Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Edukasion

Dagiti ubbing ti eskuela nga agtugtugaw iti linong ti mulmula idiay Bamozai, nga asideg ti Gardez, a Probinsia ti Paktya, Apganistan.
Ti **edukasion** iti sapasap a kasubsilanna ket maysa a porma ti panagadal nga iti pannakaammo, dagiti kalaing, ken dagiti ugali ti maysa a grupo ti tattao ket ket maiyalis manipud iti maysa a kaputotan iti sabali babaen ti panagisursuro, panagsanay, panagsukisok, wenno babaen ti autodidaktidismo. Iti sapasap, daytoy ket rumsua babaen ti ania man a pannakasanay nga adda ti pormatibo a pagbanagan iti waya a panagpanpanunot ti tao, panagrikna, wenno panagtignay.

## Etimolohia

Iti etimolohia, ti balkas nga "edukasion" ket naala manipud iti Latin *ēducātiō* (“Ti panagtaraken, ti panagipadakkel, ti panagaywan") manipud iti *ēdūcō* (“Agisuroak, Agisanayak”) a daytoy ket maikabagian ti homonimo nga *ēdūcō* (“Mangidauloak, Mangalaak; Mangibangonak, Mangipatakderak”) manipud iti *ē-* (“manipud, nagtaud ti”) ken *dūcō* (“Mangidaluoak, Mangaramidak”).

## Ti papel ti gobierno

Ti karbengan ti edukasion ket napartuaten ken mabigbigan babaen dagiti dadduma a turay: Manipud idi 1952, ti Artikulo 2 oti umuna a Protokol iti Europeano a Taripnong ti Karkarbengan ti Nagtagitaoan ket mangipabaklay ti annong kadagiti partido nga aggaransia ti karbengan ti edukasion. Iti sangalubongan nga agpang, ti Internasional a Panakaikeddeng iti Ekonomiko, Sosial ken Kultural a Karkarbengan ti Nagkaykaysa a Pagpagilian iti 1966 ket manggaransia iti daytoy a karbengan iti artikulo 13.

Kadagiti kadagupan ti pakasaritaan dagiti nadumaduma a gobierno ket nangiparparitda a pribado wenno idiay balayda a mangpaadal dagiti ubbing. Dagiti nadumaduma a totalitariano a turay, kas pagarigan, ket nangipapilit ti indoktrinasion babaen ti propaganda iti Hitler a Kinaagtutubo ken propaganda iti edukasion babaen dagiti nadumaduma a turay ti komunismo.

## Dagiti sistema

Dagiti sistema ti panagadal ket mairaman dagiti institusionalisado a panagisursuro ken panagadadal a mainaig ti kurikulum, a daytoy ket kabukbukodan a nabangon segun ti nasakbayan a keddeng ti panggep dagiti eskuela iti sistema. Dagiti sistema ti eskuela idi ket naibatay pay kadagiti relihion ti tattao a nagitited kaniada ti sabalia kurikula.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Edukasion iti Wikimedia Commons

 Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Edukasion iti Wikiquote (iti Ingles)

* Dagiti rekurso ti edukasion Naiyarkibo 2005-04-10 iti Wayback Machine manipud iti *UCB Libraries GovPubs*
* UNESCO nga Instituto para kadagiti Estadistika: Internasional a maipadpada kadagiti estadistika kadagiti sistema ti edukasion Naiyarkibo 2007-05-15 iti Wayback Machine
# Wikisource

Wikisource|  |
| Ala ti skrin a panid ti balay ti wikisource.org |
| Kita ti sitio | Bibiloteka a digital |
| Agtagikua | Pundasion ti Wikimedia |
| Nagpartuaat | Pinataud ti agar-aramat |
| URL | wikisource.org |
| Komersial | Saan |
| Rehistrasion | Optional |

Ti **Wikisource** ket ti maysa nga online a biblioteka a digital ti nawaya a linaon dagiti taudan ti teksto iti wiki, nga inpatpataray babaen ti Pundasion ti Wikimedia . Ti Wikisource ket ti nagan ti proyekto a kas sibubukel ken ti nagan ti tunggal maysa a kayarigan ti proyekto (ti tunggal maysa kayarigan ke tkadawyan a mangirepresnta ti sabali a pagsasao); dagiti nadumaduma a Wikisource ket mangbukel ti amin a proyekto ti Wikisource. Dagitikangrunaan a gandat ti proyekto ket ti mangsangaili kadagiti amin a porma ti nawaya teksto , kadagiti adu a pagsasao, ken dagiti patarus. Kasisigud a naaramid a kas maysa nga arkibo a mangipenpen kadagiti naserbi wenno importante a teksto (ti immuna a tekstona ket ti *Déclaration universelle des Droits de l'Homme*), daytoy ket naipadakkelen tapno agbalin a biblioteka ti sapasap a linaon. Ti proyekto ket opisial a nangrugi idi Nobiembre 24, 2003 babaen iti nagan a **Project Sourceberg**. Thi nagan a Wikisource ket inampon met idi iti dayta a naladladaw a tawen ken nakaawat iti bukodna a nagan ti dominio kalpasan dagiti pito a bulan. Ti proyekto ket nadildillaw gapu ti kaawan ti kinatalek ngem daytoy ket dinakdakamat met babaen dagiti gunglo a kas ti National Archives and Records Administration.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo
# Hunio 28

|  |  |  |
| --- | --- | --- |
| << | Hunio | >> |
| Do | Lu | Ma | Mi | Hu | Bi | Sa |
|  | 01 | 02 | 03 | 04 | 05 | 06 |
| 07 | 08 | 09 | 10 | 11 | 12 | 13 |
| 14 | 15 | 16 | 17 | 18 | 19 | 20 |
| 21 | 22 | 23 | 24 | 25 | 26 | 27 |
| 28 | 29 | 30 |  |   |
| **2026** |

Ti **Hunio 28** ti maika-179 nga aldaw ti tawen (maika-180 kadagiti bisiesto a tawen) iti kalendario a Gregoriano. Adda pay 186 nga al-aldaw ti nabati aginggana intono maungpot ti tawen.

## Paspasamak

## Naipasngay

* 1867 – Luigi Pirandello, Italiano a mannurat, nagungunaan ti Premio Nobel iti Literatura (pimmusay 1936)
* 1948 – Kathy Bates, Amerikana nga aktres

## Pimmusay

## Dagiti akinruar a silpo

* BBC: On This Day
* Today in History: June 28 Naiyarkibo 2005-03-09 iti Wayback Machine
# Amianan nga Aprika

Akin-amianan nga Aprika (Subrehion ti Nagkaykaysa a Pagpagilian)
  hegrapiko a mairaman dita ngato
Ti **Amianan nga Aprika** wenno **Akin-amianan nga Aprika** iket ti akin-amianan unay a rehion ti Aprika. No maipapan iti heograpia iti politika, ti panangipalawag ti Nagkaykaysa a Pagpagilian iti Akin-amianan nga Aprika ket mangiraman kadagiti walo a pagilian wenno terteritorio; ti Arhelia, Ehipto, Libya, Mali, Morocco, Sudan, Tunisia. Algeria, Morocco, Tunisia, Libya and often Mauritania ken ti Akinlaud a Sahara ken dagiti Magreb, bayat a ti Ehipto ken Sudan ket mangbukel ti Ginget Nilo (nanaganna manipud iti Karayan Nilo, nga addaan kadagiti dua a tributario; ti Puraw Nilo ken Asul Nilo). Ti Ehipto ket transkontinental a pagilian gapu ti Peninsula Sinai, a heograpiko a mabirukan iti Laud nga Asia. Ti Amianan nga Aprika ket mangiraman pay kadagiti dadduma a *tagikua* ti Espania (Ceuta ken Melilla ken dagiti bassit-usit nga isla ti Espania iti labes ti baybay ti Morocco). Ti Is-isla Kanaria ken ti Portuges nga Is-isla Madeira, idiay Amianan a Taaw Atlantiko iti amianan a laud ti nangruna a daga ti Aprikano, ket sagpaminsan pay a nairamraman iti panangikeddeng iti rehion.

Ti pannakaigiddiat ti nagbaetan ti Amianan nga Aprika ken ti kaaduan ti Sub-Sahara nga Aprika ket historikal ken ekolohiko a nangruna gapu ti epektibo a napartuat a bangen babaen ti Desierto ti Sahara para iti kaaduan iti moderno a pakasaritaan. Manipud idi 3500 BCE, kalpasan ti kellaat a panagbalin a desierto ti Sahara gapu ti nagin-inut a panagbalbaliw ti panagtayyek ti Daga, daytoy a bangen ket kultural a nangisina ti Amianan manipud iti amin a paset ti kontinente. Idi dagiti aglaylayag a sibilisasion dagiti Penisio, Griego, Romano, Muslim ken dadduma pay ket nangipalaka ti komunikasion ken ti panagakar iti ballasiw ti Baybay Mediteraneo, dagiti kultura ti Amianan nga Aprika ket nagbalinda nga as-asideg a naisilpo iti Akin-abagatan a laud nga Asia ken ti Europa ngem iti Sub-Sahara nga Aprika. Adu pay ti impluensia ti Islam iti lugar, ken ti Amianan nga Aprika ket nangruna a paset ti Islamiko a lubong.

## Dagiti nota

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Amianan nga Aprika iti Wikimedia Commons

* Dagiti Karbenagn ti Tao para iti Indihenio a Tattao
* Klima ti Amianan nga Aprika
* Damdamag ti Amianan nga Aprika ken dagiti panagusig
* Interaktibo a Mapa ti Aprika Naiyarkibo 2010-01-17 iti Wayback Machine
# Grenada

| Grenada |
| --- |
|

Wagayway |
| **Napili a pagsasao:**Ever Conscious of God We Aspire, Build and Advance as One People |
| **Nailian a kanta:Hail Grenada* Royal anthem: *God Save the Queen* |
|  |
| Kapitolioken kadakkelan a siudad | St. George's |
| Opisial a sasao | English |
| Gobierno | Constitutional monarchy with Westminster-style parliament |
|  |
| • Queen  | Queen Elizabeth II |
| • Governor General  | Cécile La Grenade |
| • Prime Minister  | Keith Mitchell |
|  |
| Independence |
|  |
| • From the UK  | February 7, 1974 |
|  |
| • Danum (%) | 1.6 |
| Populasion |
| • Karkulo idi July 2005 | 103,000 (193rd) |
| GDP (PPP) | Karkulo idi 2002 est. |
| • Dagup | $440 million (210th) |
| • Tunggal maysa a tao | $5,000 (2002 est.) (134th) |
| HDI (2003) | 0.787 nangato · 66th |
| Kuarta | East Caribbean Dollar (XCD) |
| Sona ti oras | UTC-4 |
| • Kalgaw (DST) | UTC-4 |
| Kodigo ti panagtawag | 1-473 |
| Kodigo ti ISO 3166 | GD |
| TLD ti internet | .gd |
# Nawaya a nakem

Ti **nawaya a nakem** ket isu ti abilidad dagiti ahente a mangaramid kadagiti pagpilian a nawaya manipud kadagiti naisangsangayan a kita dagiti pagilappedan. Iti naipakasaritaan, ti lappedan ti kangrunaan a pagdanagan iti pilosopia ket isu idi ti determinismo. Nupay kasta, adu pay dagiti dadduma a mangipalpalawag a ti nawaya a nakem nga awn ti nakaibasaranna iti determinismo, ken agikabkabil a ti wayawaya manipud kadagiti lappedan ket maitutop, a kas dagiti maipapan ti bagi a lapped (a kas dagiti kuerdas ken pannkaibalud), dagiti sosial a lapped (a kas dagiti pangta ti panagdusa wenno sensura), wenno dagiti maipapan ti isip a lapped (a kas dagiti kompulsion wenno dagiti pobia, neurolohiko a saksakit, wenno dagiti henetiko a predisposision).

## Dagiti nagibasaran

Hawking, Stephen, ken Mlodinow, Leonard, *Ti Nalatak a Darendem*, New York, Bantam Books, 2010.

## Dagiti akinruar a silpo

* + "Nawaya aNakem" babaen ni Timothy O'Connor
	+ "Inkompatibilismo" babaen ni Randolph Clarke
# Nakayanakan a pagsasao

Ti **nakayanakan a pagsasao** wenno **umuna a pagsasao** (ammo pay a kas ti **patneng a pagsasao** ken **nakayanakan a dila**) ket dagiti pagsasao ti maysa a tao a nakaipasngayan a naadal wenno iti kaunegan iti kritikal a paset ti panawen, wenno ti kalaingan nga insasao iti maysa a tao ken isu ti kadawyan a batayan para iti sosiolingguistika nga identidad. Kadagiti dadduma a pagilian, dagiti termino iti *patneng a pagsasao* wenno *nakayanakan a pagsasao* ket mangitudo iti pagsasao iti etniko a grupo imbes a ti umuna a pagsasao. Ti ubbing a dimmakkel nga agsasao iti ad-adu ngem maysa a pagsasao ket mabalinda nga addaan iti ad-adu ngem maysa a patneng a pagsasao, ken mabalinda ti makasao iti adu.

iti pannakaigiddiat, ti *maikadua a pagsasao* ket ti aniaman a pagsasao nga insasao iti maysa a tao imbes a ti naikayanakan a pagsasao.

## Dagiti nagibasaran
# Édith Piaf

| Édith Piaf |
| --- |
| Ni Édith Piaf idi 1962 |
| Dagiti salaysay |
| Nakayanakan a nagan | Édith Giovanna Gassion |
| Ammo pay a kas | La Môme Piaf (*Ti Bassit a Billit-tuleng*) |
| Naipasngay | (1915-12-19)19 Disiembre 1915 Belleville, Paris, Pransia |
| Pimmusay | 11 Oktubre 1963(1963-10-11) (tawen 47) Plascassier (Grasse) |
| Kita | Kabaret Panagsilaw a kantas Kansion |
| Trabaho | Kumakanta, mannurat ti kanta, aktres |
| Instrumento | Timek |
| Tawen a nasiglat | 1935–1963 |
| Etiketa | Pathé Records, Pathé-Marconi |
| [urnosen iti Wikidata] |

Ni **Édith Piaf** (EU: /piːˈɑːf/ or RU: /ˈpiːæf/; Pranses: [edit pjaf]; 19 Disiembre 1915 – 11 Oktubre 1963), naipasngay a kas ni **Édith Giovanna Gassion**, ket maysa idi a Pranses a kumakanta ken kultural nga ikono a nawatiwat a nagbalin a naipanpanunotan a kas ti nailian a nadayeg a kumakanta iti Pransia, ken maysa pay kadagiti kalatakan nga internasional nga aktres ti Pransia. Ti panagkankantana ket nangbalballatek ti panagbiagna, a ti espesialidadna ket dagiti balada. Dagiti kantana ket ti "La Vie en rose" (1946), "Non, je ne regrette rien" (1960), "Hymne à l'amour" (1949), "Milord" (1959), "La Foule" (1957), "l'Accordéoniste" (1955), ken "Padam... Padam..." (1951).

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig ken ni Édith Piaf iti Wikimedia Commons

* Kankanta ni Edith Piaf