# Ateismo

Ti **ateismo**, iti maysa a nawatiwat a kapanunotan, ket ti panaglikudan ti pammati iti kaada kadagti kinadios. Iti naak-akikid a kapanunotan, ti ateismo ket ti naisangsangayan a puesto nga awan dagiti kinadios. A ti pannakairaman unay, ti ateismo ket ti kaawan ti pammati ti irurumsua kadagiti ania man a kinadios.
Ti ateismo ket maigiddiat ti teismo, nga iti sapasap a terminona ket ti pammati nga adda ti maysa a dios.

Ti termino nga *ateismo* ket nagtaud manipud iti Griego a ἄθεος (*atheos*), a kayatna a sawen ket "awan ti dios (wenno awan dagiti dios)", nga inus-usar a kas ti panagdadael a termino a maipakat kadagiti maikapanunot a mangilikud kadagiti dios a karkararagan babaen dagiti dakdakkel a kagimongan. Ti adda a pannakaiwaran ti nawaya a panunot, eskeptiko a panagusig, ken dagiti simmarsaruno a panagadu ti panagdillaw iti relihion, ti panakaipakat iti daytoy a termino ket bimmassit ti kalawana. Dagiti immuna a tattao a nagilasin kaniada a nagus-usar ti balikas nga "ateista" ket nagnaed idi maika18 a siglo.

Dagiti ateista ket maimatonan nga eskeptiko kadagiti panagtunton a datdatlag, a nagdakamatda ti kinaawan ti panagpalpaliiw nga ebidensia para kadagiti kinadios. Ti managpanunot para iti saan mamatmati iti ania man a dios ket mairaman ti problema iti diablo, ti panagsuppiat manipud iti bangking a palgak, ken ti panagsuppiat manipud iti saan a panakamatmati. Dagiti sabali pay a panagsuppiat para iti ateismo ket maisakup manipud iti pilosopiko aginggana ti sosial ken aginggana ti naipakasaritaan. Urayno adda dagiti ateista a nakaampon kadagiti sekular pilosopia, awan ti maysa nga ideolohia wenno agasmang dagiti ugali a kapponan dagiti ateista. Adu kadagiti ateista nga agtengtengngel a ti ateismo ket ad-adu a naagum a panakakita ti lubong ngen ti teismo, ken isu ngarud a daytoy ket ti dagsen iti paneknek ket saan a maisanglad a mangipaneknek ti ateista ti kaadda iti Dios, ngem ti teista ti mangted ti nakem para iti teismo.

Ti ateismo ket maawawat kadagiti bassit nga uneg ti relihion ken naikararua a sistema ti pammati, a mairaman ti Hainismo, Budismo, Hinduismo, Neopagano a tigtignay
a kas ti Wicca,
ken dagiti di-teistiko a relihion. Ti Hainismo ken dagiti dadduma a porma iti Budismo ket saanda a mangitakder ti pammati kadagiti dios,
a ti Hinduismo ket agtengngengela ti ateismo ket umiso, ngem adda dagiti pagadalan a makakitkita ti dalan iti maysa nga ateista ket narigat a masurotan kadagiti banag ti panakakararua.

Gapu ta dagiti konsepto ti ateismo ket nadumaduma, ti panagilasin ti kaadu dagiti ateista nga adda ti lubong tatta nga ladaw ket narigat.
Segun ti maysa a karkulo, dagiti ateista ket buklen ti agarup a 2.3% iti populasion ti lubong, ken dagiti pay 11.9% ket saan a relihioso. Segun ti sabali pay, dagiti gatad ti bukod a nagreporta ti ateismo ket kaaduan kadagiti Lumaud a pagiliana, a dagitoy ket adda dagati nadumaduma a degrado: ti Estados Unidos (4%), Italia (7%), Espania (11%), Gran Britania (17%), Alemania (20%), ken Pransia (32%). Segun ti maysa a reporta idi 2009 babaen ti Amerikano a Panagsukisok ti Reliohioso a Panakailasin, dagiti tattao nga agitunton a kumappon ti "awan ti relihion" ket mangbukel kadagiti 15% iti populasion ti Estados Unidos.

## Dagiti panangilawlawag ken panangilasin

Ti diagrama a mangipakita ti panakaikabagian a nagbaetan ti panangipalpalawag ti nakapsot/napigsa ken nalatipupos/nalawag ng ateismo. Natalipuspos napigsa/positibo/natangken nga ateista (iti **morado** idiay **kanawan**) a mangipataged a ti *"maysa a dios ket adda"* ket saan nga husto a panagisao. Nalawag nakapsot/negatibo/nalukneng nga ateista (iti **asul** idiay **kanawan**) likudanna wenno liklikanna ti pammati a ti ania man a dios ket adda a saang a mangipatpatalged a ti *"maysa a dios ket adda"* ket saan nga husto a panagisao. Natalipuspos nakapsot/negatibo nga ateista (iti **asul** idiay **kanigid**) ket mangiraman dagiti tattao (a kas dagiti ubbing ken dagiti agnostiko) a saan a namatmati kadgiti dios, ngem saanda nga inpalpalawag a linikudan ti kastoy a pammati. (Ti kadakkel ti diagrama ket saan a mangitudo ti relatibo a kadakkel ti uneg ti populasion.)
Dagiti mannurat ket saanda nga umanamong no kasano ti kasayaatan a panagipalawag ken panangidasig ti *ateismo*, a nagisupsuppiat no ania dagiti nalatak a masna nga entidad a pakaipakatan dagitoy, no dagitoy ket panagitalgedan a kabukodanna wenno gapu ti kaawanna, wenno makasapul ti siaammo, a nalawag a panaglikud. Ti ateismo ket naikapanunotan a maipadpada ti agnostisismo, ken naisupadi pay daytoy. Ti nadumaduma a kita ti kategoria ket naus-usar a panagilasin kadagiti nadumaduma aporma ti ateismo.

### Sakup

Adda dagiti saan a nalawag ken kontrobersia a maipanggep ti panagipalpalawagan ti *ateismo* ket taudan manipud iti karigat ti panakaabot ti konsenso para iti panagipalpalawag kadagiti balikas a kas ti *kinadios* ken *dios*. Ti kinaad-adu ngem maysa a paggidgiddiatan dagiti panakapartuat ti Dios ken dagiti kinadios ket mangiturong kadagiti naidumaduma a kapanunotan a maipanggep ti panakaipakat ti ateismo. Dagiti taga-ugma a Romano ket pinabasolda dagiti Kristiano nga isuda ket ateista gapu ti saanda a panagraem kadagiti pagano a kinadios. Nain-inot, a dagitoy a panagsirmata ket napaay ti pannakapaborna gapu ti *teismo* ket naawaawatan a kas mangbukel ti pammati kadagiti ania man a kinasantuan.

No ti kapanggepan ti sakup iti datdatlag a linikudan, ti ateismo ket mabalin a mangsuppiat ti ania man mmanipud iti kaadda ti kinadios, aginggana ti kaadda ti ania man a espiritual, nalatak a masna, wenno dagiti transsendental a konsepto, a kas kadagiti Budismo, Hinduismo, Hainismo ken Taoismo.

### Natalipuspos nga isuppiat ti nalawag

Ti panangipalpalawag ti ateismo ket agdumaduma pay iti grado a konsiderasion ti panakaikabil ti kapanunotan kadagiti dios tapno matawagan ti maysa nga tao ket ateista. Ti ateismo ket sagpaminsan pay a naipalpalawag a ti nalaka a panakairaman ti kaawan ti pammati ti kaaada dagiti kinadios. Daytoy a nawatiwat a panangipalpalawag ket mangiraman kadagiti kayananak ken dagiti attao a saan pay a naisarsarak kadagiti teistiko a kapanumotan. Idi nabaybayag pay ngem idi 1772, ni Baron d'Holbach ket kinunana nga "Amin nga ubbing ket nayanak nga Ateista; awan ti kapanunotanda iti Dios."
Ti kapada pay daytoy, ni George H. Smith (1979) ket nangisingasing a: "Ti tao nakaammo ti teismo ket maysa nga ateista gapu ta isu ket saan a namatmati ti dios. Dagyto y a kategoria ket mangiraman ti ubing nga adda ti konseptona a makaawat kadagiti banag a maipanggep, ngem isu ket saan pay a siaammo kadagittoy a panggep. Ti kinapudno a daytoy nga ubing ket saan a namatmati ti dios ket mangikari kaniana a kas maysa nga ateista."
Ni Smith ket nangaramid ti termino a *natalipuspos nga ateismo* tapno mangitudo ti "kaawan ti teistiko a pammati nga awan ti siaammo a panaglikud ti daytoy" ken *nalawag nga ateismo* tapno mangitudo ti nasapsapasap a panagipalpalawag ti siaammo a saan a panakamatmati.
Ni Ernest Nagel ket suppiatenna ti panagilawlawag ni Smith iti ateismo a kas laeng ti "kaawan ti teismo", a nagawawat laeng ti nalawag nga ateismo a kas ti agpayso nga "ateismo".

### Positibo nga isuppiat ti negatibo

Dagiti pilosopo a kas ni Antony Flew
ken ni Michael Martin
ken adaanda ti sabsabali a positibo (napigsa/natangken) nga ateismo nga adda ti negatibo (nakapsot/nalukneng) nga ateismo. Ti positibo nga ateismo ket isu ti nalawag a panagpaneknek nga awan dagiti dios. Ti negatibo nga ateismo ket mangiraman kadagiti amin a porma ti saan a teismo. Segun ti daytoy a pannakaikategoria, ti sinoman a saan a teista ket negatibo wenno positibo nga ateista.
Dagiti termino a *nakasot* ken*napigsa* ket kabarbaroda laeng, bayat a dagiti termino a *negatibo* ken *positibo* nga ateismo ket nadadaan ti nagtaudanda, a dagitoy ket naus-usar (kadagiti nadumaduma a pamay-an) iti pilosopiko a literatura ken dagiti Katoliko nga apolohetiko.
Babaen ti daytoy a pannakisina ti ateismo, kaaduan kadagiti agnostiko ket maikarida a kas dagiti negatibo nga ateista.

Bayat a ni Martin, kas pagarigan, ket mangipatpataged a ti agnostiko ket buklenna ti negatibo nga ateismo, kaaduan kadagiti agnostiko ket makakita kadagiti kapanunotanda a naisangsangayan manipud iti ateismo, a mabilinda a mangusig a saan a mangpaneknek ngem ti teismo wenno makasapul ti kapadpadana a pakinakem.
Ti panagipatalgedan ti panakaala ti pannakaammo para iti weeno ti panagisuppiat ti kaadda ti dios ket sagpaminsan a nakitkita a daytoy ket mangitudo a ti ateismo ket makasapul ti nasken a pammati.
Ti sapasap a panagsungbat dagiti ateista ti daytoy a suppiatan ket mairaman ti saan pay a napasingkedan a *relihioso* a preposisio ket marembengan kadagiti kaaduan a saan a pannakamatmati a kas dagiti amin a *sabsabali* a saan pay a napasingkedan a preposision,
ket ti saan a pannakaipasingkedan ti kaadda ti dios ket saan nga agibagbaga ti kapadpadan a probabilidad ti ania man kadagioy a posibilidad.
Ti Eskoses a pilosopo a ni J. J. C. Smart ket nagisuppiat pay a "sagpaminsan a ti maysa a tao ket ilanadna ti bagina, urayno nasgedan unay, a kas maysa nga agnostiko gapu ti di mataldedan a panagisapasap ti pilosopiko nga eskeptisismo a mangikkat kadatayo manipud iti panangibaga nga ammotayo amin ti uray ania, malaksid ngata dagiti kipapudno ti matematika ken pormal a lohiko."Gapu ti daytoy, adda dagiti mannurat nga ateista a kas ni Richard Dawkins ket kaykayatda ti panagilasin ti teista, agnostiko ken ateista ti pannakairaman ti maysa a espektro iti teistiko a probabilidad—ti pannakabalin a ti tunggal maysa ket mangibaga ti panagisao a ti "Dios ket adda".

### Panangilawlawag a kas di mabalin wenno di agnanayon

Sakbay ti maika-18 a siglo, ti kaadda ti Dios ti sapasap nga inaw-awat idiay akinlaud a lubong a ti pannakabalin ti agpayso nga ateismo ket sinalsalusod. Daytoy ket tinawtawagan a kas ti *teistiko innatismo*—ti pakinakem nga amin a tattao ket namatmati iti Dios manipud idi naipasngayda; iti uneg daytoy a kapanunotan ket ti pammati a dagiti ateista ket agliblibakda.

Adda pay ti puesto a mangitunton a dagiti ateista ket napardasda a namatmati ti Dios ti oras dagiti didigra, a dagiti ateista ket makaar-aramid kadagiti insasao ti ipupusay, wenno ti "awan dagiti ateista idiay trinsera."
Adda pay dagiti kas pagarigan a mangsuppiat kadagitoy, kadagitoy ket ti kas pagarigan ti literal a "ateista idiay trinsera."

Adda dagiti ateista ket nagdudua ti kammasapulan ti termono nga "ateismo". Idiay librona *Surat para iti Kristiano a Pagilian*, ni Sam Harris ket nagsurat ti:

> Iti kinapudno, ti "ateismo" ket maysa a termino a nasken koma a saan a rimsua. Awan ti sinoman a manginagan kaniada a kas maysa a "saan nga astrologo" wenno a "saan nga alkimista." Awantayo kadagiti balikas para kadagiti tattao nga agdudua a ni Elvis ket sibibiag pay wenno dagiti gangganaet ket nagbaniagada ti ariwanas tapno ramesenda dagiti rantsero wenno dagiti bakada. Ti ateismo ket dagiti laeng uni nga aramid dagiti narasonan a tattao no adda dagiti saan a napasingkedan a relihioso a pammati.
>
>

## Paammo

## Dagiti nagibasaran

* Armstrong, Karen (1999). *A History of God*. Londres: Vintage. ISBN 0-09-927367-5.
* Baggini, Julian (2003). *Atheism: A Very Short Introduction*. Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-280424-3.
* Barker, Dan (2008). *Godless: How an Evangelical Preacher Became One of America's Leading Atheists*. New York: Ulysses Press. ISBN 978-1-56975-677-5. OL 24313839M.
* Bradlaugh, Charles; Besant, Annie; Bradlaugh, Alice; Moss, A. B.; Cattell, C. C.; Standring, G.; Aveling, E. (1884). *The Atheistic Platform*. Londres: Freethought Publishing.
* Dawkins, Richard (2006). *The God Delusion*. Bantam Press. ISBN 0-593-05548-9.
* Edwards, Paul (2005) [1967]. "Atheism". Iti Donald M. Borchert (ed.). *The Encyclopedia of Philosophy*. Vol. 1 (Maika-2 nga ed.). MacMillan Reference USA (Gale). p. 359. ISBN 978-0-02-865780-6.
* Flew, Antony (1976). *The Presumption of Atheism, and other Philosophical Essays on God, Freedom, and Immortality*. New York: Barnes and Noble.
* Flint, Robert (1903). *Agnosticism: The Croall Lecture for 1887–88*. William Blackwood and Sons. OL 7193167M.
* Flynn, Tom, ed. (25 Oktubre 2007). "The new encyclopedia of unbelief". *The New Encyclopedia of Unbelief*. Prometheus Books. ISBN 978-1-59102-391-3. OL 8851140M.
* Harris, Sam (2005). *The End of Faith: Religion, Terror, and the Future of Reason*. W. W. Norton & Company.
* Harris, Sam (19 Septiembre 2006). *Letter to a Christian Nation*. Knopf. ISBN 978-0-307-27877-7. OL 25353925M.
* Harris, Sam (Abril 2006). "The Myth of Secular Moral Chaos". *Free Inquiry*. **26** (3). ISSN 0272-0701. Naala idi 2013-11-21. alternate URL Naiyarkibo 2015-02-24 iti Wayback Machine
* Hitchens, Christopher (2007). *god Is Not Great: How Religion Poisons Everything*. Random House. ISBN 978-0-7710-4143-3.
* Hume, David (1779). *Dialogues Concerning Natural Religion*. Londres. OL 7145748M.
* Hume, David (1748). *An Enquiry Concerning Human Understanding*. Londres.
* Landsberg, Mitchell (28 Septiembre 2010). "Atheists, agnostics most knowledgeable about religion, survey says". *Los Angeles Times*. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-05-11. Naala idi 2011-04-08.
* Martin, Michael (1990). *Atheism: A Philosophical Justification*. Philadelphia: Temple University Press. ISBN 978-0-87722-642-0. OL 8110936M. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2011-05-19. Naala idi 2011-04-09.
* Martin, Michael, ed. (2006). *The Cambridge Companion to Atheism*. Cambridge: Cambridge University Press. ISBN 0-521-84270-0. OL 22379448M. Naala idi 2013-11-25.
* Nielsen, Kai (2013). "Atheism". *Encyclopædia Britannica*. Naala idi 2013-11-25.
* Rowe, William L. (1998). "Atheism". Iti Edward Craig (ed.). *Routledge Encyclopedia of Philosophy*. Taylor & Francis. ISBN 978-0-415-07310-3. Naala idi 2011-04-09.
* Russell, Bertrand (1957). *Why I am not a Christian, and other essays on religion and related subjects*. Simon and Schuster.
* Sartre, Jean-Paul (2001) [1946]. "Existentialism and Humanism". Iti Priest, Stephen (ed.). *Jean-Paul Sartre: Basic Writings*. Londres: Routledge. p. 45. ISBN 0-415-21367-3.
* Sartre, Jean-Paul (2004) [1946]. "An existentialist ethics". Iti Gensler, Harry J.; Spurgin, Earl W.; Swindal, James C. (dagiti ed.). *Ethics: Contemporary Readings*. London: Routledge. p. 127. ISBN 0-415-25680-1.
* Smith, George H. (1979). *Atheism: The Case Against God*. Buffalo, New York: Prometheus Books. ISBN 0-87975-124-X. LCCN 79002726. OL 4401616M.
* Stenger, Victor J. (2007). *God: The Failed Hypothesis—How Science Shows That God Does Not Exist*. Amherst, New York: Prometheus Books. ISBN 978-1-59102-652-5.
* Stenger, Victor J. (22 Septiembre 2009). *The New Atheism: Taking a Stand for Science and Reason*. Prometheus. ISBN 1-59102-751-9. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2012-10-11. Naala idi 2009-07-23.
* Zdybicka, Zofia J. (2005). "Atheism". Iti Maryniarczyk, Andrzej (ed.). *Universal Encyclopedia of Philosophy*. Vol. 1. Polish Thomas Aquinas Association. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2021-03-12. Naala idi 2011-04-09.