadagiti dakkel a pito a panagbanniaga ti eksplorasion iti Taaw Indiano ken ad-adayo pay a kas ti Arabia ken ti aplaya ti Aprika.

Ti pannakaipangato dagiti baro nga emperador ken dagiti baro a sangkatipunan ket nangpabassit kadagitoy a kalabesan; ti pannakatiliw ti Zhengtong Emperor idi las-ud ti 1449 a Didigra ti Tumu ket napno a nangipatingga kadagitoy. Ti imperial a marina ket napalubosan a matnag iti pannakataripato bayat a ti naipapilit a panagobra ket nangipatakder ti Liaodong a bakud ken nangikapet ken nagsammaked ti Nalatak a Diding ti Tsina iti agdama a moderno a pormana. Dagiti adu ti pannakaisakupna a senso ti intero nga imperio iti tunggal duapulo a tawen, ngem ti essem a mangliklik ti panagobra ken dagiti buis ken ti kinarigat a mangipenpen ken mamngrepaso kadagiti adu unay nga arkibo idiay Nanjing ket nanglapped kadagiti husto a bilbilang. Dagiti karkulo para iti populasion ti naladaw a Ming ket agdumaduma manipud ti 160 aginggana ti 200 a riwriw, ngem dagiti nasken a rentas ket napespes manipud kadagiti pateg ti bassit ken basbassit a bilbilang dagiti agtaltalon idi adadu pay a napukpukaw manipud kadagiti opisial a rehistro wenno "insagutda" dagiti dagada kadagiti saan a nabuisan a eunuko wenno dagiti templo. Dagiti *Haijin* a linteg a mangikeddeng a mangsalaknib kadagiti aplaya manipud kadagiti "Hapon" a pirata ket embes a nangaramid kadagitoy iti mannakaw ken pirata.

Babaen ti maika-16 a siglo, nupay kasta, ti panagpadakkel ti Europeano a pagtagilakuan – urayno naiparparit kadagiti isla nga asideg idiay Guangzhou a kas ti Macao – ket nangiwarwaras ti Columbiano a Panagsinnukat kadagiti apit, mulmula, ken dagiti ayup idiay Tsina, a nangiyamammo dagiti sili iti Sichuan a panagluto ken ti adu a pannalapataud a mais ken patatas, ket nagpabassit kadagiti panagbisin ken nangpapardas ti idadakkel ti populasion. Ti idadakkel ti panagtagilako ti Portuges, Espaniol, ken Danes ket nagpartuat ti baro a kinaykayat kadagiti Insik a produkto ken nagpataud ti adu a yuumay ti Hapon ken Amerikano a pirak. Daytoy a kaadu ti sebbangan ket nangpalubos ti Ming a mangliklik ti panagusar ti papel a kuarta, a nangrugian ti nakaro nga ibubussog idi las-ud ti 1450 a tawtawen. Bayat a dagiti tradisional a Confuciano ket simmuppiat kadagiti kastoy a prominente a papel para iti komersio ken dagiti baro a kabaknang a pinartuatna, ti heterodoksia nga inpayam-ammo baban ni Wang Yangming ket nangpalubos ti ad-adu a masakbayan a panagkukua. Dagiti immuna a nagballgi a reporma ni Zhang Juzheng ket naipaneknekan a a nakadadael idi ti maysa a panagbuntog ti agrikultura a gapuanan babaen ti Bassit a Panawen ti Yelo ket nasabtan idi dagiti annuroten ti Hapon ken Espaniol a nangipardas a nangputed kadagiti paayan ti pirak a kamasapulanen dagiti agtaltalon tapno mabayadanda dagiti buisda. Naitipitipon kadagiti pannakapaay dagiti apit, lay-layus, ken epidemiko, ti dinastia ket naikedkeddeng a napukawna ti Bilin ti Langit ken narebba sakbay ti panagraut ti rebelde a daulo a ni Li Zicheng ken ti Manchuria.

## Dagiti nota

## Adu pay a mabasbasa

* Huang, Ray (1981). *1587, ti Tawen a Panakaisangsangayan: Ti Maapapday a Dinastia ti Ming*. New Haven: Unibersidad ti Yale a Pagmalditan. ISBN 0-300-02518-1.

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Ming a Dinastia iti Wikimedia Commons