Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# World Geodetic System

Ti **World Geodetic System** (**WGS**) ket ti pagalagadan para iti panagusar iti kartograpia, heodesia, ken nabigasion nga iraman babaen ti GPS. Daytoy ket buklen ti pagalagadan ti sistema ti nagsasabtan para iti Daga, ti pagalagadan a maipapan iti esperoide a reperensia ti rabaw (ti *datum* wenno *elipsoide ti reperensia*) para iti batayna a datos ti altitud, ken iti maipapan iti grabidad nga ekuipotensial a rabaw (ti *geoid*) a mangipalawag ti *nominal a pantar ti baybay*.

Ti kaudian a rebision ket ti **WGS 84** (ammo pay a kas ti **WGS 1984**, **EPSG:4326**), a naipatakder idi 1984 ken naudi a nabaliwan idi 2004. Dagiti nasapsapa nga isbangan ket nangiraman iti **WGS 72**, **WGS 66**, ken **WGS 60**. Ti WGS 84 ket ti sistema ti reperensia ti nagsasabtan nga inus-usar babaen ti Global Positioning System.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* *Geodesy for the Layman*, Chapter VIII, "The World Geodetic System"
* NIMA Technical Report TR8350.2 Naiyarkibo 2017-07-04 iti Wayback Machine *Department of Defense World Geodetic System 1984, Its Definition and Relationships With Local Geodetic Systems,* Third Edition, National Geospatial-Intelligence Agency. This is the official publication of the standard, including addenda. Note this report actually documents the EGM 96 model (a revision of WGS 84). The original WGS 84 is documented in versions prior to 1996.
* Main NGA (was NIMA) page on Earth gravity models
* Description of the difference between the geoid and the ellipsoid from the US NOAA National Geodetic Survey GEOID page
* NASA GSFC Earth gravity page Naiyarkibo 2015-05-02 iti Wayback Machine
* GeographicLib provides a utility GeoidEval (with source code) to evaluate the geoid height for the EGM84, EGM96, and EGM2008 earth gravity models. Here is an online version of GeoidEval.
* Spatial reference EPSG Projection 4326 – WGS 84
# Sistema ti nagsasabtan ti UTM

Ti **Universal Transverse Mercator** (**UTM**) a kompormal a proyeksion ket agus-usar iti dua a dimension nga espasio ti sistema ti nagsasabtan ti Kartesiano tapno makaited kadagiti lokasion iti rabaw ti Daga. Kasla ti tradisional a pamay-an iti latitud ken longitud, daytoy ket representasion iti horisontal a puesto, a daytoy ket naus-usar a panangilasin kaadgiti lokasion idi Daga a nawaya iti bertikal a puesto. Nupay kasta, daytoy ket maigiddiat iti dayta pamay-an kadagiti nadumaduma a banag.

Ti sistema ti UTM ket saan a bugbugtong a proyeksion ti mapa. Ti sistema ket imbes ket a mangbingay ti Daga kadagiti innem a pulo a sona, a ti tunggal maysa ket innem a grado a banda iti longitud, ken agus-usar iti sekante a proyeksion ti Transberso ti Merkator iti tunggal maysa a sona.

Ti grid ti UTM.
## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa

* Snyder, John P. (1987). *Map Projections – A Working Manual. U.S. Geological Survey Professional Paper 1395*. United States Government Printing Office, Washington, D.C.

## Dagiti akinruar a silpo

* Online Universal Transverse Mercator to Geographic coordinates
# Pantar ti baybay

Daytoy a panangimarka a mangipakpakita ti pantar ti baybay ket naikabil iti dalan manipud idiay Herusalem aginggana idia Baybay Natay.
Ti **pantar ti baybay** wenno **lessaad ti baybay** datum a mangirepresenta ti natimbeng a katayag ti rabaw ti taaw (kasla ti tengnga a puntos a nagbaetan ti medio a nangato nga atab ken ti medio a nababa nga atab); naus-usar daytoy a kas ti alagaden iti panangipagarup ti kangato ti daga. Ti pantar ti baybay ket addan pay ti nangruna a papel iti panaglayag iti baybay a kas ti grapika ti datum ken abiasion, a ti presion ti alagaden a pantar ti baybay ket inus-usar a kas ti panagrukod a datum iti altitud kadagiti lessaad ti panagpatayab. Ti panagduktal kadagiti napaut tu terminona a panagdumaduma iti medio a pantar ti baybay ket makasapul ti naannada panagrukod ngem maikated ti pakaammo iti panagbalbaliw ti klima. Ti pantar ti baybay ket mangsungbat kadagiti nadumaduma nga impluensia ket kaaduan a nagdumaduma kadagiti napalabas a heoliko a panawen. Iti agdama, ti pantar ti baybay ket ngumatngaton, a dagiti sientista ket nangidakamat a kas ebidensia a mangsuporta ti panirigan a ti pumudpudoten ti sistema ti klima.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Pantar ti baybay iti Wikimedia Commons

* Pangapangato ti Pantar ti Baybay:Panagawat ti napalabas – Panagpasayaat kadagiti padto para iti masakbayan
# Kangrunaan a meridiano

0°class=notpageimage| Kangrunaan a Meridiano
Ti **kangrunaan a meridiano** ket ti meridiano, kas iti, linia ti longitud, a ti longitud ket naipalawag a ti 0°. Ti kangrunaan a meridiano ken ti kasumbangirna iti sistema ti 360°, ti maika-180 a meridiano (iti 180° longitud), ket mangporma ti nalatak a sirkulo.

Daytoy a nalatak a sirkulo ket bingayenna ti espero, a kas, ti Daga, kadagiti dua a hemisperio. No agusar kadagiti direksion iti Daya ken Laud manipud iti naipalawag a kangrunaan a meridiano, dagtoyton ket mabalin a matawagan iti Akindaya a Hemisperio ken Akinlaud a Hemisperio.

Ti kangrunaan a meridiano ket ultimato nga arbitrario, a saan a kas ti ekuador, a naikeddeng babaen ti pagtayyekan ti paglikmutan—ken dagiti nadumaduma at aripnong ket nausaren wenno naibalakad kadagiti sabai a rehion kadagiti amin a napalabas a pakasaritaan.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Kangrunaan a meridiano iti Wikimedia Commons

* "No ayan ti pangrugian ken pagpatinggaan ti rabaw ti Daga", *Popular Mechanics*, Disiembre 1930
* Dagiti kangrunaan a meridiano a naus-usar kadagiti tawen ti 1880, babaen ti pagilian
* Kangrunaan a Meridiano ti Kanada
# Ekuador

0°class=notpageimage| Ekuador
Pagpagilian wenno terteritorio a sagiden ti Ekuador (nalabasit) wenno ti Reperensia ti Meridiano ti IERS (asul)
Ti **ekuador** ket ti pagkurosan iti rabaw ti timbukel a ti plano ket perpendikular iti pagtayyekan a pagpusipusan ken tengnga a nagbaetan dagiti dua nga ungto. Ti **Ekuador** ket kadawyan a mangibagbaga iti ekuador ti Daga: ti naipagpagarup a linia iti rabaw ti Daga nga agpada iti distansia manipud iti Amianan nga Ungto ken Abagatan nga Ungto, ken mangbingbingay iti Daga iti Akin-amianan a Hemisperio ken Akin-abagatan a Hemisperio. Dagiti sabali a planeta ken dagiti astronomikal a bagi ket addaanda kadagiti ekuador a kapada a naipalawag. Ti ekuador ti Daga ket agarup a 40,075 kilometro (24,901 mi) iti kaatiddog; 78.7% iti daytoy ket ballasiwenna ti danum ken 21.3% iti daga.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

* Moritz, H. (1980). "Geodetic Reference System 1980". *Bulletin Géodésique*. **54** (3): 395–405. Bibcode:1980BGeod..54..395M. doi:10.1007/BF02521480. (IUGG/WGS-84 data)
* Taff, Laurence G. (1981). *Computational Spherical Astronomy*. New York: Wiley. ISBN 0-471-06257-X. (IAU data)

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Ekuador iti Wikimedia Commons
# Sirkulo ti latitud

Ti **sirkulo ti latitud** iti Daga ket ti maysa a naipagpagarup a sirkulo ti daya-laud a mangisilpo kadagiti amin a lokasion (saan a maikabil dagiti kangato) a naikkan iti latitud. Ti puesto ti lokasion iti igid ti sirkulo iti latitud ket maited babaen ti bukodna a longitud.

Dagiti sirkulo ti latitud ket masansan a tinawtawagan kadagiti **paralelo** gapu ta dagita ket paraleloda iti tunggal maysa – a daytoy ket, ti ania man kadagiti dua a paralelo ket addaanda iti amin a lugar ken agpada iti distansia a baetanda. (Gapu ta ti Daga ket saan a nagtimbukel ti kaadayo manipud iti ekuador iti grado 10 ti amianan ket basbassit ngem kaadayo manipud kadagiti grado 10 aginggana iti 20 ti amianan. Kadagiti dadduma a proyeksion ti mapa, kasla ti proyeksion nga ekuirektanggular, nailadawan dagitoy nga agpada iti kaadayo.)

Dagiti sirkulo ti latitud ket agbalin a basbassit no umadayoda manipud iti ekuador ken no as-asidegda kadagiti ungto. Ti sirkulo ti latitud ket perpendikular kadagiti amin a meridiano, ken isu nga espesial a kaso ti loksodromika.

Ti latitud ti sirkulo ket aganay a ti anggulo a nagbaetan ti Ekuador ken ti sirkulo, a ti bertise ti anggulo iti tengnga ti Daga. Ti Ekuador ket adda iti 0°, ken ti Amianan ken Abagatan nga Ungto ket adda iti 90° amianan ken 90° abagatan. Adda dagiti 89 nga integral (sibubukel grado) a sirkulo ti latitud a nagbaetan ti Ekuador ken dagiti Ungto iti tunggal maysa a hemisperio, ngem dagitoy ket mabalin a mabingbingay kadagiti umiso a rukod iti latitud, ken masansan a mairepresenta a kas grado desimal (kas iti 34.637°N) wenno dagiti minuto ken segundo (kas iti 22°14'26"S). Awan ti patingga no kasano nga umiso ti mabalin a panagrukod iti latitud ken isu nga adda dagiti awan patinggana a bilang dagiti sirkulo ti latitud iti Daga.

Adu kadagiti mapa a mangipakpakita kadagiti sirkulo ti latitud a kas dagiti nalimpia a linia, ngem ti sirkulo ti latitud ket saan a (malaksid ti Ekuador) ti kabassitan a distansia a nagbaetan ti dua a punto iti Daga. Kadagiti sabali a panangibaga, dagiti sirkulo ti latitud (malaksid ti Ekuador) ket saan a dagiti nalatak a sirkulo (kitaen pay ti kaadayo ti nalatak a sirkulo), ngem dagitoy ket loksodromika. Isu a ti maysa nga eroplano nga agtaytayab iti nagbaetan ti siudad ti Europa ken Amianan nga Amerika ket makibinningayda iti isu met laeng a latitud nga agtayab iti adadayo ngem ti amianan, kas pagarigan idiay Greenland.

Dagiti arko ti sirkulo ti latitud ket sagpaminsan a maus-usar a kas dagiti pagbeddengan a nagbaetan dagiti pagilian wenno dagiti rehion nga ayan dagiti awan a naisangayan a masna a pagbeddengan (kas dagiti desierto), wenno ti maysa nga artipisial a pagbeddengan a nailadawan a kas "linia iti mapa", a kas ti napasamak idiay Korea.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Dagiti latitud iti Wikimedia Commons

* Obserbatorio ti Marina ti Estados Unidos Naiyarkibo 2007-10-12 iti Wayback Machine
# Lingsat Bering

Ala ti satelite a ladawan ti Lingsat Bering

Ti **Lingsat Bering** (Ruso:Берингов пролив, *Beringov proliv*), makunkuna dagiti patneng a tattao idiay a kas **Imakpik** ket maysa a lingsat a nagbaetan ti Rawis ti daga Dezhnev, Chukotka, Rusia, ti akindaya unay a murdong (169°43'W) iti kontinente ti Asia ken Rawis ti daga a Prinsipe ti Gales, Alaska, Estados Unidos, ti akinlaud unay a murdong (168°05'L) iti kontinente ti Amianan nga Amerika, nga addaan ti latitud 65°40'N, agpa-abagatan bassit iti Polar a sirkulo. Ti agdama a nagbeddengan ti Estados Unidos ken Ruso iti lingsat, a tinulagan laeng babaen ti Estados Unidos, ket ti 65°40'N. Ti nagan daytoy a baybay ket sagpaminsan pay a naipangiletra a kas Behring kadagiti kadaanan a liblibro.

Ti Lingsat Bering ket isun a suheto iti sientipiko a panpanunoten a dagiti nagtagitaon ket naggapuda manipud iti Asia a mapan iti Amerika a nagballasiw ti daga a rangtay iti panawen a ti taaw ket ababaw, wenno nagbanagan dagiti glasier a nagkandado dagiti nawatiwat a kadanuman, a nagisarang ti pantok ti baba ti taaw. Ti kastoy ket agpalubos kadagiti nagtagitaon ti magna manipud idiay Siberia a mapan idiay Alaska, isu a nataoanda ti Amianan ken Abagatan nga Amerika.