# Archaea

| Archaea (Archaebakteria) Sakup ti panawen: 3.5-0Ga
Had'n

Arkeano

Proterosoiko

Pha.

Paleoarcheano wenno mabalin nga Eoarcheano – kaudian |
| --- |
|  |
| *Halobacterium* sp. strain NRC-1, ti tunggal maysa a selula ket 5 μm iti kaatiddog |
| Taksonomia  |
| Dominio: | Archaea Woese, Kandler & Wheelis, 1990 |
| Dagiti subpagarian ken dagiti pilo |
| * "Euryarchaeota" Woese et al. 1990
	+ "Methanopyri" Garrity and Holt 2002
	+ "Methanococci" Boone 2002
	+ "Eurythermea" Cavalier-Smith 2002
	+ "Neobakteria" Cavalier-Smith 2002
* "DPANN"
	+ "ARMAN"
		- "Micrarchaeota" Baker et al. 2010
		- "Parvarchaeota" Rinke et al. 2013
	+ "Aenigmarchaeota" Rinke et al. 2013
	+ "Diapherotrites" Rinke et al. 2013
	+ "Nanoarchaeota" Huber et al. 2002
	+ "Nanohaloarchaeota" Rinke et al. 2013
	+ "Pacearchaeota" Castelle et al. 2015
	+ "Woesearchaeota" Castelle et al. 2015
* "Proteoarchaeota" Petitjean et al. 2015
	+ (TACK)"Filarchaeota" Cavalier-Smith, T. 2014
		- "Aigarchaeota" Nunoura et al. 2011
		- "Bathyarchaeota" Meng et al. 2014
		- Crenarchaeota Garrity & Holt 2002
		- "Geoarchaeota" Kozubal et al. 2013
		- "Korarchaeota" Barns et al. 1996
		- Thaumarchaeota Brochier-Armanet et al. 2008
	+ "Asgardarchaeota" Violette Da Cunha *et al.*, 2017
		- "Lokiarchaeota" Spang et al. 2015
		- "Thorarchaeota" Seitz et al. 2016
		- "Odinarchaeota" Katarzyna Zaremba-Niedzwiedzka et al. 2017
		- "Heimdallarchaeota" Katarzyna Zaremba-Niedzwiedzka et al. 2017
 |
| Kapada a nagan |
| * Archaebakteria Woese & Fox, 1977
* Mendosicutes Gibbons & Murray, 1978
* Metabakteria Hori and Osawa 1979
 |

Ti **Archaea** ket buklen ti domimio wenno pagarian dagiti agmaymaysa a selula a mikroorganismo. Dagitoy a mikrobio ket awananda ti pagtengngaan a selula wenno dagiti dadduma pay a mangbedbed a kulanit nga organulo iti kaunegan dagiti selula.

Iti napalabas ti Archaea ket naiklase idi kadagiti bakteria a kas dagiti prokaryote (wenno Pagarian ti Monera) ken nanganan iti **archaebakteria**, ngem daytoy a pannakaidasig ket naikeddengen a duog. Iti kinapudno, ti Archaea ket adda ti nawaya nga ebolusionario a pakasaritaan ken mangipakpakita kadagiti adu a paggigiddiatan kadagiti bukodda a biokimika manipud kadagiti sabali a porma ti biag, ken isu a tattan ket naidasigda a kas maysa a nailasin a dominio iti sistema ti tallo a dominio. Iti daytoy a sistema, ti maipapan ti pilohenetiko a naisangayan a sangsanga iti ebolusionario a tinaudan ket ti Archaea, Bakteria ken ti Eukaryota. Itan ket ti Archaea ket nabingbingay pay kadagiti uppat a mabigbigan a pilo; mabalin pay nga adu kadagiti pilo ti mabangon manipud kadagiti masakbayan a panagsukisok. Kadagitoy a grupo, ti Crenarchaeota ken ti Euryarchaeota ket isuda dagiti kaaduan a naad-adal. Ti panagidasig ket narigat pay laeng, gapu ta ti kaaduan ket saan pay a naad-adal iti laboratorio ken naduktalan laeng babaen ti panagusig kadagiti bukodda a nukleiko nga asido dagiti wadan manipud iti enbironmento.

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa

* Howland, John L. (2000). *Ti Nakasidsiddaaw Archaea: Pannakaduktal ti Sabali pay a Dominio iti Biag*. Oxford: Unibersidad ti Oxford a Pagmalditan. ISBN 0-19-511183-4.
* Martinko JM, Madigan MT (2005). *Ti Brock a Biolohia dagiti Mikro organismo* (11th nga ed.). Englewood Cliffs, N.J: Prentice Hall. ISBN 0-13-144329-1.

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Archaea iti Wikimedia Commons

**Sapasap Pangyuna ti Archaea, ekolohia, sistematiko ken morpolohia
* Dagiti taaw iti arkea – E.F. DeLong, *ASM News*, 2003