Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Dagiti karakter ti Universal Character Set

Ti Sangalubongan nga Agasmang ti Karakter (Ingles: Universal Character Set (UCS)) ket tagikua ti Unicode (Ilokano: *Nagkaykaysa a kodigo*) nga adda ti pakabaelanna nga agtapaya kadagiti nasurok a 1 a riwriw a karakter. Tungngal maysa UCS a karakter ket nai-mapa iti puntos a kodigo nga isu daytoy ket sibubukel a nagbaetan ti 0 ken 1,114,111 nga inus-usar nga itakderan na ti tungngal maysa a karakter iti kina-uneg a lohiko iti teksto a panagaramid ti software (1,114,112 = 220 + 216 *wenno* 17 × 216, wenno naibatay iti 16 a numero 110000 a kodigo a pun-puntos).

Ti bersion ti Unicode a **5.2.0**, 246,943 (22.2%) iti dagitoy a pupuntos ti kodigo ket naipatudonanen, a mairaman dagiti 107,361 (9.6%) a karakter nga addaan ti linaon, 137,468 (12.3%) ti nailasin para iti pribado a panag-usar, 2,048 para iti UTF-16 ken 66 ti nainaganan a saan a karakter, ken 867,169 (77.8%) ti nabati a saan a naipatudonan.

## Dagiti nagibasaran
# Pagsasao a Tseko

| Tseko |
| --- |
| čeština, český jazyk |
| Patubo iti | Republika a Tseka Vojvodina, Serbia Banat, Romania  |
| Patubo a mangisasao | 13 a riwriw (2011) |
| Pamilia | Indo-Europeano
* Balto-Eslabo
	+ Eslabo
		- Laud nga Eslabo
			* Tseko-Eslobako
				+ **Tseko**
 |
| Panagsurat | Tseko nga abesedário (Latin nga abesedário) |
| Opisial a kasasaad |
| Opisial a mangisasao |  Czech Republic  Kappon ti Europa  Slovakia (bassit laeng) |
| Nagalagad | Instituto ti pagsasao a Tseko |
| Kodkodigo ti pagsasao |
| ISO 639-1 | `cs` |
| ISO 639-2 | `cze (B)` `ces (T)` |
| ISO 639-3 | `ces` |
| Linguaesperio | `53-AAA-da < 53-AAA-b...-d (dagiti dadduma pay a kita: 53-AAA-daa aginggana ti 53-AAA-dam)` |
|  |
|

Ti **Tseko** (*čeština* Panangibalikas a Tseko: [ˈt͡ʃɛʃcɪna]) ket maysa a Laud nga Eslabo a pagsasao nga adda kadagiti 12 a riwriw a patneng nga agsasao; isu daytoy ti kaaduan a pagsasao idiay Republika a Tseka ken insasao dagiti Tseko iti sangalubongan. Daytoy a pagsasao ket naam-ammuan a kas ti **Bohemio** iti Ingles aginggana idi naladaw a maika-19 a siglo. Ti Tseko ket maipadpada ti ken agsinnaranay a maawatan iti Eslobako ken, ti basbassit, iti Polako ken Sorabo.

## Dagiti nagibasaran
# Daan a Pranses

| Daan a Pranses |
| --- |
|  |
| Rehion | northern Pransia, paspaset ti Belhika (Wallonia) ken Suisa, Inglatera, Irlanda, Pagarian ti Sicilia, Prinsipalidad ti ti Antiokia, Pagarian ti Cyprus |
| Panawen | nagbalin iti Tengnga a Pranses bbabaen ti maika-14 a siglo |
| Pamilia | Indo-Europeano
* Italiko
	+ Romanse
		- Akinlaud
			* Galo-Romanse
				+ Gallo-Rhaetian
					- Oïl
						* **Daan a Pranses**
 |
| Kodkodigo ti pagsasao |
| ISO 639-2 | `fro` |
| ISO 639-3 | `fro` |
| *Glottolog* | `oldf1239` |
|

Ti **Daan a Pranses** (*franceis*, *françois*, *romanz*; Moderno a Pranses *ancien français*) ket isu idi ti lugar ti dialekto ti Galo-Romanse a naisasao manipud idi maika-9 a siglo aginggana idi maika-14 a siglo.
Idi maika-14 a siglo, dagitoy a dialekto ket naam-ammuan a kas kas ti *langues d'oïl*, a maigiddiat kadagiti sasao iti *langues d'oc* wenno "Oksitano" idiay abagatan ti Pransia. Ti tengnga ti maika-14 a siglo ket isu idi ti transisional a paset ti panawen ti Tengnga a Pranses, ti pagsasao ti Pranses a Renasimiento, a naisangayan a naibatay idi dialekto iti rehion ti Ile de France.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Daan a Pranses iti Wikimedia Commons

* Website ti Daan a Pranses Naiyarkibo 2018-09-01 iti Wayback Machine
# Kolonialismo

Ti salakot (iti daytoy a kaso, ti Maikadua nga imperio ti Pransia) ket maysa nga ikono ti kolonialismo kadagiti tropikal a daga.
Ti **kolonialismo** ket isu ti panangibangoni, eksplotasion, panagtaripatu, panagala ken panagpadakkel kadagiti kolonia iti maysa ateritorio babaen ti tattao manipud ti sabali a teritorio. Daytoy ket maysa a pamay-an a ti metropoli ket tuntonenna ti kinaturay iti kolonia, ken ti sosial a patakder, gobierno, ken ekonomia ti kolonia ket binalbaliwan babaen dagiti agkolkolonia manipud ti metropoli. Ti kolonialismo ket maysa nga agsmang ti saan nga agpapada a pannakibiang a nagbaetan ti metropoli ken ti kolonia ken ti ken ti nagbaetan dagii agkolkolonia ken ti patneng a populasion.

Ti *Europeano a kolonial a paset ti panawen* ket isu idi ti panawen manipud idi tawtawen ti 1500s aginggana ti, ti tawtawen idi 1900 nga idi adda dagiti nadumaduma a bileg ti Europa (a naisangsangayan, ngem saan nga eksklusibo, ti Espana, Portugal, Britania, ti Olanda ken Pransia)ket nangipatakderda kadagiti kolonia idiay Asia, Aprika, ken ti Kaamerikaan. Iti immununa dagiti pagilian ket sinursurotda dagiti mekantilista nga annuroten a naidaremdem a mangpapigsa ti ekonomia ti pagtaenganda manipud ti gastusan dagiti kasuppiatda, isu na dagitoy a kolonia ket kadawyan anapalubosanda nga agtagilako laeng iti ina apagilian. Babaen ti tengnga ti maika-19 a siglo, nupay kasta, ti nabileg nga Imperio ti Britaniko ket nangibbet ti merkantilismo ken dagiti panagiparit ti panaglaklako ket nangipaammo ti pamunganayan ti nawaya apanaglaklako, nga adda laeng ti bassit a panagiparparit wenno dagiti taripa.

## Paammo

## Dagiti nagibasaran

* Cooper, Frederick. *Kolonialismo a Naisalsaludsod: Teoria, Pannakaammo, Pakasaritaan* (2005)
* Getz, Trevor R. ken Heather Streets-Salter, eds. *Moderno nga Imperialismo ken Kolonialismo: Ti Sangalubongan a Perspektibo* (2010)
* LeCour Grandmaison, Olivier, Coloniser, Exterminer - Sur la guerre et l'Etat colonial, Fayard, 2005, ISBN 2-213-62316-3
* Lindqvist, Sven, Rariten Amin dagiti Ayup, 1992, New Press; Naiprenta manen nga edision (Hunio 1997), ISBN 978-1-56584-359-2
* Jürgen Osterhammel, Kolonialismo: Ti Teoretikal a Pakabuklan, Princeton, NJ: M. Wiener, 1997.
* Maria Petringa, Brazza, Ti Maysa a Biag para iti Aprika (2006), ISBN 978-1-4259-1198-0
* Stuchtey, Benedikt: *Kolonialismo ken Imperialismo, 1450-1950*, Online a Pakasaritaan ti Europa, Mainz: Instituto ti Europeano a Pakasaritaan, 2011, retrieved: July 13, 2011.
* Velychenko, Stephen, TI Banag ti Ruso a Kolonialismo idiay Ukranio a Kapanunotan. Agkamkammmatalek nga Identidad ken Panagrang-ay, AB IMPERIO 1 (2002) 323-66 Naiyarkibo 2018-11-18 iti Wayback Machine.
* Wendt, Reinhard: *Turay ti Europeano a Ballasiw-taaw* , Online a Pakasaritaan ti Europa, Mainz: Instituto ti Europeano a Pakasaritaan, 2011, Naala idi: Hunio 13, 2012.

## Dagiti akinruar a silpo

* Liberal a panagsuppiat ti kolonialismo, imperialismo ken imperio(pdf) Naiyarkibo 2005-12-31 iti Wayback Machine - babaen ni propesor Daniel Klein
# Baybay Abagatan Tsina

Ti **Baybay Abagatan Tsina**, makita dagiti nakapalikmut a pagpagilian ken dagiti kaarrubana a baybay ken taaw.
Ti **Baybay Abagatan Tsina** ket maysa a pingir a baybay a kapaset ti Taaw Pasipiko, a mangsaksakup iti lawa manipud iti Singapur ken Ilet ti Malaka aginggana iti Ilet iti Taiwan nga addaan iti agarup a 3,500,000 kuadrado kilometro (1,400,000 sq mi). Daytoy a lugar ket importante gapu kadagiti nagbanagan manipud iti maysa a pagkatlo kadagiti panagdaliasat dagiti barbarko kadagitoy a dandanum, ken adda pay pammati a daytoy a lugar ket agtengtengngel iti adu a reserba iti lana ken alingasaw.

Mabirukan daytoy idiay

* abagatan iti kangrunaan a daga ti Tsina ken ti isla iti Taiwan,
* laud iti Filipinas,
* amianan iti Sabah (Malaysia), Sarawak (Malaysia) ken Brunei,
* amianan iti Indonesia,
* amianan a daya iti Malay peninsula (Malaysia) ken Singapur, ken
* daya iti Bietnam.

Ti bassit nga Is-isla ti Baybay Abagatan Tsina, a naururnos a kas purpuro, ket addaan iti bilbilang dagitoy iti gasgasut. Daytoy a baybay ken dagiti kaaduan nga awan ti nagtaeng nga is-isla ket suheto kadagiti agsupsuppiat a panagala ti panagturay babaen kadagiti adu a pagilian. Dagitoy a banag ket makaipakita kadagiti sabsabali a nagnagan a maus-usar kadagiti is-isla ken daytoy a baybay.

## Dagiti nagibasaran
# Naturay nga estado

Dagiti naturay nga estado iti Lubong
Ti **naturay nga estado** ket isu ti gunglo politiko nga addaan iti naitengngaan a gobierno nga adda ti kangatuan a nawaya a katurayan iti maysa a heograpiko a lugar. Daytoy ket addaan iti agnanayon a populasion, maysa nga gobierno, ken ti pannakabael a sumrek kadagiti pannakibiang kadagiti dadduma a naturay nga estado. Daytoy ket kadawyan pay a maaw-awatan a daytoy ket maysa nga estado a saan nga agkamkammatalek iti wenno suheto ti ania man a bileg wenno estado. Ti kaada wenno pannapapukaw ti maysa nga estado ket maysa a saludsod iti kinapudno. Bayat a segun ti nairangarang a teoria ti pannakabigbig ti estado ket mabalin a rumsua nga awan ti pannakabigbigan babaen dagiti dadduma nga estado, dagiti saan a nabigbigan nga estado ket kadawyanda a marigatan a mangsapul a mangisanay ti napno a panagaramid ti tulagan kadagiti bileg ken makibinglay kadagiti diplomatko a pannakibiang kadagiti sabali a naturay nga estado.

Ti balikas a "pagilian" ket kankanayon a naipangsarsarita nga inus-usar a mangibagbaga kadagiti naturay nga estado, urayno daytoy ket kaibusilanna, a kasisigud, iti maysa laeng a heograpiko a rehion, ken dimteng a ti kaibuksilanna ket nagbalin a naipalawa iti naturay a gobierno a mangtengtengngel ti heograpiko a rehion.

## Dagiti adu pay a mabasbasa

* Chen, Ti-chiang. *Ti Internasional a Linteg a Pammigbigan , nga adda ti Naipangpangruna a Nangibasaran ti Panagsanay idiay Gran Brtania ken Estados Unidos*. Londres, 1951.
* Crawford, James. *Ti Panagpartuat kadagiti Estado iti Internasional a Linteg*. Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan, 2005. ISBN 0-19-825402-4, pp. 15–24.
* Lauterpacht, Sir Hersch. *Pammigbigan iti Internasional a Linteg*. Cambridge, U.K., 1947.
* Raič, D. *Pannaka-estado ken ti Linteg ti Kabukbukodan a panagikeddeng*. Martinus Nijhoff Publishers, 2002. ISBN 978-90-411-1890-5. p 29 (nga addaan iti nagibasaran ti Oppenheim iti Internasional a Linteg Tom. 1 1905 p110)

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti pamanunotan ti Badinter a Komite ti Pangkapiaen iti *Europeano a Warnakan ti Internasional a Linteg*
* Ti Ababa a Pangyuna iti Internasional a Linteg Naiyarkibo 2016-11-10 iti Wayback Machine Nga adda dagiti kaso ken komentario. Nathaniel Burney, 2007.
* Ania ti pakaibuklan ti naturay nga estado? babaen ni Michael Ross Fowler ken Julie Marie Bunck
* Dagiti silpo kadagiti kasayaatan sapot ti pagsaadan ti nariego a politiko, ipoliticalrisk.com Naiyarkibo 2012-08-01 iti Wayback Machine pakaammo ti panagsurot, panagrepaso ken panangimaton ti naturay a riesgo para iti panaglako ken agnanayon a puonan
# Bielorusia

| Republika ti Bielorusia* Рэспубліка Беларусь
* Республика Беларусь
 |
| --- |
|
Wagayway

Nailian a kayarigan

 |
| **Nailian a kanta:** Дзяржаўны гімн Рэспублікі Беларусь  (Bieloruso) *Dziaržaŭny himn Respubliki Biełaruś*  (transliterasion) *Naestaduan a Kanta ti Republika ti Bielorusia*  |
| Lokasion ti  Bielorusia  (berde)idiay Europa  (nangisit a kolordapo)  —  [Leyenda] |
| Kapitolioken kadakkelan a siudad | Minsk ﻿ / ﻿ |
| Opisial a sasao | Bieloruso Ruso |
| Grupgrupo ti etniko (2009) | **83.7% Bieloruso**, 8.3% Dagiti Ruso, 3.1% Polako, 1.7% Ukraniano, 4.2% dadduma pay ken dagiti saan a nainaganan |
| Nagan dagiti umili | Bieloruso |
| Gobierno | Presidensial a republika |
|  |
| • Presidente  | Alexander Lukashenko (Александр Лукашенко) |
| • Kangrunaan a Ministro  | Roman Golovchenko (Раман Галоўчэнкo) |
|  |
| Lehislatura | Nailian a Gimong |
| • Akinngato a kamara | Konseho ti Republika |
| • Akinbaba a kamara | Kamara dagiti Pannakabagi |
| Wayawaya Manipud iti Kappon ti Sobiet |
|  |
| • Nairangarang  | 27 Hulio 1990 |
| • Pannakabangon  | 25 Agosto 1991 |
| • Pannakalpas  | 25 Disiembre 1991 |
|  |
| Kalawa |
| • Dagup | 207,595 km2 (80,153 sq mi) (Maika-85) |
| • Danum (%) | saan a malasin (2.830 km2)1 |
| Populasion |
| • Senso idi 2014 | 9,468,154 (Maika-86) |
| • Densidad | 45.6/km2 (118.1/sq mi) (Maika-142) |
| GDP (PPP) | Karkulo idi 2011 |
| • Dagup | $141.771 bilion |
| • Tunggal maysa a tao | $15,028 |
| GDP (nominal) | Karkulo idi 2011 |
| • Dagup | $55.483 bilion |
| • Tunggal maysa a tao | $5,881 |
| Gini (2011) |  26.5 ababa |
| HDI (2013) |  0.786 nangato · Maika-53 |
| Kuarta | Rublo ti Bielorusia (BYR) |
| Sona ti oras | UTC+3 (FET) |
| Pagmanehuan | kanawan |
| Kodigo ti panagtawag | 375 |
| TLD ti internet | .by |
| 1. "Pakaammo iti Danum ken Agrikultura ti FAO". FAO. Naala idi 4 Abril 2008.
 |

Ti **Bielorusia** (/bɛləˈruːs/ (dengngen) *bel-ə-**ROOSS; Bieloruso: Беларусь, Panangibalikas a Ruso: [bʲɛlaˈrusʲ] Ruso: Беларусь, Белоруссия, *Belarus', Belorussiya*), opisial a ti **Republika ti Bielorusia**, ket maysa a napalikmutan ti daga a pagilian idiay Akindaya nga Europa, agpakanawan a nabeddengan babaen ti Rusia iti amianan a daya, ti Ukrania iti abagatan, ti Polonia iti laud, ken Lituania ken Letonia iti amianan a laud. Ti kapitoliona ket ti Minsk; dagiti kangrunaan a siudad ket mairaman ti Brest, Grodno (Hrodna), Gomel (Homiel), Mogilev (Mahilyow) ken Vitebsk (Vitsebsk). Sumurok a sangapulo ket uppat a porsiento ti 207,600 kuadrado kilometro (80,200 sq mi) ket kabakiran, ken dagiti kapigsaan a paset ti ekonomiana ket ti agrikultura ken panagpartuat.

## Dagiti nagibasaran
# Pagsasao a Favorlang

| Favorlang |
| --- |
| Patubo iti | Taiwan |
| Naungaw | (nadokumentuan idi tengnga ti maika-17 a siglo) |
| Pamilia | Austronesio
* Akin-amianan a Formosano
	+ Akinlaud a Tantanap
		- **Favorlang**
 |
| Kodkodigo ti pagsasao |
| ISO 639-3 | `bzg` (iti Babuza) |
| *Glottolog* | `none` |
|

Ti **pagsasao a Favorlang** ke ti maysa nga awanen a pagsasao a Formosano nga asideg a kabagian ti Babuza.

Uray no ti Favorlang ket inkeddeng babaen ti Taiwanes a linguista a ni Paul Jen-kuei Li a sabali a pagsasao, urayno kasta daytoy ket asideg unay a kabagian ti Babuza. Itikinapudno, ti nagan a *Favorlang* ket naala manipud iti *Babuza*. Iti pay sabali, ti Favorlang ket mabalin pay a nagirepresenta ti dialekto ti Babuza iti nasapsapa a panawen, gapu ta ti Favorlang ket nadokumentuan idi maika-17 a siglo, bayat a ti Babuza ket nadokumentuan laeng idi rugi ti maika-20 a siglo babaen dagiti Hapon a lingguista.

## Dagiti nagibasaran

* Li, Paul Jen-kuei (2003). "Introduction: Notes on Favorlang, an Extinct Formosan language". Iti Ogawa, Naoyoshi (ed.). *English-Favorlang vocabulary*. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa. pp. 1–13. ISBN 4872978536.
* Ogawa, Naoyoshi (2003). *English-Favorlang vocabulary*. Tokyo: Research Institute for Languages and Cultures of Asia and Africa. ISBN 4872978536.
* Marsh, Mikell Alan (1977). *Favorlang-Pazeh-Saisiat: a putative Formosan subgroup* (Ph.D. dissertation). Washington State University. OCLC 224303389.
# Pagsasao a Basay

| Basay |
| --- |
| Patubo iti | Taiwan |
| Etnisidad | Basay, Qauqaut |
| Naungaw | Tengnga a maika-20 a siglo |
| Pamilia | Austronesio
* Daya a Formosano
	+ Kavalaniko
		- Ketagalan
			* **Basay**
 |
| Dagiti dialekto | * Maitutop a Basay
* Trobiawan
* Linaw–Qauqaut
 |
| Kodkodigo ti pagsasao |
| ISO 639-3 | `byq` |
| *Glottolog* | `basa1287` |
| (nangisit a berde, amianan) Dagiti pagsasao a Kavalanikos: Basai, Ketagalan, ken Kavalan |

Ti **pagsasao a Basay** ket maysa idi a pagsasao a Formosano a naisasao iti likmut ti moderno nga aldaw a Taipei iti akin-amianan a Taiwan babaen dagiti Basay, Qauqaut, ken Trobiawan. Dagiti dialekto idi ket ti Trobiawan, Linaw, ken Qauqaut (*kitaen ti sasao a Daya a Formosano*).

## Dagiti nagibasaran

### Dagiti nota

### Dagiti sapasap a nagibasaran

* Li, Paul Jen-kuei (1999). Some problems in the Basay language. In Zeitoun, E., & Li, P. J-K., *Selected Papers From the 8th International Conference on Austronesian Linguistics*. Taipei, Taiwan: Academica Sinica.
* Inō Kanori [伊能嘉矩] & Yang Nanjun [楊南郡] (trans). 2012. *Research trips among the Plains Aborigines: Selections from Inō Kanori's Taiwan diaries* [平埔族調查旅行: 伊能嘉矩<台灣通信>選集]. Taipei: Yuanliu Press [遠流出版公司]. ISBN 9789573268932

## Dagiti akinruar a silpo

* The Austronesian Basic Vocabulary Database: From Bioinformatics to Lexomics
* ABVD: Basai/Laurent Sagart
* ABVD: Basay/Paul Jen-kuei Li(李壬癸) Naiyarkibo 2014-02-21 iti Wayback Machine
# Malayo Terengganu

| Malayo Terengganu |
| --- |
| Base Tranung Bahasa Melayu Terengganu بهاس ترڠݢانو |
| Patubo iti | Malaysia |
| Rehion | Terengganu, Mersing (Johor), Kuantan (Pahang) |
| Etnisidad | Tattao a Malayo Terengganu |
| Patubo a mangisasao | 1.1 a riwriw (2010) |
| Pamilia | Austronesio
* Malayo-Polinesio
	+ Nuklear a Malayo-Polinesio
		- Malayo-Sumbawano
			* Malayiko
				+ Malayano
					- Malayo
						* **Malayo Terengganu**
 |
| Dagiti dialekto | Igid ti Baybay a Terengganu Uneg ti Daga a Terengganu |
| Kodkodigo ti pagsasao |
| ISO 639-3 | *Awan* (`mis`) |
| Linguist List | `zlm-coa` (coastal) |
|   | `zlm-inl` (inland) |
| *Glottolog* | `none` |

Ti **Malayo Terengganu** (Malayo: *Bahasa Melayu Terengganu*, Terengganu Malay: *Base Tranung/Ganu*) ket ti pagsasao a Malayano a naisasao idiay estado ti Terengganu, Malaysia kadagiti lugar ti igid ti baybay ti Terengganu aginggana iti agpaabagatan nga igid ti baybay ti Pahang ken Mersing, Johor ken agpadaya iti Is-isla Anamba, Indonesia iti Baybay Abagatan Tsina.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Ensiklopedia Sejarah dan Kebudayaan Melayu, DBP Kementerian Pendidikan Malaysia
* Loghat Terengganu | Terengganu
* Simple ken Makaang-angay a Bahasa Malaysia – Pagsasao a Malayo Terengganu
# Pagsasao a Bahau

| Bahau |
| --- |
| Patubo iti | Indonesia, Malaysia |
| Rehion | Borneo |
| Patubo a mangisasao | 19,000 (2007) |
| Pamilia | Austronesio
* Malayo-Polinesio
	+ Kayan–Murik
		- Kayan
			* **Bahau**
 |
| Kodkodigo ti pagsasao |
| ISO 639-3 | `bhv` |
| *Glottolog* | `baha1257` |

Ti **pagsasao a Bahau** (Kajan) ket ti pagsasao a Kayan iti Borneo.

## Dagiti akinruar a silpo
# Pagsasao a Kanowit

| Kanowit |
| --- |
| Tanjong |
| Patubo iti | Malaysia, Brunei |
| Rehion | Sarawak ken ti kaarruba a Brunei |
| Etnisidad | Tattao a Melanau |
| Patubo a mangisasao | (200 ti nadakamat idi 2000) |
| Pamilia | Austronesio
* Malayo-Polinesio
	+ Amianan a Borneano
		- Melanau–Kajang
			* Melanau
				+ **Kanowit**
 |
| Kodkodigo ti pagsasao |
| ISO 639-3 | `kxn` |
| *Glottolog* | `kano1244` |
| ELP | Kanowit-Tanjong |

Ti **pagsasao a Kanowit** ken **Tanjong** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio (Kanowit-Tanjong Melanau) a naisasao idiay Sarawak, Borneo.

## Dagiti akinruar a silpo
# Pagsasao a Kuijau

| Kuijau |
| --- |
| Patubo iti | Malaysia |
| Rehion | Sabah |
| Etnisidad | 7,910 a tattao a Kwijau(2000) |
| Pamilia | Austronesio
* Malayo-Polinesio
	+ Amianan a Borneano
		- Abagatan a laud a Sabahano
			* Dusuniko
				+ Dusun
					- **Kuijau**
 |
| Kodkodigo ti pagsasao |
| ISO 639-3 | `dkr` |
| *Glottolog* | `kuij1237` |

Ti **pagsasao a Kuijau** (Kuiyow), ammo pay a kas Hill Dusun, ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Sabah, Malaysia.

## Dagiti nagibasaran
# Pagsasao a Murik Kayan

| Murik |
| --- |
| Patubo iti | Malaysia |
| Rehion | Sarawak |
| Etnisidad | Kayan |
| Patubo a mangisasao | (1,120 ti nadakamat idi 1981) |
| Pamilia | Austronesio
* Malayo-Polinesio
	+ Kayan–Murik
		- **Murik**
 |
| Kodkodigo ti pagsasao |
| ISO 639-3 | `mxr` |
| *Glottolog* | `muri1259` |

Ti **pagsasao a Murik** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio ti Sarawak, Malaysia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti naisurat a material iti Murik ket mabalin a magun-od babaen ti Kaipuleohone
# Pagsasao a Selungai Murut

| Selungai Murut |
| --- |
| Patubo iti | Malaysia, Indonesia |
| Rehion | Borneo |
| Etnisidad | Murut |
| Patubo a mangisasao | (1,200 ti nadakamat idi 2000) |
| Pamilia | Austronesio
* Malayo-Polinesio
	+ Amianan a Borneano
		- Abagatan a laud a Sabahano
			* Murutiko
				+ Akindaya
					- **Selungai Murut**
 |
| Kodkodigo ti pagsasao |
| ISO 639-3 | `slg` |
| *Glottolog* | `selu1243` |

Ti **pagsasao a Selungai Murut** ket ti pagsasao nga insasao babaen dagiti tattao a Murut ti Borneo.

## Dagiti nagibasaran
# Pagsasao a Tring

| Tring |
| --- |
| Patubo iti | Malaysia |
| Rehion | Borneo |
| Patubo a mangisasao | (550 ti nadakamat idi 2000) |
| Pamilia | Austronesio
* Malayo-Polinesio
	+ Amianan a Borneano
		- Amianan a Sarawakano
			* Apo Duat
				+ **Tring**
 |
| Kodkodigo ti pagsasao |
| ISO 639-3 | `tgq` |
| *Glottolog* | `trin1273` |

Ti **pagsasao a Tring** ket ti maysa a pagsasao nga Austronesio a naisasao idiay Borneo, iti Sarawak.

## Dagiti akinruar a silpo

## Adu paya mabasbasa

* Sidney H. Ray. 1913. The Languages of Borneo. Sarawak Museum Journal 1. 1-196.
* Robert Blust. 2010. The Greater North Borneo Hypothesis. Oceanic Linguistics 49. 44-118.

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti urnong ti Kaipuleohone ni Robert Blust ken mairaman dagiti naisurat a material para iti Tring
# Nikola Tesla

Ni Tesla, idi agtawen ti 37, 1893, retrato babaen ni Napoleon Sarony
Ni **Nikola Tesla** (10 Hulio 1856 – 7 Enero 1943) ket maysa idi a Serbio-Amerikano nga inbentor, elektrikal nga inhenniero, mekanikal nga inhenniero, pisiko, ken puturista a naindayegan a naamammoan para kadagiti kontribusionna ti panagdisenio ti moderno nga agsisinnublat a koriente (AC) ti magun-od nga elektriko a sistema.

## Gallery

* Telegram from Vladka Mačeka to Nikola Tesla
* Telegram from Nikola Teslea to Vlatku Mačeku
* Passport of Nikola Tesla, page 1, 1883

## Dagiti nagibasaran

### Paammo

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig ken ni Nikola Tesla iti Wikimedia Commons

 Dagiti inadaw a sasao a mainaig ken ni Nikola Tesla iti Wikiquote (iti Ingles)

* Ti museo ni Nikola Tesla Naiyarkibo 2011-07-20 iti Wayback Machine
# Kurtasurat

Ti **kurtasurat** ket "ti panagusar ti nagbaetan, dagiti kadawyan a senial, ken dagiti naisangayan a ramit ti tipograpiko a kas makatulong iti pannakaawat ken ti umno a panagbasa, iti naulimek wenno napigsa a timek, kadagiti naisurat ken naimaldit a teksto." Ti sabali pay a deskripsion ket: "Ti panagsanay, tignay, wenno sistema ti panangisengngat kadagiti puntos wenno sabali bassit a marmarka kadagiti teksto, tapno makatulong iti panagdurubasa; panangisina kadagiti teksto kadagiti sentensia, kdpy., babaen kadagiti kasta a marka."

Iti naisurat nga Ilokano, ti kurtasurat ket nasken tapno maipalawag dagiti kaibuksilan dagiti sentensia. Dagiti tarabay ti kurtasurat ket agdumaduma kadagiti pagsasao, lokasion, rehistro ken panawen ken kankanayon met nga agbalbaliw. Dagiti dadduma nga aspekto ti kurtasurat ket panggep ti estilo ken isu a panagpili daytoy ti editor wenno dagiti editor. Dagiti porma ti takigrapiko a pagsasao, kasla dagiti inus-usar iti pannakitungtong iti online ken dagiti mensahe ti teksto ket mabalin nga addaan kadagiti sabali a tarabay.

## Dagiti nagibasaran
# Lohika

Ti **lohika** (manipud iti Griego λογική, logikē) ket mangitudtudo ti panagadal kadagiti moda ti panagrason (a dagitoy ket umisu ken dagitoy ket kaallilawan) ken ti panagusar ti umisu a panagrason. Iti kinaudi a kapanunotan, ti lohika ket kaaduan a naus-usar kadagiti intelektual nga aktibidadl, a mairaman ti pilosopia ken siensia, ngem iti umuna kapanunotan, daytoy ket kangrunaan a maad-adal kadagiti disiplina ti pilosopia, matematika, semantika, ken siensia ti kompiuter. Daytoy ket sukimatenna dagiti sapasap a porma a maala dagiti pangsuppiat. Iti matematika, daytoy ket ti panagadal kadagiti umisu a panagipagarupan nga adda iti kaunegan ti pormal a pagsasao. Ti lohika ket inad-adal pay iti pangsuppiatan a teoria.

Ti lohika ket inadadal kadagiti nadumaduma a taga-ugma a sibilisasion, a mairaman ti India, Tsina, ken Gresia. Idiay laud, ti lohika ket nabangon idi a kas maysa apormal a disiplina babaen ni Aristoteles, a nangited daytoy ti kammasapulan a lugarna iti pilosopia. Ti panagadal ti lohika ket paset idi ti klasiko a trivium, a nangiraman pay ti gramatika ken retoriko.

Ti lohika ket kankanayon a nabingbingay kadagiti tallo a paset, induktibo a panagrason, abduktibo a panagrason, ken deduktibo a panagrason.

## Paammo

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Lohika iti Wikimedia Commons

 Dagiti inadaw a sasao a mainaig iti Lohika iti Wikiquote (iti Ingles)