# Papua Baro a Guinea

| Nawaya nga Estado ti Papua Baro a Guinea* *Independen Stet bilong Papua Niugini*
* *Papua Niu Gini*
 |
| --- |
|
Wagayway

Nailian a kayarigan

 |
| **Napili a pagsasao:**"Unity in diversity" |
| **Nailian a kanta:O Arise, All You Sons*  |
| Lokasion ti  Papua Baro a Guinea  (berde) |
| Kapitolioken kadakkelan a siudad | Puerto Moresby ﻿ / ﻿ |
| Dagiti opisial a pagsasao | * Hiri Motu
* Tok Pisin
* Pagsasao a Senias a Papua Baro a Guineano
* Ingles
 |
| Nagan dagiti umili | Papua Baro a Guineano |
| Gobierno | Unitario a parlamentario a batay-linteg a monarkia |
|  |
| • Monarko  | Isabel II |
| • Gobernador Heneral  | Bob Dadae |
| • Kangrunaan a Ministro  | James Marape |
|  |
| Lehislatura | Nailian a Parlamento |
| Wayawaya manipud iti Australia |
|  |
| • Tignay ti Papua ken Baro a Guinea ti 1949  | 1 Hulio 1949 |
| • Nairangarang ken nabigbigan  | 16 Septiembre 1975 |
|  |
| Kalawa |
| • Dagup | 462,840 km2 (178,700 sq mi) (Maika-56) |
| • Danum (%) | 2 |
| Populasion |
| • Karkulo idi preliminario a senso idi 2011 | 7,059,653 (Maika-102) |
| • Senso idi 2000 | 5,190,783 |
| • Densidad | 15/km2 (38.8/sq mi) (Maika-201) |
| GDP (PPP) | Karkulo idi 2013 |
| • Dagup | $19.828 a bilion (Maika-139) |
| • Tunggal maysa a tao | $2,834 |
| GDP (nominal) | Karkulo idi 2013 |
| • Dagup | $15.973 a riwriw (Maika-115) |
| • Tunggal maysa a tao | $2,283 |
| Gini (1996) | 50.9 nangato |
| HDI (2014) |  0.505 ababa · Maika-158 |
| Kuarta | Kina ti Papua Baro a Guinea (PGK) |
| Sona ti oras | UTC+10 (AEST) |
| Pagmanehuan | kanigid |
| Kodigo ti panagtawag | +675 |
| TLD ti internet | .pg |

Ti **Papua Baro a Guinea** (Tok Pisin: *Papua Niugini*; Hiri Motu: *Papua Niu Gini*), opisial a ti **Nawaya nga Estado ti Papua Baro a Guinea**, ket ti maysa a pagilian ti Oceania a mangsakop ti akinday a kagudua ti isla ti Baro a Guinea ken dagiti adda iti baybay nga isla idiay Melanesia, ti rehion iti akin-abagatan a laud a Taaw Pasipiko iti amianan ti Australia. Ti kapitoliona ket ti Puerto Moresby ken mabirukan daytoy iti akin-abagatan a daya nga aplaya. Ti akinlaud a kagudua ti Baro a Guinea ket mangporma dagiti probinsia ti Indonesia ti Papua ken Laud a Papua.

Ti Papua Baro a Guinea ket maysa kadagiti kaaduan iti panagdumaduma iti kultura a pagilian iti lubong; adda dagiti 852 a nailista a pagsasao para iti pagilian, ken 12 kadagitoy ket awan ti ammo a sibibiag a mangisasao. Kaaduan ti populasion dagiti sumurok a 7 a riwriw a tattao ket agtataeng kadagiti kustomario a komunidad, nga agdumaduma met a kas dagiti pagsasao. Daytoy pay ket maysa kadagiti kaaduan nga away, gapu ta 18 porsiento laeng iti tattaona ket agtataeng kadagiti sentro nga urbano. Ti pagilian ket maysa kadagiti saan unay a nasuksukisok, no maipapan iti kultura ken heograpia; adu dagiti saan pay a naduktalan a sebbangan dagiti mula ken dagiti ayup a naipagpagarup a mabirukan iti interior, ken dagiti pay grupo ti saan a nakontak a tattao.

Naidasig ti Papua Baro a Guinea a kas agrangrang-ay nga ekonomia babaen ti Sangalubongan a Pundo ti Panguartaan. Napigsa ti irarang-ay ti sektor ti panagmina ken rekurso ken nakaiturongan daytoy ti pagilian a nagbalin a ti maikanem a kapardasan a dumakdakkelnga ekonomia iti lubong idi 2011, urayno ti idadakkel ket manamnama a bumuntog kalpasan idi mangrugi dagiti nangruna a proyekto ti rekurso idi 2015.

## Dagiti nagibasaran

* Biskup, Peter, B. Jinks and H. Nelson. *A Short History of New Guinea* (1970)
* Connell, John. *Papua New Guinea: The Struggle for Development* (1997) online
* Gash, Noel. *A Pictorial History of New Guinea* (1975)
* Golson, Jack. *50,000 years of New Guinea history* (1966)
* Griffin, James. *Papua New Guinea: A political history* (1979)
* James, Paul; Nadarajah, Yaso; Haive, Karen; Stead, Victoria (2012). *Sustainable Communities, Sustainable Development: Other Paths for Papua New Guinea*. Honolulu: University of Hawaii Press.
* Knauft, Bruce M. *South Coast New Guinea Cultures: History, Comparison, Dialectic* (1993) pakabuklan ken panagbiruk iti teksto
* McCosker, Anne. *Masked Eden: A History of the Australians in New Guinea* (1998)
* Mckinnon, Rowan, et al. *Papua New Guinea & Solomon Islands* (Country Travel Guide) (2008) pakabuklan ken panagbiruk iti teksto
* Swadling, Pamela (1996). *Plumes from Paradise*. Papua New Guinea National Museum. ISBN 9980-85-103-1.
* Waiko. John. *Short History of Papua New Guinea* (1993)
* Waiko, John Dademo. *Papua New Guinea: A History of Our Times* (2003)
* Zimmer-Tamakoshi, Laura. *Modern Papua New Guinea* (1998) online

### Dagiti kangrunaan a taudan

* Jinks, Brian, ed. *Readings in New Guinea history* (1973)
* Tim Flannery *Throwim' Way Leg: Tree-Kangaroos, Possums, and Penis Gourds* (2000) memoir excerpt and text search
* Malinowski, Bronislaw.  *Argonauts of the Western Pacific: An Account of Native Enterprise and Adventure in the Archipelagoes of Melanesian New Guinea* (2002) famous anthropological account of the Trobriand Islanders; based on field work in 1910s online
* Visser, Leontine, ed. *Governing New Guinea: An Oral History of Papuan Administrators, 1950–1990* (2012)
* Whitaker, J.L. et al. eds. *Documents and readings in New Guinea history: Pre-history to 1889* (1975)

### Dagiti nota

## Dagiti akinruar a silpo

**Gobierno Kangrunaan a Ministro ti Papua Baro a Guinea Naiyarkibo 2008-10-11 iti Wayback Machine

**Sapasap a pakaammo Dagiti midia a mainaig iti Papua Baro a Guinea iti Wikimedia Commons
* Papua New Guinea a naikabil iti *The World Factbook* (iti Ingles)
* Papua Baro a Guinea Naiyarkibo 2008-04-07 iti Wayback Machine iti *UCB Libraries GovPubs*.
* Papua Baro a Guinea iti Curlie (iti Ingles)
* Wikimedia Atlas iti Papua Baro a Guinea
* Pakaammo ti panagbiahe idiay Papua Baro a Guinea manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
* Heograpiko a datos a mainaig iti Papua Baro a Guinea iti OpenStreetMap