# Pagsasao nga Insik

| Insik |
| --- |
| 汉语／漢語, 华语／華語 wenno 中文 Hànyǔ, Huáyǔ, wenno Zhōngwén |
| Hànyǔ (*Insik*) a naisurat iti Hanzi |
| Patubo iti | Republika dagiti Tattao iti Tsína (PRC, kadawyan a makunkuna a Tsina), Republika iti Tsina (ROC, kadawyan a makunkuna a Taiwan), Singapur, Malaysia, ti Estados Unidos, ti Filipinas, Australia, Tailandia, Bietnam, Indonesia, Maurisius, Peru, ken dagiti dadduma pay a rehion nga addaan kadagiti Insik a komunidad |
| Rehion | (majorities): Kangrunaan a daga ti Tsina, Hong Kong, Macau, Taiwan, Singapur (dagiti minoridad): Abagatan a daya nga Asia, ken dagiti dadduma pay a rehion nga addaan kadagiti Insik a komunidad |
| Etnisidad | Han, Hui, ken dadduma pay nga etniko a bungbunggoy |
| Patubo a mangisasao | agarup a 1.3 bilion |
| Pamilia | Sino-Tibetano
* Sinitiko
	+ **Insik**
 |
| Dagiti alagaden a porma | * Mandarin
 |
| Dagiti dialekto | * Mandarin
* Jin
* Huizhou
* Wu (mairaman ti Shanghainese)
* Hunanese
* Jiangxinese
* Hakka
* Yue (mairaman ti Cantonese-Taishanese)
* Pinghua
* Shaojiang
* Akin-amianan a Min
* Dumaya a Min (mairaman ti Fuchow)
* Tengnga a Min
* Pu Xian
* Akin-abagatan a Min (mairaman Amoy, Taiwanese)
* Teochew (mairaman ti Swatow, Chaozhou, Jieyang, ken dagiti paset ti Shanwei/Meizhou)
 |
| Panagsurat | Insik a karakter, zhuyin fuhao, pinyin, Xiao'erjing |
| Opisial a kasasaad |
| Opisial a mangisasao |  Nagkaykaysa a Pagpagilian
 Tsína
* Hong Kong
* Macau

 Taiwan
 Singapur *(opisial, ngem saan a nailian a pagsasao)* |
| Pakabigbigan a minoridad a pagsasao |  Maurisio  Estados Unidos (minoridad ken katakunaynay)  |
| Nagalagad | Idiay PRC: Nailian a Komision iti Pagsasao ken Naisuratan nga Obra Idiay ROC: Komite dagiti Nailian a Pagsasao Idiay Singapur: Promote Mandarin Council/Speak Mandarin Campaign |
| Kodkodigo ti pagsasao |
| ISO 639-1 | `zh` |
| ISO 639-2 | `chi (B)` `zho (T)` |
| ISO 639-3 | `zho` – inklusibo a kodigo Agmaymaysa a kodkodigo: `cdo` – Min Dong `cjy` – Jinyu `cmn` – Mandarin `cpx` – Pu Xian `czh` – Huizhou `czo` – Min Zhong `gan` – Gan `hak` – Hakka `hsn` – Xiang `mnp` – Min Bei `nan` – Min Nan `wuu` – Wu `yue` – Yue `och` – Daan nga Insik `ltc` – Naladaw nga Tengnga nga Insik `lzh` – Klasiko nga Insik |
| Linguaesperio | `79-AAA` |
| Mapa iti Sinopona a lubong.
**Pakaammuan:**
  Dagiti pagilian a nainaganan nga ti Insík ket isu tu kangrunaan , administratibo, wenno patneng a pagsasao
  Dagiti pagilian nga addan ti adadu ngem 5,000,000 nga Insik nga agsasao wenno makaawat
  Dagiti pagilian nga addan ti adadu ngem 1,000,000 nga Insik nga agsasao wenno makaawat
  Dagiti pagilian nga addan ti adadu ngem 500,000 nga Insik nga agsasao wenno makaawat
  Dagiti pagilian nga addan ti adadu ngem 100,000 nga Insik nga agsasao wenno makaawat
  Adu nga Insik ti agsasao a dagiti pagtaengan
 |
|

Ti **Insik** wenno **Intsik** (汉语 / 漢語; *Hànyǔ* wenno 中文; *Zhōngwén*) ket grupo ti mainaig ngem kadagiti adu a kaso dagiti saan nga agsinnaranay a maawatan a karuay ti pagsasao, a mangporma iti pamilia ti pagsasao a Sino-Tibetano. Ti insik ket naisasao babaen ti kaaduan a Han ken dadduma pay a kaaduan nga etniko a grupo idiay Tsina. Gangani 1.2 a bilion a tattao (agarup a 16% iti populasion iti lubong) ket agsao ti sumagmamano a porma iti Insik a kas ti nakayanakan a pagsasaoda.

Dagiti karuay ti Insik ket kadawyan a naipalawag babaen dagiti patneng nga agsasao a kas dagiti dialekto iti bugbugtong a pagsasao nga Insik, ngem dagiti lingguista ket mangibaga a dagitoy ket kaaduan a naindumadumaan a kas pamilia ti pagsasao.
Ti akinuneg a dibersidad ti Insik ket naisilpon iti sasao a Romanse, ngem mabalin nga ad-adu a naindumadumaan. Adda dagiti baetan ti 7 ken 13 a nangruna a rehional a grupgrupo iti Insik (depende iti isbangan ti pannakaidasig), iti kaaduan a naisasao, ti kaaduan ket ti Mandarin (agarup a 960 a riwriw), sarunuen babaen ti Wu (80 a riwriw), Yue (70 a riwriw) ken Min (70 a riwriw). Kaaduan kadagitoy a grupo ket saan nga agsinnaranay a maawatan, ngem adda met dagiti dadduma, kasla ti Xiang ken dagiti dialekto ti Abagatan a laud a Mandarin, ket mabalin a makibinningay kadagiti kadawyan a termino ken iti manmano a grado ti agsinnaranay a pannakaawat. Amin dagiti karuay iti Insik ket maaweng ken analitiko.

Ti Pagalagadan nga Insik *(Putonghua/Guoyu/Huayu)* ket pagalagadan a porma ti naisasao nga Insik a naibatay iti dialekto ti Beijing iti Mandarin. Daytoy ti opisial a pagsasao ti Tsina ken Taiwan, ken ti pay maysa kadagiti uppat nga opisial a pagsasao ti Singapur. Daytoy ket maysa kadagiti innem nga opisial a pagsasao ti Nagkaykaysa a Pagpagilian. Ti naisurat a porma ti pagalagadan a pagsasao (中文; *Zhōngwén*), a naibatay kadagiti logogramo nga ammo a kas dagiti Insik a karakter (汉字/漢字; *hànzi*), ket nagbibingayan babaen dagiti nalaing a makasao kadagiti saan koman nga agsisinnaranay a maawatan a pagsasao.

Kadagiti sabali a karuay ti Insik, ti Kantones (ti prestihio a karuay ti Yue) ken inpluensial iti probinsia ti Guangdong ken idiay Hong Kong ken Macau, ken kaaduan a naisasao kadagiti komunidad ti ballasiw taaw. Ti Min Nan, ti paset ti grupo ti Min, ket kaaduan a naisasao idiay akin-abagatan a Fujian, idiay kaaruba a Taiwan (nga idiay ket ammo a kas ti Taiwanes wenno Hoklo) ken idiay Abagatan a daya nga Asia (ammo pay a kas ti Hokkien idiay Filipinas, Singapur, ken Malaysia). Adda pay dagiti adu a diaspora ti Hakka ken Shanghaines, kas pagarigan idiay Taiwan, a kaaduan dagiti komunidad ti Hakka ket makasao pay ti Taiwanes ken Pagalagadan nga Insik.

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa

* Hannas, William C. (1997), *Asia's Orthographic Dilemma*, University of Hawaii Press, ISBN 978-0-8248-1892-0.
* Qiu, Xigui (2000), *Chinese Writing*, trans. Gilbert Louis Mattos and Jerry Norman, Society for the Study of Early China and Institute of East Asian Studies, University of California, Berkeley, ISBN 978-1-55729-071-7.
* Ramsey, S. Robert (1987), *The Languages of China*, Princeton University Press, ISBN 978-0-691-01468-5.
* Schuessler, Axel (2007), *ABC Etymological Dictionary of Old Chinese*, Honolulu: University of Hawaii Press, ISBN 978-0-8248-2975-9.
* R. L. G. "Language borrowing Why so little Chinese in English?" *The Economist*. Hunio 6, 2013.

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti teksto ti Klasikal nga Insik