# Australia

| Mankomunidad ti Australia |
| --- |
|
Wagayway

Eskudo

 |
| **Nailian a kanta:** "Advance Australia Fair" |
|  |
| Kapitolio | Canberra ﻿ / ﻿ |
| Kadakkelan a siudad | Sydney |
| Opisial a sasao | Awan |
| Nailian a pagsasao | Ingles (*de facto*) |
| Nagan dagiti umili | Australiano, Aussie, Taga-Australia |
| Gobierno | Pederal a parlamentario a batay-linteg a monarkia |
|  |
| • Monarkia  | Charles III |
| • Gobernador-Heneral  | Sam Mostyn |
| • Kangrunaan a Ministro  | Anthony Albanese |
|  |
| Lehislatura | Parlamento |
| • Akinngato a kamara | Senado |
| • Akinbaba a kamara | Kamara dagiti Pannakabagi |
| Wayawaya manipud iti Nagkaykaysa a Pagarian |
|  |
| • Batay-linteg  | 1 Enero 1901 |
| • Alagaden ti Westminster  | 11 Disiembre 1931 |
| • Alagaden ti panagampon ti Tignay ti Westminster  | 9 Oktubre 1942 (nga addaan iti naapektaran manipud idi 3 Septiembre 1939) |
| • Tignay ti Australia  | 3 Marso 1986 |
|  |
| Kalawa |
| • Dagup | 7,617,930 km2 (2,941,300 sq mi) (Maika-6) |
| Populasion |
| • Karkulo idi 2026 | 27,999,300 (Maika-51) |
| • Senso idi 2016 | 23,401,892 |
| • Densidad | 3.6/km2 (9.3/sq mi) (Maika-236) |
| GDP (PPP) | Karkulo idi 2011 |
| • Dagup | $918.978 bilion (Maika-18) |
| • Tunggal maysa a tao | $40,836 (Maika-12) |
| GDP (nominal) | Karkulo idi 2011 |
| • Dagup | $1.507 trilion (Maika-13) |
| • Tunggal maysa a tao | $66,984 (Maika-5) |
| Gini (2012) | 33.6 kalalainganna · Maika-19 |
| HDI (2013) |  0.933 nangato unay · Maika-2 |
| Kuarta | Doliar ti Australia (AUD) |
| Sona ti oras | UTC+8 aginggana iti +10.5 (sabsabali) |
| • Kalgaw (DST) | UTC+8 aginggana iti +11.5 (sabsabali) |
| Pagmanehuan | kanigid |
| Kodigo ti panagtawag | +61 |
| Kodigo ti ISO 3166 | AU |
| TLD ti internet | .au |

Ti **Australia**, opisial a ti **Mankomunidad iti Australia**, ket maysa a pagilian idiay Akin-abagatan a Hemisperio a nabuklan ti kangrunaan a daga iti kontinente iti Australia ken dagiti is-isla iti Tasmania ken dadduma pay a babassit nga isla idiay Indiano ken Taaw Pasipiko. Daytoy ket isu ti maikanem a kadakkelan a pagilian babaen ti dagup a kadakkel. Dagiti kaarrubana a pagilian ket mairaman ti Indonesia, Daya a Timor ken Papua Baro a Guinea iti amianan; ti Is-isla ti Solomon, Vanuatu ken Baro a Caledonia iti amianan-daya; ken Baro a Selanda iti abagatan-daya.

Para kadagiti 40,000 a tawtawen sakbay ti Europeano a panagtaeng idi naladaw a maika-18 a siglo, ti Australia ket tinaengan idi babaen dagiti patneng nga Australiano,
a naikameng ti, maysa wenno ad-adu ti agarup a 250 a grupgrupo ti pagsasao. Kalpasan ti panakadukatal babaen dagiti Olandes nga eksplorador idi 1606, ti akin-daya a kagudua ti Australia' ket tinunton babaen ti Gran Britania idi 1770 ken tinagtagitao babaen ti penal a pagluganan idiay kolonia ti New South Wales manipud idi 26 Enero 1788. Ti populasion ket nagin-inut a dimmakkel kadagiti simmarsaruno a dekada; ti kontinente ket nasuksukimat ken nanayonan ti lima a naipatakder a bukod nga agturturay a Balangat a kolkolonia.

Idi 1 Enero 1901, dagitoy nga innem a kolonia ket napederado, a nangporma ti Mankomunidad ti Australia. Manipud iti Pannakapederasion, ti Australia ket nakataripato ti natalinaay a liberal a demokratiko a sistema ti politika nga agpamay-ay a kas maysa a pederal a parlamentario a demokrasia ken batay-linteg a monarkia. Ti pederasion ket buklen dagiti innem nga estado ken nadumaduma a terteritorio. Ti populasion iti 28 a riwriw ket adu a naipatengngaan a dagidiay Akindaya nga estado ken kaaduan nga urbanisado.

Daytoy ket maysa a nangato a narang-ay a pagilian, ti Australia ket isu ti maika-13 a kadakkelan nga ekonomia iti lubong ken addaan iti maikanem a kangatuan ti matgedan ti tunggal maysa a tao iti lubong. Ti panaggastus ti Australia iti militar ket isu ti maika-13 a kadakkelan iti lubong. Addaan daytoy iti maikadua a kangatuan ti pagsurotan ti panagrangrang-ay ti nagtagitaoan iti lubong, ti Australia ket nangato a mairanggo kadagiti adu a sangalubongan a panagipadpada ti nailian a pannakaaramid, a kas ti kasayaat ti biag, salun-at, edukasion, waya ti ekonomiko, ken ti panagsalaknib ti sibil a wayawaya ken dagiti karbengan ti politika. Ti Australia ket maysa a kameng ti G20, OECD, WTO, APEC, UN, Mankomunidad dagiti Pagilian, ANZUS, ken ti Sangkatipunan dagiti Isla ti Pasipiko.

## Paammo

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia

* Denoon, Donald; Mein-Smith, Philippa (2000). *A History of Australia, New Zealand, and the Pacific* [*Ti Pakasaritaan ti Australia, Baro a Selanda, ken ti Pasipiko*] (iti Ingles). Oxford, U.K.: Blackwell. ISBN 0-631-17962-3.
* Davison, Graeme; Hirst, John; Macintyre, Stuart, dagiti ed. (1999). *The Oxford Companion to Australian History* [*Ti Oxford a Kumaduaan ti Australiano Pakasaritaan*] (iti Ingles). Melbourne, Vic.: Oxford University Press. ISBN 0-19-553597-9.
* *Emily Kngwarreye: Paintings* [*Emily Kngwarreye: Dagiti Pinintaan*] (iti Ingles). North Ryde, NSW: Craftsman House / G + B Arts International. 1996. ISBN 90-5703-681-9.
* Germaine, Max (1990). *Artists and Galleries of Australia* [*Dagiti Artista ken dagiti Palko ti Australia*] (iti Ingles). Roseville, Vic.: Craftsman House. ISBN 976-8097-02-7.
* Goad, Philip; Willis, Julie, dagiti ed. (2011). *The Encyclopedia of Australian Architecture* [*Ti Ensiklopedia ti Australiano nga Arkitektura*] (iti Ingles). Port Melbourne, Vic.: Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-88857-8.
* Hughes, Robert (1986). *The Fatal Shore: The Epic of Australia's Founding* [*Ti Makadangran nga Aplaya: Ti Epiko a Panakabangon ti Australia*] (iti Ingles). New York, N.Y.: Knopf. ISBN 0-394-50668-5.
* Johnson, Vivien (2007). *Papunya Painting: Out of the Desert* [*Papunya a Pinintaan: Manipud ti Desierto*] (iti Ingles). Canberra: Museum of Australia. ISBN 978-1-876944-58-2. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2018-07-21. Naala idi 2012-09-27.
* Jupp, James (2001). *The Australian People: An Encyclopedia of the Nation, Its People and Their Origins* [*Ti Australiano a Tattao: Ti Ensiklopedia ti Pagilian, Tattaona, ken Dagiti Punganayanda*] (iti Ingles). Cambridge, U. K.: Cambridge University Press. ISBN 0-521-80789-1.
* Macintyre, Stuart (2000). *A Concise History of Australia* [*Ti Ababa a Pakasaritaan ti Australia*] (iti Ingles). Cambridge, U. K.: Cambridge University Press. ISBN 0-521-62359-6.
* McCulloch, Alan; McCulloch, Susan; Childs, Emily McCulloch (2006). *The New McCulloch's Encyclopedia of Australian Art* [*Ensiklopedia ti Australiano nga Arte ni McCulloch*] (iti Ingles). Fitzroy BC, Vic.: The Miegunyah Press. ISBN 0-522-85317-X.
* Powell, J. M. (1988). *An Historical Geography of Modern Australia: The Restive Fringe* [*Ti Naipakasaritaan a Heograpia ti Moderno nga Australia: The Restive Fringe*] (iti Ingles). Cambridge, U.K.: Cambridge University Press. ISBN 0-521-25619-4.
* Robinson, G. M.; Loughran, R. J.; Tranter, P. J. (2000). *Australia and New Zealand: Economy, Society and Environment* [*Australia ken Baro a Selanda: Ekonomia, Kagimongan ken Enbironmento*] (iti Ingles).
* Smith, Bernard; Smith, Terry (1991). *Australian Painting 1788–1990*. Melbourne, Vic.: Oxford University Press. ISBN 0-19-554901-5.
* Teo, Hsu-Ming; White, Richard (2003). *Cultural History in Australia* [*Kultural a Pakasaritaan idiay Australia*] (iti Ingles). University of New South Wales Press. ISBN 0-86840-589-2.

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Australia iti Wikimedia Commons

* Maipanggep ti Australia Naiyarkibo 2014-12-31 iti Wayback Machine manipud iti sapot a pagsaadan ti Departamento ti Ganganaet a Pannakibiang ken Komersio
* sapot a pagsaadan ti Gobierno ti Australia (pederal, es-estado ken terteritorio)
* sapot a pagsaadan ti Gobierno ti Australia
* Parlamento ti Australia: Siasinoman (mairaman dagiti daulo ti estado) Naiyarkibo 2012-02-15 iti Wayback Machine
* Opisina dagiti Estadistika ti Australia
* portal dagiti organisasion ti komunidad Naiyarkibo 2010-05-02 iti Wayback Machine