# Arhelia

| Demokratiko a Republika ti Tattao ti Arheliaالجمهورية الجزائرية الديمقراطية الشعبية (Arabiko) ⵟⴰⴳⴷⵓⴷⴰ ⵜⴰⵎⴻⴳⴷⴰⵢⵜ ⵜⴰⵖⴻⵔⴼⴰⵏⵜ ⵜⴰⵣⵣⴰⵢⵔⵉⵜ (sasao a Bereberes) *République démocratique populaire d'Algérie*  (Pranses) |
| --- |
|
Wagayway

Kayarigan

 |
| **Napili a pagsasao:**بالشّعب وللشّعب Babaen dagiti tattao ken para dagiti tattao |
| **Nailian a kanta:Kassaman* (Ilokano: *"Agikari Kami"*)  |
| Lokasion ti  Arhelia  (nangisit a berde) |
| Kapitolioken kadakkelan a siudad | Arhel ﻿ / ﻿ |
| Opisial a sasao | * Arabiko
* Bereberes
 |
| Dadduma a pagsasao | Ingles ken Pranses (negosio ken edukasion) |
| Grupgrupo ti etniko  | * 99% Arabo-Bereberes
* 1% dadduma
 |
| Nagan dagiti umili | Arheliano |
| Gobierno | Unitario a semi-presidensial a republika ti tattao |
|  |
| • Presidente  | Abdelmadjid Tebboune |
| • Kangrunaan a Ministro  | Aymen Benabderrahmane |
|  |
| Lehislatura | Parlamento |
| • Akinngato a kamara | Konseho ti Pagilian |
| • Akinbaba a kamara | Nailian nga Asemblia ti Tattao |
| Wayawaya manipud iti Pransia |
|  |
| • Nairangarang  | 3 Hulio 1962 |
| • Nabigbigan  | 5 Hulio 1962 |
|  |
| Kalawa |
| • Dagup | 2,381,741 km2 (919,595 sq mi) (Maika-10) |
| • Danum (%) | maliwayan |
| Populasion |
| • Karkulo idi 2016 | 40,400,000 (Maika-33) |
| • Senso idi 2013 | 37,900,000 |
| • Densidad | 15.9/km2 (41.2/sq mi) (Maika-208) |
| GDP (PPP) | Karkulo idi 2017 |
| • Dagup | $634.746-bilion |
| • Tunggal maysa a tao | $15,281 |
| GDP (nominal) | Karkulo idi 2017 |
| • Dagup | $173.947-bilion |
| • Tunggal maysa a tao | $4,187 |
| Gini (1995) | 35.3 kalalainganna |
| HDI (2015) |  0.736 nangato · Maika-83 |
| Kuarta | Dinar (DZD) |
| Sona ti oras | UTC+1 (CET) |
| Pormat ti petsa | dd/mm/yyyy |
| Pagmanehuan | kanawan |
| Kodigo ti panagtawag | +213 |
| TLD ti internet | .dz الجزائر. |
| 1. **^** Ibagbaga ti *CIA World Factbook* nga agarup a 15% kadagiti Arheliano, ti maysa a minoridad, ket ibagbagada ti bagbagida a kas Bareberes uray no adu met kadagiti Arheliano ket agtauda iti Bereberes. Ipalawag ti Factbook a dagiti agarup a 15% a mangibagbaga kadagiti bagida a kas Bereberes, kaaduan ket agtataeng iday rehion ti Kabylie, ad-adu nga asideg a mangibagbaga kadagit bagbagida iti taid a Bereberes imbes nga iti tawid nga Araboe, ken isuda ket Muslim.
 |

Ti **Arhelia** (Arabiko: **الجزائر**‎, *al-Jazā'ir*; Bereberes: ⴷⵣⴰⵢⴻⵔ ken Arheliano nga Arabiko: Dzayer wenno Ldzayer, opisial a ti **Demokratiko a Republika ti Tattao ti Arhelia**, ken pormal a makunkuna pay a kas ti **Demokrata ken Popular a Republika ti Arhelia**, ket maysa a dakkel a pagilian idiay Maghreb a rehion iti Amianan a laud iti Aprika. Ti Arhel ket isu ti kapitolio ken kaaduan ti populasion a siudad.

Ti teritorio iti tatta nga aldawen nga Arhelia ket pagtaengan idi kadagiti adu a taga-ugma a kultura, a mairaman dagiti Ateriano ken Kapsiano a kultura. Ti lugarna ket tinurayan idi babaen dagiti adu nga imperio ken dinastia, a mairaman ti taga-ugma a Numida, Kartahineses, dagiti Romano, dagiti Bandalo, dagiti Bisansio, dagiti Arabo nga Umayyad, Berber Fatimids ken Almohads ken kalpasan dagitoy ti Turko nga Otomano.

Ti Arhelia ket maysa a semi presidensial a republika a buklen dagiti 48 a probinsia ken dagiti 1541 a komuna. Nga adda ti populasion ti sumurok a 37 a riwriw, isu daytoy ti maika-34 a kaaduan ti populasion iti lubong. Daytoy ket maysa aliguistiko nga Arabo a pagilian nga adda pay dagiti dadduma a dialekto. Ti ekonomiana ket naibatay ti lana, a nagsagsagaba kadagiti Olandes a sakit. Ti Sonatrach, ti nailian a kompania ti lana, ket isu ti kadakkelan a kompania idiay Aprika. Ti Arhelia ket adda ti maikadua a kadakkelan a buyot idiay Aprika ken idiay Arabo a lubong, kalpasan ti Ehipto, ken estratihiko a kumaduaanna ti Rusia ken Tsina ken dagiti nagtaudan ti armas.

Nga adda ti dagup a kalawa iti 2,381,741 kuadrado kilometro (919,595 sq mi), ti Arhelia ket isu ti maikasangapulo a kadakkelan a pagilian iti lubong ken ti kadakkelan idiay Aprika. Ti pagilian ket nabeddengan iti amianan a daya babaen ti Tunisia, iti daya babaen ti Libya, iti laud babaen ti Morocco, iti abagatan a laud babaen ti Akinlaud a Sahara, Mauritania, ken Mali, iti abagatan a daya babaen ti Niger, ken iti amianan bababen ti Baybay Mediteraneo. Manipud idi 2012, ti Arhelia ket adda ti nakarkulo a populasion iti 37.1 a riwriw. Ti Arhelia ket kameng ti Kappon ti Aprika, ti Liga ti Arabo, OPEC ken ti Nagkaykaysa a Pagpagilian, ken maysa a nagbangon a kameng ti Kappon ti Arabo a Maghreb.

## Etimolohia

Ti nagan ti pagilian ket naala manipud iti siudad ti Arhel. Ti sapasap a kaaduan nga etomolohia ket mangisilpo ti nagan ti siudad iti *al-Jazā'ir* (الجزائر, "Dagiti Isla"), ti napabassit a porma manipud iti daan a nagan ti siudad a *Jazā'ir Banī Mazghanna* (جزائر بني مزغنة, "Isoisla dagiti Mazghanna a Tribu"), nga inpakat babaen dagiti mediebal a heograpo a kas ni al-Idrisi. Dagiti dadduma pay ket isurotda iti *Ldzayer*, ti Maghrebi nga Arabiko ken Bereberes para iti "Arhelia" a mabalin a maikabagian ti Zirid a Dinastia nga Ari a ni Ziri ibn-Manad ken ti nangbangon ti siudad iti Arhel.

## Pakasaritaan

Ti Arhelia ket nataenganen manipud idi 10,000 BC, a kas ti naibaga idiay Nailian a Parke ti Tassili. Dagiti patneng a tatato iti akin-amianan nga Aprika ket naisalsalumina a patneng a populasion, a tinawtawagan a kas dagiti Bereberes babaen dagiti Griego ken dagiti Romano, ken kalpasan daytoy dagiti Arabo.

## Paammo

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Arhelia iti Wikimedia Commons