Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Puonan (ekonomika)

Iti ekonomika, dagiti **puonan a tagilako**, wenno **pudno a puonan** ket dagiti napatauden a naamnot a tagilako nga inus-usar iti produksion kadagiti tagilako wenno dagiti serbisio. Dagiti puonan a tagilako ket saan a naisangayan a maib-ibus, ngem mabalinda a maawanan iti pateg iti proseso ti produksion. Ti puonan ket naisangayan manipud iti **daga** gaputa ti puonan iti kabukbukodanna ket nasken a mapataud babaen ti obra ti tao sakbay nga agbalin a pagibanagan ti produksion. Iti aniaman a darikmat iti panawen, ti dagup a pisikal a puonan ket mabalin a maitudo a kas ti **puon a kapuonan** (a saan a maiyallilaw iti puon a kapuonan iti maysa nga entidad iti negosio.) Iti kammasapulan a kapanunotan, ti puonan ket buklen iti aniaman a mapataud a banag a mangpasayaat ti bileg ti tao a mangaramid ti obra a maserbian ti ekonomiko—ti maysa a bato wenno maysa a pana ket puonan para iti maysa a duog a tao a maka-usar daytoy a kas intrumento ti panaganup, ken dagiti kalsada ket puonan para kadagiti agtataeng iti maysa a siudad. Ti puonan ket maysa a maikabil iti produksion nga annong. Dagiti balay ken dagiti personal a pagluganan ket saan a puonan ngem isuda ket naamnot a tagilako gapu ta saanda a naus-usar kadagiti panagpataud.

Iti Marxista a politikal nga ekonomia, ti puonan ket kuarta nga inus-usar ti panaggatang ti banag laeng tapno mailako manen ken makagun-od ti ganansia, ken para kenni Marx ti puonan ket adda laeng iti kaunegan ti proseso iti ekonomiko a panakisinnukat—daytoy ket kabaknang nga umad-adu manipud iti proseso ti panangiwarwaras ken para kenni Marx daytoy ket nakapormaan ti batayan iti ekonomiko a sistema iti kapitalismo. Daytoy a konsepto ket makunkuna a maipapana ti pinasia a puonan iti ekonomika.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Puonan iti Wikiquote (iti Ingles)
# Batay-linteg

Ti **batay-linteg** wenno **konstitusion** ket maysa nga agasmang dagiti kammasapulan a pamunganayan wenno pangunaan a naipabangon babaen ti maysa nga estado wenno pakaiturayan dagiti dadduma nga organisasion. Dagitoy nga agkukuyog nga alagaden ket makaaramid, kas iti mangitakder, no ania dayta nga entidad. No dagitoy nga alagaden ket maisurat iti maysa nga urnong wenno agasmang dagiti nalinteg a dokumento, dagita a dokumento ket maisao a mangbukel iti naisurat a batay-linteg.

Dagiti batay-linteg ket mairebbeng kadagiti sabsabali nga agpang dagiti organisasion, manipud kadagiti naturay nga estado aginggana kadagiti kompania ken dagiti di-nainkorporado a gunglo. Ti maysa a tulag a mangipatakder ti maysa nga internasional nga organisasion ket isu pay ti batay-lintegna a daytoy ket mangipalawag no kasano ti pannakaipatakder ti organisasion. Iti uneg dagiti estado, nupay dagitoy ket naturay wenno pederado, ti maysa a batay-linteg ket mangipalawag kadagiti alagaden babaen ti naikabatayan ti estado, ti pamaayan a pakaaramidan dagiti linteg ken babaen ti nagaramid. Adda met dagiti batay-linteg, a nangruna dagiti naisurat a batay-linteg, ket isuda pay kadagiti agipatingga ti bileg dagiti estado babaen ti ti panangipatakder dagiti linia a saan a maballasiw dagiti agturay a kas dagiti kammasapulan a karbengan.

Ti Batay-linteg ti India ket isu ti kaatiddogan a naisurat a batay-linteg iti aniaman a naturay nga estado iti lubong, nga aglaon dagiti 444 nga artikulo, 12 programa ken 94 a panagpasayaat, nga adda dagiti 117,369 a balikas iti bukodna a bersion ti Pagsasao nga Ingles, bayat ti Batay-linteg ti Estados Unidos ket isu ti kababaan a naisurat a batay-linteg, nga adda dagiti 7 artikulo ken 27 a panagpasayaat.

## Naggapuan ti nagan

Ti termino a *batay-linteg* ket naggapu manipud ti Pranses manipud ti balikas a Latin a *constitutio*, nga inus-usar kadagiti annuroten ken dagiti bilin, a kas ti imperial a waragawag (*constitutiones principis*: edicta, mandata, decreta, rescripta). Kalpasan daytoy, ti termino ket kaaduan a naus-usar iti kanoniko a linteg para kadagiti kangrunaan a panagikeddeng, a naipangpangruna ti maysa nga inted a bilin babaen ti Papa, a tattan ket makunkuna a ti maysa nga *apostoliko a batay-linteg*.

## Dagiti nagibasaran
# Prepektura ti Niigata

| Prepektura ti Niigata
新潟県 |
| --- |
| Prepektura |
| Dagiti transkripsion a Hapon |
|  • Hapon | 新潟県 |
|  • Rōmaji | Niigata-ken |
| Simbolo ti Prepektura ti Niigata |
|  |
| Nagsasabtan: ﻿ / ﻿ |
| Pagilian | Hapon |
| Rehion | Chūbu, Hokuriku |
| Isla | Honshu |
| Kapitolio | Niigata |
| Gobierno |
|  • Gobernador | Hideyo Hanazumi |
| Kalawa |
|  • Dagup | 12,582.47 km2 (4,858.12 sq mi) |
|  • Ranggo | Maika-5 |
| Populasion (Pebrero 1, 2011) |
|  • Dagup | 2,371,574 |
|  • Ranggo | Maika-14 |
|  • Densidad | 188.48/km2 (488.2/sq mi) |
| Kodigo ti ISO 3166 | JP-15 |
| Distrito | 9 |
| Munisipalidad | 30 |
| Sabong | Tulipan (*Tulipa gesneriana*) |
| Kayo | Kamelia (*Camellia japonica*) |
| Billit | Natapingaran nga Ibis (*Nipponia nippon*) |
| Website | www.pref.niigata.lg.jp/en |
| [urnosen iti Wikidata] |

Ti **Prepektura ti Niigata** (新潟県, *Niigata-ken*) ket maysa a prepektura iti Hapon a mabirukan iti isla ti Honshū idiay pantar iti Baybay ti Hapon. Ti kapitoliona ket ti siudad iti Niigata. Ti nagan a "Niigata" ket literal a patarus a ti "baro nga alog".

## Dagiti nagibasaran
# 1871

Ti **1871** ket maysa a bisiesto a tawen a nangrugi iti aldaw ti Domingo iti kalendario a Gregoriano.

## Paspasamak

## Naipasngay

* Mayo 25 – Otto Dempwolff, Aleman a lingguista ken antropologo (pimmusay 1938)
* Hulio 10 – Marcel Proust, Pranses a mannurat (pimmusay 1922)

## Pimmusay
# Golpo Persiano

| Golpo Persiano |
| --- |
| Ti Golpo Persiano manipud iti limbang |
| Lokasion | Akinlaud nga Asia |
| Nagsasabtan |  |
| Kita | Golpo |
| Kangrunaan a sumrekan | Baybay ti Oman |
| Pagpagilian ti labneng | Iran, Irak, Kuwait, Saudi Arabia, Qatar, Bahrain, UAE ken Oman (exclave ti Musandam) |
|  |
| Kadakkelan a kaatiddog | 989 km (615 mi) |
| Kalawa ti rabaw | 251,000 km2 (97,000 sq mi) |
| Agpakatengnga a kaadalem | 50 m (160 ft) |
| Kaadaleman | 90 m (300 ft) |

Ti **Golpo Persiano** ket ti baybay mediteraneo iti Akinlaud nga Asia. Daytoy ket maysa a pagpaatiddog ti Taaw Indiano (Golpo ti Oman) babaen ti Lingsat ti Hormuz, daytoy ket mabirukan iti pagbaetan ti Iran iti amianan a daya ken ti Peninsula Arabiano iti abagatan a laud. Ti delta ti karayan ti Shatt al-Arab ket mangporma ti northwest shoreline.

Ti Golpo Persiano ket paggugubatan idi ti Gubat ti Iran-Irak ti 1980–1988 , nga iti tunggal maysa a nagir ket naraut kadagiti barko ti lana. Daytoy ket nainaganan iti Gubat ti Golpo ti 1991, ti kaaduan a naibatay ti tangatang ken daga a suppiat a sinaruno ti largely panagraut ti Irak iti Kuwait.

Ti golpo ket addaan kadagiti adu a lugar ti pagkalapan, dagiti adu a raw-ang ti korales, ken adu kadagiti perla ti tirem, ngem ti ekolohiana ket nadadaelen babaen ti industrilisasion ken dagiti pannakaibuknay ti lana.

Ti bagi ti danum ket historikal ken sangalubongan nga ammo a kas ti "Persian Gulf". Adda met dagiti Arabo a gobierno a mangibagbaga a kas ti "Arabian Gulf" wenno "The Gulf", ngem dagitoy a termino ket saan a sangalubongan a mabigbig. Ti nagan a "Gulf of Iran (Persian Gulf)" ket inus-usar babaen ti Gunglo ti Internasional a Hidrograpiko.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Golpo Persiano iti Wikimedia Commons
# Baton Rouge, Louisiana

| Baton Rouge, Louisiana |
| --- |
| Naikaykaysa a siudad-parokia |
| City of Baton Rouge |
| Puseg ti ili ti Baton Rouge |
| Wagayway |
| Parbo a nagan: Red Stick, The Capital City, B.R. |
| Lokason idiay East Baton Rouge Parish, Louisiana ken ti estado ti Louisiana |
| Baton RougeLokasion idiay Estados UnidosIpakita ti mapa ti LouisianaBaton RougeBaton Rouge (EUA)Ipakita ti mapa ti EUA |
| Nagsasabtan: ﻿ / ﻿ |
| Pagilian |  Estados Unidos |
| Estado |  Louisiana |
| Parokia | Parokia ti East Baton Rouge |
| Napundar | 1699 |
| Nataengan | 1719 |
| Nainkorporado | Enero 16, 1817 |
| Gobierno |
|  • Mayor-Presidente | Sharon Weston Broome (D) |
| Kalawa |
|  • Daga | 76.95 sq mi (199.29 km2) |
|  • Danum | 2.16 sq mi (5.59 km2) |
|  • Dagup | 79.11 sq mi (204.89 km2) |
| Kangato | 56 ft (17 m) |
| Populasion (2010) | 229,493 |
|  • Karkulo (2015) | 228,590 |
|  • Ranggo | EUA: Maika-97 |
|  • Densidad | 2,975/sq mi (1,148.5/km2) |
|  • Urbano | 594,309 (EUA: Maika−68) |
|  • Metro | 830,480 (EUA: Maika−70) |
| Nagan dagiti umili | Baton Rougean, taga-Baton Rouge |
| Sona ti oras | UTC-6 (CST) |
|  • Kalgaw (DST) | UTC-5 (CDT) |
| Kodigo ti koreo | 70801, 70802, 70803, 70804, 70805, 70806, 70807, 70808, 70809, 70810, 70811, 70812, 70813, 70814, 70815, 70816, 70817, 70819, 70820, 70821, 70822, 70823, 70825, 70826, 70827, 70831, 70833, 70835, 70836, 70837, 70874, 70879, 70883, 70884, 70892, 70893, 70894, 70895, 70896, 70898 |
| Kodigo ti lugar | 225 |
| Website | www.brgov.com |
| [urnosen iti Wikidata] |

Ti **Baton Rouge** (/ˌbætən ˈruːʒ/; Pranses para iti "Nalabbasit a ruting", Pranses: **Bâton-Rouge** [batɔ̃ ʁuʒ] (dengngen)) ket isu ti kapitolio ti Estado ti Louisiana ken isu ti maikadua a kadakkelan a siudadna. Isu pay daytoy ti tugaw ti kondado ti Parokia ti Daya a Baton Rouge, ken ti siudad ket mabirukan kadagiti bangkag Karayan Mississippi.

Kas ti "Kapitolio a Siudad," ti Baton Rouge ket isu ti politikal a sentro para iti Louisiana, ken isu ti maikadua a kadakkelan a metropolitano a siudad ti estado ken addaan iti dumakdakkel a populasion iti 229,426 a tattao manipud idi 2013. Ti metropolitano a lugar a mangpalikmut iti siudad, a naam-amuan iti Kalatakan a Baton Rouge, ket addaan iti populasion iti 820,159 a tattao manipud idi 2013. Ti urbano a lugar ket addaan iti agarup a 594,309 nga agnanaed.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Baton Rouge, Louisiana iti Wikimedia Commons

 Pakaammo ti panagbiahe idiay Baton Rouge, Louisiana manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)

* Siudad ti Baton Rouge Naiyarkibo 2010-10-26 iti Wayback Machine
# Tropiko

Mapa ti lubong a namarisan iti nalabbasit ti intertropikal a sona.
Dagiti sona ti tropikal a sona ti klima iti Daga nga amin dagiti duapulo ket dua a bulan ket addaan kadagiti natimbeng a temperatura iti ngato ti 18 °C (64 °F).
Ti **tropiko** ket rehion ti Daga a mangpalikmut iti Ekuador. Daytoy ket limitado iti latitud babaen ti Tropiko ti Kanser iti akin-amianan a hemisperio iti 23°26′09.0″ (wenno 23.43584°) N ken ti Tropiko ti Kaprikornio iti akin-abagatan a hemisperio iti 23°26′09.0″ (wenno 23.43584°) S; dagitoy a latitud ket maitunos iti pagtayyekan a pakbo ti Daga. Ti tropiko ket makunkuna pay a kas ti **tropikal a sona** ken ti **nabara a sona** (kitaen ti heograpikal a sona). Ti tropiko ket mairaman dagiti lugar iti Daga a ti Init ket abutenna ti subsolar a puntos, ti puntos a dagus a ngato iti saan a basbassit ngem maminsan iti las-ud ti solar a tawen.

Ti tropiko ket maisalumina manipud kadagiti sabali a klimatiko ken biomatiko a rehion ti Daga, dagiti akintengnga a latitud ken dagiti rehion ti polar kadagiti aniaman a bangir ti ekuatorial a sona.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Tropiko iti Wikimedia Commons

* Tropen, Goethe-Institut
# Beirut

| Beirut
بيروت*Beyrouth* |
| --- |
|  |
| WagaywaySelio |
| Pasasao: Berytus Nutrix Legum (Beirut, ina dagiti linteg) |
| BeirutLokasion idiay Lebanon. Ti mangpalikmut a distrito ket mabalin a makita iti mapa. |
| Nagsasabtan: ﻿ / ﻿ |
| Pagilian | Lebanon |
| Gobernorato | Beirut |
| Gobierno |
|  • Mayor | Bilal Hamad |
| Kalawa |
|  • Siudad | 20 km2 (8 sq mi) |
|  • Urbano | 100 km2 (40 sq mi) |
|  • Metro | 200 km2 (80 sq mi) |
| Populasion (2012) |
|  • Siudad | 361,366 (UN) |
|  • Urbano | 1,900,000 |
|  • Metro | 2,063,363 |
| Nagan dagiti umili | Taga-Beirut, Beiruti |
| Sona ti oras | +2 |
|  • Kalgaw (DST) | +3 |
| Kodigo ti lugar | +961 (01) |
| Website | Siudad ti Beirut |
| [urnosen iti Wikidata] |

Ti **Beirut** (Arabiko: بيروت‎ *Bayrūt*; Hebreo: בְּאֵרוֹת *Be'erot*; Hebreo: ביירות *Beirut*; Latin: *Berytus*; Pranses: *Beyrouth*; Turko: *Beyrut*; Armenio: Պէյրութ Beyrut) ket ti kapitolio a siudad ti Lebanon. Awan ti kaudian a senso a naaramid ngem dagiti karkulo idi 2007 ket sumakop iti saan a basbassit ngem 1 a riwriw agingga iti basbassit ngem 2 a riwriw a kas parte ti Kalatakan a Beirut. Mabirukan iti peninsula iti pagtengngaan a punto ti aplaya ti Mediteraneo ti Lebanon, ti Beirut ket isu ti kadakkelan a puerto tibaybay ti pagilian.

Ti immuna a pannakaibaga iti daytoy a metropolis ket mabirukan kadagiti letra ti Tell el Amarna ti taga-ugma nga Ehipto a napetsado manipud idi maika-15 a siglo BC. Ti siudad ket nagtultuloyen a natagtagitao manipud idin. Ti Karayan Beirut ket agayos iti abagatan nga agpaamianan iti akindaya nga igid ti siudad.

Ti Beirut ket isu ti tugaw ti gobierno ti Lebanon ken nangruna daytoy iti ekonomia ti Lebanon, ken adu met dagiti banko ken dagiti korporasion a naikuartel iti Distrito Sentral, Kalsada Hamra, Rue Verdun ken Ashrafieh. Kalpasan ti nakadadael a Sibil a Gubat ti Lebanon, nakaro a napaabaro ti dulon ti kultura ti Beirut.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Beirut iti Wikimedia Commons

 Pakaammo ti panagbiahe idiay Beirut manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)

* Tarabay iti Siudad ti Beirut
* Wikimedia Atlas iti Lebanon
* Beirut iti Curlie (iti Ingles)
# Karayan Volga

| Volga |
| --- |
| Волга |
| Ti Volga idiay Ulyanovsk |
| Mapa ti pagayusan a labneng ti Volga |
| Lokasion |
| Pagilian | Rusia |
| Dagiti siudad | Tver, Yaroslavl, Nizhny Novgorod, Kazan, Ulyanovsk, Samara, Saratov, Volgograd, Astrakhan |
| Pisikal a pakaidumdumaan |
|  |
| Taudan |   |
|  - lokasion | Turturod Valdai, Tver Oblast |
|  - nagsasabtan | ﻿ / ﻿ |
|  - kangato | 228 m (748 ft) |
|  |
| Sabangan | Baybay Kaspio |
|  - lokasion | Astrakhan Oblast |
|  - nagsasabtan | ﻿ / ﻿ |
|  - kangato | −28 m (−92 ft) |
| Kaatiddog | 3,530 km (2,190 mi) |
| Kadakkel ti labneng | 1,380,000 km2 (530,000 sq mi) |
|  |
| Panagayus |   |
|  - lokasion | Astrakhan |
|  - natimbeng | 8,060 m3/s (285,000 cu ft/s) |
|  |
| Langlanga ti labneng |
| Dagiti tributario |   |
|  - kanigid | Kama |
|  - kanawan | Oka |

Ti **Volga** (Ruso: Во́лга, IPA: [ˈvolɡə] (dengngen)) ket isu ti kadakkelan a karayan idiay Europa iti termino a kaatiddog, ti pagayusan, ken labneng a pagayusan. Daytoy ket agayus ti kaunegan ti tengnga a Rusia, ken nawatiwat a naimatangan a kas ti nailian a karayan ti Rusia. Kadagiti duapulo a kadakkelan a siudad ti Rusia, duapulo ket maysa, a mairaman ti kapitolio ti Moscow, ket mabirukan idiay pagayusan a labneng ti Volga. Adda dagiti kadakkelan a pagurnongan ti danum iti lubong ket mabirukan idiay igid ti Volga. Ti karayan ket adda ti simboliko a kayatna a sawen iti Ruso a kultura ken kadawyan a tinawtawagan a kas ti *Volga-Matushka* (Volga-ina) iti Ruso a literatura ken sarsarita.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Karayan Volga iti Wikimedia Commons
# Nadine Gordimer

| Nadine Gordimer |
| --- |
| Ni Nadine Gordimer idiay Piesta ti Libro ti Göteborg, 2010 Foto: Bengt Oberger |
| Dagiti salaysay |
| Nayanak | (1923-11-20)20 Nobiembre 1923 Springs, Transvaal, Kappon ti Abagatan nga Aprika |
| Natay | 13 Hulio 2014(2014-07-13) (tawen 90) Johannesburg, Abagatan nga Aprika |
| Trabaho | Mannurat |
| Pagsasao | Ingles |
| Pakipagilian | Taga-Abagatan nga Aprika |
| Panawen | Aparteid a panawen ti Abagatan nga Aprika |
| Kita | Nobela, pabuya |
| Kangrunaan nga ob-obra | *Ti Konserbationista*, *Tattao ti Hulio* |
| Kangrunaan a pammadayaw | **Premio Booker** 1974 **Premio Nobel iti Literatura** 1991  |

Ni **Nadine Gordimer** (20 Nobiembre 1923 – 13 Hulio 2014) ket maysa a Taga-Abagatan nga Aprika a mannurat, aktibista ti politika ken nagunggunaan ti Premio Nobel iti Literatura idi 1991.

## Dagiti nagibasaran