# Qing a Dinastia

| Nalatak a Qing大清  |
| --- |
| 1644–1912 |
|

Wagayway |
| **Nailian a kanta:** 鞏金甌 "Gong Jin'ou" ("Tasa ti Natangken a Balitok") |
| Ti Qing nga Imperio idi 1890. |
| Kapitolio | Beijing |
| Sapasap a sasao | Mandarin Insik, Manchu, Mongol, Tibetano, Uighur, adu dagiti rehional a pagsasao ken dagiti dialekto ti Insik |
| Relihion  | Panagraem ti Langit, Shamanismo, Budismo, Taoismo, Islam, Kristianidad, Insik a relihion ti folk, dadduma pay |
| Gobierno | Patingga a monarkia |
| Emperador |   |
|  |
| • 1644–1661  | Emperador Shunzhi |
| • 1908–1912  | Emperador Xuantong |
|  |
| Nagturay |   |
|  |
| • 1908–1912  | Emperatris Dowager Longyu |
|  |
| Kangrunaan a Ministro |   |
|  |
| • 1911  | Yikuang |
| • 1911–1912  | Yuan Shikai |
|  |
| Historikal a panawen | Imperial a panawen |
|  |
| • Pannakarebba ti Ming  | 25 Abril 1644 |
| • Gubat ti Bessang Shanhai  | 27 Mayo 1644 |
| • Sino-Hapon a Gubat  | 1 Ag 1894–17 Ab 1895 |
| • Wuchang a Yaalsa  | 10 Oktubre 1911 |
| • Xinhai a Rebolusion  | 12 Pebrero 1912 |
|  |
| Kalawa |
| 1760 est. | 13,150,000 km2 (5,080,000 sq mi) |
| 1790 karkulo (mairaman dagiti basalo) | 14,700,000 km2 (5,700,000 sq mi) |
| Populasion |
|  |
| • 1740  | 140,000,000 |
| • 1776  | 268,238,000 |
| • 1790  | 301,000,000 |
|  |
| Kuarta | Tael (Tls.) |
|

|  |  |
| --- | --- |
| **Sinaruno** | **Simmaruno** |
|

|  |  |
| --- | --- |
|  | Ming a Dinastia |
|  | Shun a Dinastia |

 |

|  |  |
| --- | --- |
| Republika ti Tsina (1912–1949) |  |

 |

 |

|  |
| --- |
| Qing a dinastia |
| Nagan nga Insik |
| Insik | 清朝 |
|

| Dagiti transkripsion |
| --- |
| Pagalagadan a Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Qīng Cháo |
| Wade–Giles | Ch'ing1 Ch'ao2 |
| IPA | [tɕʰíŋ tʂʰɑ̌ʊ] |
| Yue: Kantones |
| Jyutping | Cing1 ciu4 |
| Yale a Romanisasion | Chīng chìuh |

 |
| Nalatak a Qing |
| Tradisional nga Insik | 大淸 |
| Napalaka nga Insik | 大清 |
|

| Dagiti transkripsion |
| --- |
| Pagalagadan a Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Dà Qīng |
| Wade–Giles | Ta2 Ch'ing1 |
| Yue: Kantones |
| Jyutping | daai6 cing1 |

 |
| Imperio ti nNalatak a Qing |
| Tradisional nga Insik | 大淸帝國 |
| Napalaka nga Insik | 大清帝国 |
|

| Dagiti transkripsion |
| --- |
| Pagalagadan a Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Dà Qīng Dìguó |
| Wade–Giles | Ta2 Ch'ing1 Ti4-kuo2 |
| Yue: Kantones |
| Jyutping | daai6 cing1 dai3 gwok3 |

 |
| Estado ti Nalatak a Qing |
| Tradisional nga Insik | 大淸國 |
| Napalaka nga Insik | 大清国 |
|

| Dagiti transkripsion |
| --- |
| Pagalagadan a Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Dà Qīng Guó |
| Yue: Kantones |
| Jyutping | daai6 cing1 gwok3 |

 |
| Estado ti Insik a Nalatak a Qing |
| Tradisional nga Insik | 中華大淸國 |
| Napalaka nga Insik | 中华大清国 |
|

| Dagiti transkripsion |
| --- |
| Pagalagadan a Mandarin |
| Hanyu Pinyin | Zhōnghuá Dà Qīng Guó |
| Wade–Giles | Chung 1-hua2 Ta2 Ch'ing1 Kuo2 |
| Yue: Kantones |
| Jyutping | zung1 waa4 daai6 cing1 gwok3 |

 |
| Nagan a Manchu |
| Sinuratan a Manchu |  ᡩᠠᡳᠴᡳᠩ ᡤᡠᡵᡠᠨ  |
| Abkai | Daiqing gurun |
| Möllendorff | Daicing gurun |

Ti **Qing a Dinastia**, ken ti pay **Imperio ti Nalatak a Qing** wenno **Nalatak a Qing**, ket isu idi ti kinaudi nga imperial a dinastia ti Tsina, a nagturay manipud idi 1644 aginggana idi 1912 nga adda ti nabiit a, napaay a panagpabaro idi 1917. Daytoy ket sinakbayan idi babaen ti Ming a Dinastia ken sinaruno babaen ti Republika ti Tsina.

Ti dinastia ket binangon idi babaen ti Jurchen Aisin Gioro a sangkaputotan iti kontemporario a Amianan a daya a Tsina. Ti Aisin Gioro a daulo, a ni Nurhachi, nga isu idi ti immuna a basalo kadagiti Ming nga emperador, ket nangrugrugi a nangipagkaykaysa ti sangkaputotan a Jurchen idi naladaw a maikasangapulo ket innem a siglos. Babaen ti 1635, ti anak a lalaki ni Nurhachi a ni Hong Taiji ket mabalinda nga agtunton a pinagtitiponda ti maysa ken nagkaykaysa a tattao a Manchu ken nagrugrugida a nagpilpilit ti Ming a rummuar ti Liaoning idiay akin-abagatan a Manchuria. Idi 1644, ti Ming a kapitolio ti Beijing ket pinarukma idi babaen ti rebolto dagiti agtaltalon nga indauloan babaen ni Li Zicheng, ti dati nga opisial ti menor a Ming a nagbalin a daulo ti rebolto dagiti agtaltalon, nga idin ket nagirangarang ti Shun a dinastia. Ti kinaudi a nagturay ti Ming , ti Emperador Chongzhen, ket nagpakamatay idi natnag ti siudad. Idi napan ni Li Zicheng a simmuppiat ti Ming a heneral a ni Wu Sangui, ti naudi ket nakikadu a kadagiti Manchu ken linukatanda ti Bessang Shanhai kadagiti buyot ti Manchuria. Babaen ni Prinsipe Dorgon, nangagawda ti panagtengngel ti Beijing ken pinapanawda ni nabiit a Shun a Dinastia ni Li Zicheng . Ti kompleto a pasipikasion ti Tsina ket nagun-od idi agarup a 1683 babaen ni Emperador Kangxi.

Kadagiti napalabas a panawen ti panagturayan, ti Qing ket nagbalin nga adu a naitiptipon ti Insika kultura. Dagiti imperial a pangsubok ket nagtultuloy ken dagiti sibil a katulong ti Han ket nangimatmaton ti imperio a kinadduaan dagiti Manchu. Ti Qing ket nakaabot ti kangato ti babaen ti panagturay ni Emperador Qianlong idi maikasangapulo ket walo a siglo, a nagpadpadakkel ti labes kadagiti kasakbayan ken kinaudi a pagbeddengan ti Tsina. Ti imperial a kinadaksan ket inpakpakita babaen ti ministro a ni Heshen ken dagiti serie ti rebelion, dagiti masna a didigra, ken dagiti pannakaabak kadagiti gubat kadagiti bileg ti Europeano ket nagpakapsot ti Qing idi las-ud ti maikasangapulo ket siam a siglo. "Dagiti Di Agpapada a Tulag" ket nangited para iti Ekstrateritorialidad ken nagikkata kadagiti dakkel a luglugar dagiti tulagan a puerto manipud ti Insika kinaturay. Ti gobierno ket nagpadas ti panagpabaro idi las-ud ti Tignay ti Bukod a Panagpapigsa idi naladaw a maika-19 a siglo ket nakaiyeg laeng kadagiti bassit a nagbanagan. Ti panakaabak ti Umuna a Sino-Hapon a Gubat ti 1894–1895 ket isu ti taudan para iti gobierno ti Qing government ken ti nagbanagan ket nangipakpakita a ti reporma ket nangpabaro unay ti Hapon manipud ti Meiji Panagpabaro manen idi 1867,a naisangsangayan no maipada iti Tignay ti Bukod a Panagpapigsa idiay Tsina.

Ti 1911 a Wuchang a Yaalsa iti Baro a Buyot ket nangipatingga iti pannakatuang kenni emperatris Dowager Longyu ken ti kayyanak a Puyi idi Pebrero12, 1912. Uray pay no ti panakairangarang ti Republika ti Tsina, dagiti heneral ket nagtultuloyda a naglalaban para kadagiti simmarsaruno a dekada idi las-ud ti Apo ti Gubat a Panawen. Ti Puyi ket nabiit idi a naipasubli ti bilegna idiay Beijing babaen ti Zhang Xun idi Hulio 1917, ken idiay Manchukuo babaen ti Haponidi baetan ti 1932 ken 1945.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti taudan

* Bartlett, Beatrice S. *Dagiti Monarkia ken Ministro: Ti Nalatak a onsilo idiay Mid-Ch'ing Tsina, 1723–1820*, Berkeley ken Los Angeles: Unibersidad ti California a Pagmalditan, 1991. ISBN 978-0-520-06591-8.
* Ebrey, Patricia. *Insik a Sibilisasion: Ti Taudan alibro* (maika-2 nga edision), New York: Simon ken Schuster, 1993. ISBN 978-0-02-908752-7.

## Adu pay a mabasbasa

* Cotterell, Arthur. (2007). *Dagiti Imperial a Kapitolio ti Tsina - Ti Uneg a Pakaimatangan ti Nainlangitan nga Imperio*. Londres: Pimlico. 304 pampanid. ISBN 978-1-84595-009-5.
* Elliot, Mark C. (2001). *Ti Manchu a Dalan: Dagiti Walo a Wagayway ken Etniko nga Identidad ti Naladaw nga Imperial a Tsina*. Stanford, CA: Unibersidad ti Stanford a Pagmalditan.

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Qing a Dinastia iti Wikimedia Commons

* Paset dagiti Ming ken Qing a dinastia ti "Populasion ti Tsina: Dagiti Mabasbasa ken Mapmapa." Naala idi 2008-11-10.