Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Terorismo

Ti panag-raut dagiti terorista iti Siudad ti New York, Estados Unidos idi Septiembre 11, 2001
Ti **terorismo** ket isu ti sistematiko a panagusar ti panagbutbuteng, a kadawyan a naranggas, a naipangpangruna a kas kapanggepan ti panagpilit. Iti sangalubongan a komunidad, nupay kasta, ti terorismo ket awan ti legado a kabuksilan, a panangilawlawag ti kriminal a linteg a . Dagiti sapasap a panangilawlawag ti terorismo ket mangitudo ti laeng kadagiti naranggas a tignay a naipanggep a mangpartuat kadagiti panagbutbuteng, en naar-aramid para kadagiti relihioso, politikal wenno, ideolohiko a gandat; ken naigaggagara a puntaan wenno saan nga ikaskaso dagiti pannkatalged dagiti di makigubgubat (dagiti paisano). Adda payen dagiti panangilawlawag a mangiraman ti di nalinteg a panagranggas ken gubat. Ti panag-usar kadagiti maipadpada a taktika babaen dagiti kriminal nga organisasion para iti panagsalaknib a raketa wenno ti panangipatingpal ti maysa a kodigo ti ulimek ket kadawyan a saan a naibagbaga a kas terorismo ngem dagitoy met laeng a maipadpada a tignay ket mabalin a makuna a terorismo no daytoy ket inaramid babaen ti maysa a a naparegta ti politika a grupo. Mabalin a daytoy ket, saan unay a bukodna a makaparaukma ngem babaen dagiti pagbanagan dagiti panaganannad a naaramid tapno masalakniban dagiti mabalin a biktima.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Terorismo iti Wikiquote (iti Ingles)

 Dagiti midia a mainaig iti Terorismo iti Wikimedia Commons

Dagiti Taripnong ti Nagkaykaysa a Pagpagilian
* Nagkaykaysa a Pagpagilian:Dagiti Taripnong iti Terorismo Naiyarkibo 2009-02-20 iti Wayback Machine
# Rasismo

Ti **rasismo** ket kadawyan a naipalpalawag a kas dagiti panirigan, dagiti panagsansanay ken dagiti tignay a mangiballatok ti pammati a ti nagtagitaoan ket nabingbingay kadagiti naisangayan a grupo a tinawtawagan kadagiti puli ken dagiti kameng iti naisangayan a puli ket makibinningayda kadagiti gupit a mangaramid iti dayta a grupo a kas basbassit a kinaykayatan, ad-adu a kinaykayatan, nababbaba wenno nangatngato.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa

* Allen, Theodore. (1994). *Ti Inbension iti Puraw a Puli: Tomo 1* Londres, UK: Verso.
* Allen, Theodore. (1997). *Ti Inbension iti Puraw a Puli: Tomo 2* Londres, UK: Verso.
* Barkan, Elazar (1992), *Ti Panagsanud ti Sientipiko a Rasismo : Dagiti Agbalbaliw a Konsepto iti Puli idiay Britania ken Estados Unidos iti baetan dagiti Sangalubongan a Gubat*, Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan, New York, NY.

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti midia a mainaig iti Rasismo iti Wikimedia Commons
* No Nangisitka a Lalaki idiay Kuba Babaen ni Lucia Lopez, *Havana Times* Mayo 5, 2009
* Puli, pakasaritaan ken kultura – Etika – Marso 1996 Naiyarkibo 2009-02-13 iti Wayback Machine -Naala manipud kadagiti dua nga artikulo babaen ni Claude Lévi-Strauss
# Pasismo

Ti **pasismo** ket maysa a radikal nga autoritariano a nasionalista a politikal nga ideolohia. Dagiti pasista ket agsukisokda kadagiti pannakaiyaddang kadagiti bukodda a pagilian a naibatay ti pannakaitalek ti maysa nga organiko a nailian a komunidad a dagiti tattaona ket nagkaykaysada a kas agmaymaysa a tattao iti nailian a kinasiasino. Isuda ket naipagkaykaysa babaen kadagiti suprapersonal a panakaikapet iti kaputotan ken kultura babaen ti maysa a totalitariano nga estado nga agsuksukisok ti masa a mobilisasion iti maysa a pagilian babaen ti disiplina, indoktrinasion, maipapan iti bagi a panagsanay, ken euhenesia. Ti pasismo ket agbirbiruk ti panagipukaw kadagiti nasirmata a gangganaet nga inpluensia a naikapapunotan a gapuanan ti dehenerasion iti pagilian wenno ti saan a maitutop ti nailian a kultura.

## Dagiti nagibasaran

### Paammo

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Pasismo iti Wikimedia Commons
# Nasionalismo

Ti **nasionalismo** ket maysa a porma ti panagayat iti ili a naibatay manipud ti pannakaikeddeng ti grupo dagiti tao nga addaan iti pagilian. Adda dagiti dua a perspektibo kadagiti taudan ken batayan ti nasionalismo, ti maysa ket ti primordialista a perspektibo a mangilawlawag ti nasionalismo a kas ti maysa a panagpanunot ti taga-ugma ken ti naipagarupan nga ebolusionario a pagduyusan ti tattao tapno mangurnos kadagiti naisangsangayan a panangigrupo a naibatay iti apinidad ti pannakaipasngay; ti sabali pay ket ti modernista a perspektibo a ti nasionalismo a kas ti maysa a baro a penomeno a makasapul kadagiti estruktural a kasasaad ti moderno a kagimongan. Adda dagiti nadumaduma a pannakaipalplawag para kadagiti pakaibuklan ti maysa a pagilian, nupay kasta, dagitoy ket mangiturong kadagiti nadumaduma a nginabras ti nasionalismo. Daytoy ket mabalin a ti pammati ti pannakaumili iti maysa nga estado ket nasken a maipatinggaan iti maysa a puli, kultural, relihioso, wenno pannakailasin ti grupo, wenno ti adu a pakipagilian iti agmaymaysa nga estado ket nasken a buklen ti panangiyebkas a karbengan ken agsansanay ti nailian a pannakailasin urayno babaen dagiti minoridad.

## Paammo

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Nationalism iti Wikiquote (iti Ingles)

 Dagiti midia a mainaig iti Nationalismo iti Wikimedia Commons
# Islam

Ti **Islam**  (Arabiko: الإسلام *al- islām*) a kayatna a sawen ket "ti panagtungpal iti Dios" ket maysa a monoteistiko a pammati, maysa kadagiti relihion nga Abrahamiko ken ti maikadua a kadakkelan a relihion iti sangalubongan.

Iti pagsasao nga Arabiko, ti "Islam" ket balikas a nagtaud iti tallo-a-letra a ramut a sao nga *S-L-M*, a kayatna a sawen ket "agtulnog a sitatalna; sumuko; agtungpal; kappia." Ti Islam ket berbo nga abstrakto daytoy a ramut a sao a ti literal a kaipapananna ket "panagtulnog/panagtungpal," a maipapan iti panagtungpal iti Dios.

Dagiti pasurot ti Islam, a maawagan kas **Muslim**, ket mamatida a ti Dios (wenno *Allāh* ket imbutaktakna ti dagus a balikasna para iti sangkataoan ken ni Muhammad (circa 570–632) ken dadduma pay a propeta, a pakairamanan ni Adan, Noe, Abraham, Moises, ken Jesus.

## Dagiti akinruar a silpo

* cennet - Direktorio ti Islam
* Islam Blog Naiyarkibo 2018-06-08 iti Wayback Machine
*
# Michigan

{{Infobox estado ti U.S.
| Name = Michigan
| Fullname = Estado iti Michigan
| Flag = Flag\_of\_Michigan.svg
| Seal = Seal of Michigan.svg
| Map = Michigan in United States.svg
| Nickname = The Great Lakes State, The Wolverine State
| Motto = Si quaeris peninsulam amoenam circumspice
(Latin:If you seek a pleasant peninsula, look about you)
| Former = Michigan Territory
| Capital = Lansing
| Demonym = Michigander
 Michiganian
| LargestCity = Detroit
| LargestMetro = Metro Detroit
| Governor = Rick Snyder (R)
| Lieutenant Governor = Brian Calley (R)
| Legislature = Michigan Legislature
| Upperhouse = [[Senado ti [Michigan|Senado]]
| Lowerhouse = House of Representatives

| Senators =

* Carl Levin (D)
* Debbie Stabenow (D)

| Representative=9 Republikano
6 Demokrata
| PostalAbbreviation = MI
| TradAbbreviation = Mich.
| OfficialLang = Awan (Ingles, *de-facto*)
| AreaRank = Maika-11
| TotalAreaUS = 96,716
| TotalArea = 250,493
| PCWater = 41.5
| PopRank = Maika-8
| 2010Pop = 9,876,187 (2011 karkulo)
| DensityRank = Maika-17
| 2010DensityUS = 174
| 2010Density = 67.1
| MedianHouseholdIncome = $44,627
| IncomeRank = Maika-21
| AdmittanceOrder = Maika-26
| AdmittanceDate = Enero 26, 1837
| TimeZone = Eastern: UTC-5/-4
| TZ1Where = kaaduan nga estado
| TimeZone2 = Central: UTC-6/-5
| TZ2Where = 4 U.P. a probinsia
| Latitude = 41° 41' N to 48° 18' N
| Longitude = 82° 7' W to 90° 25' W
| WidthUS = 386
| Width = 621
| LengthUS = 456
| Length = 734
| HighestPoint = Bantay Arvon
| HighestElevUS = 1,979
| HighestElev = 603
| MeanElevUS = 900
| MeanElev = 270
| LowestPoint = Danaw Erie
| LowestElevUS = 571
| LowestElev = 174
| ISOCode = US-MI
| Website = www.michigan.gov
}}

Ti **Michigan** ket maysa nga estado a mabirukan idiay Nalatak a Danaw a rehion iti Estados Unidos.

## Dagiti nagibasaran
# Densidad ti populasion

Mapa ti densidad ti populasion ti lubong iti 2006
Ti **densidad ti populasion** ket rukod ti populasion iti kada unit area ken unit volume. Masansan a maidakamat kadagiti nabiag nga organismo, kas koma iti tattao.
# Siudad

Siudad
Ti **siudad** ket maysa nga urbano a lugar a dakkel ti populasionna ken adu ti pasdek ken pasilidadesna ken dadduma pay. Maiduma iti ili ken baranggay gapu iti populasion ken pategna. Masansan a ti maysa a siudad ket sentro wenno kapitolio dagiti probinsia, rehion, ken adu a siudad ti mismo nga agpapaay a kapitolio dagiti pagilian.
# Ideolohia

Ti **ideolohia** ket maysa nga agsmang dagiti kapanunotan a mangbukel ti gandat ti maysa a tao, dagiti manamnama, ken dagiti tignay. Ti diolohia ket komprehensibo a sirmata, ti waya a panagkita kadagiti banag a (panagipada panirigan ti lubong) a kas dagiti nadumaduma a pilosopiko a pagduyusan (kitaen dagiti politikal nga ideolohia), wenno maysa nga agsmang a naisingasing babaen ti agturturay a klase ti maysa akagimongan kadagiti amin a kameng iti daytoy a kagimongan (ti "naawat a nakem" wenno produkto ti sosialisasion).

Dagiti ideolohia ket dagiti sistema ti abstrakto a panunot a naipakat kadagiti publiko a banag ken isu a daytoy ket mangaramid ti daytoy a konsepto ti pakatengngaan dagiti politika. A naikeddeng ti tungngal maysa a politikal wenno ekonomiko a pagduyusan a pagbanagan ti maysa nga ideolohia no isu wenno saan a daytoy ket propuesto a kas maysa a nalawag a sistema ti panunot.

## Dagiti nagibasaran

* Christian Duncker (Hg.): *Ideologiekritik Aktuell* – Dagiti Ideolohia Tatta nga Aldaw. Bd. 1. Londres 2008, Naiyarkibo 2009-12-13 iti Wayback Machine. ISBN 978-1-84790-015-9
* Christian Duncker Naiyarkibo 2006-07-11 iti Wayback Machine: *Kritische Reflexionen Des Ideologiebegriffes*, 2006, ISBN 1-903343-88-7
* Minar, David M. (1961) "Ideolohia ken Politikal a Panagkukua", *Tengnga a Laud a Warnakan ti Politikal a Siensia*. Gunglo ti Tengnga a Laud a Warnakan ti Politikal a Siensia.
* Mullins, Willard A. (1972) "Iti Konsepto ti Ideolohia iti Politikal a Siensia." *Ti Panagrepaso ti Amerikano a Politikal a Siensia* . Gunglo ti Amerikano a Politikal a Siensia.
* Pinker, Steven. (2002) "Ti Blanko a Pangrugian: Ti Moderno a Panaglikud ti Kasasaad ti Nagtagitaoan." New York: Penguin Group, Inc. ISBN 0-670-03151-8

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Ideolohia iti Wikiquote (iti Ingles)

* Alagaden ti Panagadal ti Ideolohia
* "Dagiti Ramit ti Ideolohia ken Ideolohiko a Kasasaad" ni Louis Althusser
* Ideolohia ken Simboliko a Bileg : Nagbaetan ni Althusser kenni Bourdieu
# Politika

Ti **Politika** (manipud ti Griego *πολιτικός*, *politikos* "iti, para iti, wenno maipanggep kadagiti umili") ket maysa a proseso babaen dagiti grupo ti tattao ti panagaramid ti pangngeddeng para kadagiti grupo. Uray no sapasap a maidakdakamat wenno mainanaig kadagiti gobierno ti politika ken mapalpaliiw met iti amin a panagnanaig dagiti gunglo ti tattao a pakairamanan ti korporasion, akademia, ken dagiti relihioso a paset ti kagimongan. Daytoy ket nabuklan iti "sosial a pannakibiang a mairaman ti turay wenno bileg" ken agiturturong para iti regulasion iti publiko a pannakibiang iti kaunegan ti politikal a paset, ken dagiti pamay-an ken pamuspusan a maus-usar a pagannurotan ken panangidangep ti annuroten.

## Etimolohia

Ti balikas a *politika* ket nagtaud iti Griego a balikas a Πολιτικά (*politika*), a naimodelo ti "dagiti pannakibiang iti siudad" ni Aristotle, ti nagan ti librona iti panagturay ken dagiti gobierno, a naipatarus iti Ingles idi maika-15 a siglo a kas naisurat ti Latin a "Polettiques". Daytoy ket nagbalin a "politika" iti Tengnga nga Ingles s. 1520. Ti sao a *politik* ket immuna a napasingkedan iti Ingles idi 1430 ken naggapu daytoy manipud ti Tengnga a Pranses a *politique*, a nagtaud iti Latin a *politicus*, nga isu daytoy a pannakaisurat ti Latin iti Griego a πολιτικός (*politikos*), a kayatna a sawen ket "iti, para iti, wenno maipanggep kadagiti umili", "sibil", "sibiko", "tagikua ti estado", a manipud iti πολίτης (*polites*), "umili" ken dayta ket manipud ti that πόλις (*polis*), "siudad".

## Dagiti nagibasaran
# Partido politiko

Ti **partido politiko** (manipud ti Latin: *pars*, Henitibo *partis*, "paset", "pisi") ket maysa a politiko nga organisasion a sapasap a agsuksukisok a makaimpluensia ti annuroten ti gobierno, a kadawyan babaen ti panaginominado kadagiti kandidato nga adda dagiti nailinia a panirigan ti politiko ken ti panagngipadpadas a panagitugaw kaniada iti politiko nga opisina. Dagitipartido ket makibinglayda kadagiti elektoral a kampania ken ti edukasional a panagawat wenno dagiti protesta a tignay . Dagiti partido ket kankanayonda a mangipakpatakder ti naiyebkas nga ideolohia wenno panagkita a naipapigsa baaen ti naisurat a pagibatayan nga adda dagiti naisangsangayan a gangandat, nga agporporma ti koalision kadgiti agduduma nga interesado.

## Dagiti nagibasaran

## Bibliograpia

* Abizadeh, Arash, 2005. MCgill.ca, "Demokratiko a Panagbutbutos nga awan dagiti Kampania? Dagiti Normatibo a Pundasion ti Nailian al Baha'i a Panagbutbutos." *Urnos ti Lubong* Tom. 37, Blng. 1, pp. 7–49.
* Duverger, Maurice. 1954. *Dagiti Partido Politiko*. Londres: Methuen.
* Gunther, Richard ken Larry Diamond. 2003. "Sebbangan dagiti Partido Politiko: Ti Baro a Tipolohia," *Partido Politika*, Tom. 9, Blng. 2, pp. 167–199.
* McDonnell, Duncan kenJames Newell. 2011. 'Dagiti Akinruar a Partido', Nangruna nga edision ti *Partido Politika*, Tom. 17, Blng. 4.
* Neumann, Sigmund (ed.). 1956. *Dagiti Moderno a Partido Politiko*. IL: Unibersidad ti Chicago a Pagmalditan.
* Redding, Robert. 2004. *Naupaan a Kinagura*. RCI.
* Smith, Steven S. 2007. *Partido nga Impluensia iti Kongreso.* Unibersidad ti Cambridge a Pagmalditan.
* Sutherland, Keith. 2004. *The Party's Over*. Imprint Academic. ISBN 0-907845-51-7
* Ware, Alan. 1987. *Dagiti umili, Dagiti Partido ken Estado: Ti panagrepaso manen.* Unibersidad ti Princeton a Pagmalditan.
* Ware, Alan. *Dagiti Partido Politiko ken dagiti Partido a Sistema*. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 1996. ISBN 0-19-878076-1

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti pangibatayan a Partido ti Estados Unidos manipud idi 1840-2004 idiay Ti Amerikano a Presidensia: UC Santa Barbara
* Dagiti politikal a rekurso iti net Naiyarkibo 2009-02-15 iti Wayback Machine
* Dagiti Liberal kontra Dagiti konserbatibo Awan partido a komunidad a dagiti dua a bangir ket mabalinda a sumrek a makisinnupiat iti debate.
# Estado

Ti prontispisio ti *Leviathan* ni Thomas Hobbes'
Ti **estado** ket maysa a naurnos a politiko a komunidad nga agnanaed babaen ti maysa a gobierno. Dagiti estado ket mabalin a naturay. Ti denominasion nga Estado ken maipakat pay kadagiti pederatibo bnga estado a kameng dagiti pederal a kappon, nga isu daytoy ti naturay nga estado. Adda dagiti estadoa suheto ti akin-ruar a katurayan wenno panagsakop a ti pudno a pannakaturay ket naisanglad ti sabali nga estado. Ti estado ket mabalin pay a mausar a mangitudo kadagiti sekular a sangsanga ti gobierno iti kaunegan ti maysa nga estado, a kadawyan a pamay-an tapno maigiddiat kadagiti simbaan ken sibil a patakder (sibil a kagimongan).

## Dagiti nagibasaran