# Republika ti Kongo

| Republika ti Kongo*République du Congo*  (Pranses) *Repubilika ya Kôngo*  (Kituba) *Republíki ya Kongó*  (Lingala) |
| --- |
|
Wagayway

Eskudo

 |
| **Napili a pagsasao:**"Unité, Travail, Progrès" (Pranses) (Ilokano: *"Panagkaykaysa, Obra, Progreso"*) |
| **Nailian a kanta:La Congolaise*  (Pranses) *Besi Kôngo*  (Kongo) (Ilokano: *"Ti Kongoles"*) |
| Ipakita ti globoIpakita ti mapa ti Aprika |
| Kapitolioken kadakkelan a siudad | Brazzaville ﻿ / ﻿ |
| Opisial a sasao | Pranses |
| Mabigbig a nilian a sasao | * Kituba
* Lingala
 |
| Grupgrupo ti etniko  | * 40.5% Kongo
* 16.9% Teke
* 13.1% Mbochi
* 5.6% Sangha
* 23.9% Dadduma nga Aprikano/Europeano
 |
| Relihion (2015) | * 88.5% Kristianidad
* —52.9% Romano Katoliko
* —27.3% Protestante
* —8.3% Dadduma a Kristiano
* 4.7% Dagiti tradisional a pammati
* 3.0% Awan relihion
* 2.3% Dadduma
* 1.5% Di nairangarang
 |
| Nagan dagiti umili | Kongoles |
| Gobierno | Unitario a dominante a partido a semi-presidensial a republika |
|  |
| • Presidente  | Denis Sassou Nguesso |
| • Kangruanaan a Ministro  | Anatole Collinet Makosso |
|  |
| Lehislatura | Parlamento |
| • Akinngato a kamara | Senado |
| • Akinbaba a kamara | Nailian nga Asemblia |
| Wayawaya |
|  |
| • Naipatakder ti republika  | 28 Nobiembre 1958 |
| • manipud iti Pransia  | 15 Agosto 1960 |
|  |
| Kalawa |
| • Dagup | 342,000 km2 (132,000 sq mi) (Maika-64) |
| • Danum (%) | 3.3 |
| Populasion |
| • Karkulo idi 2018 |  (Maika-117) |
| • Densidad | 12.8/km2 (33.2/sq mi) (Maika-204) |
| GDP (PPP) | Karkulo idi 2019 |
| • Dagup | $32.516 bilion |
| • Tunggal maysa a tao | $7,119 |
| GDP (nominal) | Karkulo idi 2019 |
| • Dagup | $11.162 bilion |
| • Tunggal maysa a tao | $2,444 |
| Gini (2011) | 40.2 kalalainganna |
| HDI (2019) |  0.574 kalalainganna · Maika-149 |
| Kuarta | Pranko a CFA ti Tengnga nga Aprika (XAF) |
| Sona ti oras | UTC+1 (WAT) |
| Pagmanehuan | kanawan |
| Kodigo ti panagtawag | +242 |
| TLD ti internet | .cg |

Ti **Republika ti Kongo** (Pranses: *République du Congo*, Kituba: *Repubilika ya Kôngo*), ammo pay a kas **Kongo-Brazzaville**, ti **Kongo a Republika** wenno simple laeng a kas **Kongo** wenno **ti Kongo**, ket ti maysa a pagilian a mabirukan iti akinlaud nga aplaya ti Tengnga nga Aprika. Mabeddengan ti pagilian iti laud babaen ti Gabon, iti amianan a laud babaen ti Kamerun ken iti amianan a daya baabaen ti Republika ti Tengnga nga Aprika, iti abgaatan a daya babaen ti DR Kongo, iti abagatan babaen ti exclave ti Angola itif Cabinda ken iti abagatan a laud babaen ti Taaw Atlantiko. Ti Pranses ti opisial a pagsasao ti Republika ti Kongo.

Kaaduan idi ti rehion dagiti tribu ti agsasao iti Bantu kadagiti napalabas a 3,000 a tawen, a nagbangon kadagiti dalan ti pagtagilakuan a mapan iti labneng ti Karayan Kongo. T Kongo ket dati a parte ti Kolonia ti Pranses iti Ekuatorial nga Aprika. Nabangon ti Republika ti Kongo idi 28 Nobiembre 1958 ken nakagun-od iti wayawaya manipud iti Pransia idi 1960. Daytoy ket maysa idi nga estado a Marxista–Leninista manipud idi 1969 aginggana idi 1992, babaen ti nagan a Republika ti Tattao ti Kongo. Ti naturay nga estado ket addaan idi kadagiti adu ti partidona a panagbubutos manipud idi 1992, ngem natuppuak ti maysa a demokratiko a nabutosan a gobierno iti Sibil a Gubat ti Republika ti Kongo idi 1997, ken ni Presidente Denis Sassou Nguesso, nga immuna a nagturay idi 1979, ket nagturayen kadagiti ganggani nga uppat a dekada.

Ti Republika ti Kongo ket maysa a kameng ti Kappon ti Aprika, ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, La Francophonie, ti Komunidad ti Ekonomia dagiti Estado ti Tengnga nga Aprika, ken ti Di Nailinia a Tignay. Nagbalin daytoy a ti maikapat a kadakkelan nga agpatpataud iti lana iti Golpo ti Guinea, ken mangipaay iti pagilian iti maysa a grado iti prosperidad nupay dagiti instabilidad ti politika ken ekonomia kadagiti sumagmamano a lugar ken ti di agpapada a pannakaiwarwaras kadagiti matgedan iti lana iti amin a paset ti pagilian. Nakaro nga agkamkammatalek ti ekonomia ti Kongo iti sektor ti lana, ken kimmaro a bimmuntog ti irarang-ay ti ekonomia manipud iti panagsuek dagiti presio ti lana kalpasan idi 2015. Iti populasion iti 5.2 a riwriw, 88.5% iti pagilian ket agsansanay iti Kristianidad.

## Etimolohia

Nanaganan ti Repubika ti Kongo manipud iti Karayan Kongo, a ti naganna ket naala met iti Kongo, ti maysa a pagarian ti Bantu a nangsakup ti sabanganna iti panawen ti pannakaduktal babaen dagiti Portuges idi 1483 wenno 1484. Nala ti nagan ti pagarian manipud iti tattaona, ti Bakongo, ti maysa nga endonimo a makunkuna a ti kayatn a sawen ket "dagiti mangnganup" (Kongo: *mukongo*, *nkongo*).

Idi las-ud ti panawen idi kinolonisado babaen ti Pransia, daytoy ket ammo idi a kas ti *Kongo ti Pranses* wenno *Tengnga a Kongo*. Tapno mailasin daytoy manipud iti kaarrubana a Demokratiko a Republika ti Kongo, daytoy ket sagpaminsan a maibagbaga a kas *Kongo (Brazzaville)* wenno *Kongo-Brazzaville*. Naala ti Brazzaville manipud iti nagpundar iti kolonia, ni Pierre Savorgnan de Brazzà, ti maysa a natakneng nga Italiano a ti titulona ket mangibagbaga iti ili ti Brazzacco, iti komuna ti Moruzzo, a ti naganna ket naala met manipud iti Latin a *Brattius* wenno *Braccius*, ti kayatna a sawen iti isuda a dua ket "ima".

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa

* Maria Petringa, *Brazza, A Life for Africa* (2006) ISBN 978-1-4259-1198-0

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Republika ti Kongo iti Wikimedia Commons

 Pakaammo ti panagbiahe idiay Republika ti Kongo manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)

* Republika ti Kongo iti Curlie (iti Ingles)
* Wikimedia Atlas iti Republika ti Kongo