# Baro a Selanda

| Baro a Selanda*Aotearoa* |
| --- |
|
Wagayway

Eskudo

 |
| **Nailian a kanta:**  "**Apo Dios Ikanawam ti Baro a Selanda**" "Apo Dios Isalakanmo ti Reina"  |
| Ti hemisperio a naipatengnga idiay Baro a Selanda |
| Kapitolio | Wellington ﻿ / ﻿ |
| Kadakkelan a siudad | Auckland |
| Opisial a sasao | Ingles (95.9%) Māori (4.2%) Senial a pagsasao ti Baro a Selanda (0.6%) |
| Nailian a pagsasao | Ingles (98%) |
| Grupgrupo ti etniko  | 78% Europeano/Dadduma oay 14.6% Māori 9.2% Asiano 6.9% Tattao ti pasipiko |
| Nagan dagiti umili | Taga-Baro a Selanda, Kiwi (panagsarsarita) |
| Gobierno | Unitario a parliamentario a batay-linteg a monarkia |
|  |
| • Monarkia  | Isabel II |
| • Gobernador-Heneral  | Cindy Kiro |
| • Kangrunaan a Ministro  | Jacinda Ardern |
|  |
| Panagwaywayas manipud iti Nagkaykaysa a Pagarian |
|  |
| • Batay-linteg a Tignay ti Baro a Selanda 1852  | 17 Enero 1853 |
| • Pagturayan  | 26 Septiembre 1907 |
| • Alagaden iti Westminster  | 11 Disiembre 1931 (naampon idi 25 Nobiembre 1947) |
| • Batay-linteg a Tignay 1986  | 13 Disiembre 1986 |
|  |
| Kalawa |
| • Dagup | 268,021 km2 (103,483 sq mi) (Maika-75) |
| • Danum (%) | 1.6 |
| Populasion |
| • Karkulo idi October 2021 | 5,132,870  (Maika-121) |
| • Senso idi 2018 | 4,699,755 |
| • Densidad | 19.1/km2 (49.5/sq mi) (Maika-167) |
| GDP (PPP) | Karkulo idi 2021 |
| • Dagup |  $226.566 billion (64th) |
| • Tunggal maysa a tao |  $44,226 (42nd) |
| GDP (nominal) | Karkulo idi 2021 |
| • Dagup |  $243.332 billion (50th) |
| • Tunggal maysa a tao |  $47,499 (22nd) |
| Gini (2019) |  33.9 kalalainganna |
| HDI (2019) |  0.931 nangato unay · Maika-14 |
| Kuarta | Doliar ti Baro a Selanda (NZD) |
| Sona ti oras | UTC+12 (NZST) |
| • Kalgaw (DST) | UTC+13 (NZDT) |
|  | (Sep aginggana ti Abr) |
| Pormat ti petsa | aa/bb/tttt |
| Pagmanehuan | kanigid |
| Kodigo ti panagtawag | +64 |
| Kodigo ti ISO 3166 | NZ |
| TLD ti internet | .nz |

Ti **Baro a Selanda** (Ingles: New Zealand) (Māori: *Aotearoa*) ket maysa nga isla a pagilian a mabirukan idiay abagatan a laud ti Taaw Pasipiko. Ti heograpiko a pakabuklan daytoy a pagilian ket buklen ti dua a kangrunaaan a bagi ti dagdaga iti Amianan ken Abagatan nga is-isla ‒ ken dagiti adu pay a babassit nga is-isla. Naisanglad ti Baro a Selanda ti 1,500 kilometro (900 mi) a daya iti Australia ti ballasiw ti Baybay Tasman ken ti agarup a 1,000 kilometro (600 mi) nga abagatan dagiti isla a pagilian ti Pasipiko iti Baro a Kaledonia, Fiji, ken Tonga. Gapu ti kaadayona, isu daytoy ti kaudian a tinagtagitao ti tattao.

Dagiti Polinesio ket tinaenganda ti Baro a Selanda idi 1250–1300 CE ken nakaparang-ayda ti naisangsangayan a Māori a kultura, kendagiti Europeano ket immunada a nakadanon idi 1642 CE. Ti panangiyam-ammo ti patatas ken dagiti maskit ket nangirugi kadagiti yaalsa kadagiti Māori idi las-ud ti kasapaan ti maika-19 a siglo, a nangiturongan dagiti suppiat ti tribu a Maskit a Gubgubat. Idi 1840 dagiti Britaniko ken Māori ket nagpirmada ti maysa a tulagan a nangaramid ti Baro a Selanda a kas maysa a kolonia ti Britaniko nga Imperio. Ti bilang dagiti imigrante ket immad-adu unay ken dagiti suppiat ket kimmaro kadagiti Gubgubat ti Baro a Selanda, a nagbanagan iti adu a panagala kadagiti daga ti Māori idiay tengnga ti Amianan nga Isla. Ti ekonomiko a panagsagsagaba ket sinarunuan babaen dagiti paset ti panawen iti politikal a reporma, nga addan ti ti pannakagun-od ti babbai a makabutos idi las-ud ti tawtawen ti 1890, ken ti maysa a nam-ay nga estado a naipatpatakder manipud idi tawtawen ti 1930. Kalpasan ti Sangalubongan a Gubat II, ti Baro a Selanda ket kimmaddua iti Australia ken ti Estados Unidos iti seguridad a tulagan ti ANZUS, urayno ti Estados Unidos iti kalpasan daytoy, aginggana idi 2010, ket pinasardengna ti tulagan idi ti Baro a Selanda ket nangiparit kadagiti armas a nuklear. Ti Baro a Selandad ket paset ti pannakibingbingayan ti intelihensia kadagiti Angloesperio a pagilian, ti UKUSA a Tulagan. Dagiti Tga-Baro a Selanda ket agragrag-oda ti maysa a kangatuan nga alagaden ti panagbiag iti lubong idi tawtawen ti 1950, ngem idi tawtawen ti 1970 daytoy ket nakakitan ti nakaro a a resesions, a pinakaro babaen kadagiti kellat ti petroleo ken ti iseserrek ti Nagkaykaysa a Pagarian iti Ekonomiko a Komunidad ti Europa. Ti pagilian ket napan iti nangruna nga ekonomiko a panabalbaliw idi las-ud ti tawtawen ti 1980, a nnagibaliw daytoy manipud iti maysa a protktionista iti maysa a liberalisado a nawaya a panagtagilako nga ekonomia. Dagiti pagtagilakuan ti Baro a Selanda kadagiti eksport ti agrikultura ket immadu a nagdumaduma manipud idi tawtawen ti 1970, nga adda idi ti kaaduan nga eksport ti dutdut ket sinukatan ti babaen ti paggatasan a produkto, karne, ken bino.

### Dagiti paammo

### Dagiti dakamat

## Dagiti nagibasaran

* Alley, Roderic (2008). *Ti Baro a Selanda iti Lubong a Pannakibiang iti IV 1990–2005*. Unibersidad ti Victoria a Pagmalditan.
* Bain, Carolyn (2006). *Baro a Selanda*. Lonely Planet. ISBN 1-74104-535-5.
* Garden, Donald (2005). Stoll, Mark (ed.). *Australia, Baro a Selanda, ken ti Pasipiko: ti maipapan ti enbiromento a pakasaritaan*. Katutubo ken dagiti Kagimongan ti Tao. ABC-CLIO/Greenwood. ISBN 978-1-57607-868-6.
* Kennedy, Jeffrey (2007). "Panangidaulo ken Kultura idiay Baro a Selanda". Iti Chhokar, Jagdeep; Brodbeck, Felix; House, Robert (dagiti ed.). *Kultura ken Panangidaulo iti Ballasiw ti Lubong: Ti GLOBO Libro kadagiti Nasayaat a Panagadal kadagiti 25 a Kagimongan*. US: Psychology Press. ISBN 978-0-8058-5997-3.
* Hay, Jennifer; Maclagan, Margaret; Gordon, Elizabeth (2008). *Dagiti dialekto titi Ingles: Ingles ti baro a Selandah*. Unibersidad ti Edinburgh a Pag,malditan. ISBN 978-0-7486-2529-1.
* King, Michael (2003). *Ti Penguin a Pakasaritaan ti Baro a Selanda*. Baro a Selanda: Penguin Books. ISBN 978-0-14-301867-4.
* Mein Smith, Philippa (2005). *Ti Ababa a Pakasaritaan ti Baro a Selanda*. Australia: Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan. ISBN 0-521-54228-6.

## Adu pay a mabasbasa

* Bateman, David, ed. (2005). *Bateman nga Ensiklopedia ti Baro a Selanda* (Maika-6 nga ed.). ISBN 1-86953-601-0.
* Sinclair, Keith; Dalziel, Raewyn (2000). *Ti Pakasaritaan ti Baro a Selanda*. ISBN 978-0-14-029875-8.
* Dagiti Estadistika ti Baro a Selanda. *Opisial a Tinawen a Libro ti Baro a Selanda* (tinawen). ISBN 1-86953-776-9 (2010).

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti midia a mainaig iti Baro a Selanda iti Wikimedia Commons
* Pakaammo ti panagbiahe idiay Baro a Selanda manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)
* Baro a Selanda iti Curlie (iti Ingles)
* Wikimedia Atlas iti Baro a Selanda
* Portal ti Gobierno ti Baro a Selanda Naiyarkibo 2007-08-13 iti Wayback Machine
* Ministro para iti Kultura ken Tawidan
* Dagiti Estadistika ti Baro a Selanda Naiyarkibo 2011-02-26 iti Wayback Machine