Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Instituto ti Smithsoniano

Instituto ti Smithsoniano| Logo ti Instituto ti Smithsoniano |
| Flag of the **Smithsonian Institution** |
| Lokasion idiay Tengnga ti Washington, D.C.Ipakita ti mapa ti Tengnga ti Washington, D.C.Instituto ti Smithsoniano (EUA)Ipakita ti mapa ti EUA |
| Nabangon | Agosto 10, 1846 |
| Lokasion | Washington, D.C.; Chantilly, Virginia; Siudad ti New York |
| Nagsasabtan | ﻿ / ﻿ |
| Direktor | David J. Skorton, Sekretario ti Smithsoniano |
| Website | www.si.edu |

Ti **Instituto ti Smithsoniano** (Ingles: Smithsonian Institution /smɪθˈsoʊniən/ *smith-**SOH**-nee-ən*), ket nabangon idi 1846 "para iti panagpa-adu ken pannakaiwarwaras ti pannakaammo," ket grupo dagiti museo ken dagiti sentro ti panagsukisok nga imatonan babaen ti gobierno ti Estados Unidos. Daytoy ket kasisigud idi a naurnos a kas ti "Nailian a Museo ti Estados Unidos," ngem daytoy a nagan ket saanen a naususar a kas administratibo nga entidad idi 1967.
Natermino iti "the nation's attic"
para kadagiti amin nga ekletiko a tagikuana kadagiti 137 a riwriw a banbanag, dagiti pagtengngaan dagiti sangapulo ket siam a museo idiay Washington, D.C. ti Instituto, siam a sentro ti pagsukisokan, ken zoo—adu a kadagitoy ket historikal ken arkitektural a dulon—ket isu ti kadakkelan a kastoy a kompleks iti lubong. Dagiti maipatinayon pay a pakultad ket mabirukan idiay rizona, Maryland, Siudad ti New York, Virginia, Panama ken dagiti dadduma pay a lugar, ken dagiti dadduma pay a 168 a museo ket dagiti apiliado ti Smithsoniano.
Dagiti tallo pulo a riwriw a tinawen a bisita ti Instituto ket makastrekda nga awan bayad;
ti pundo ket agtaud manipud kadagiti daton ti Instituto, dagiti kontribusion a pribado ken manipud ti korporasion, dagiti bayad ti pannakaikameng, suporta ti gobierno, ken panagtagtagilako,konsesion ken dagiti rentas ti linsensia.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a website (iti Ingles)
* Dagiti mapa ti lokasion ti Museo (iti Ingles)
* Sebtro dagiti Urnong ti Panagbiruk ti Smithsoniano (iti Ingles)
* Website ti Edukasion ti Smithsoniano (iti Ingles)
* Website ti Kaatapan ti Smithsoniano Naiyarkibo 2013-04-21 iti Wayback Machine (iti Ingles)
* Panid ti web ti Naeskolar a Pagmaliditan ti Instituto ti Smithsoniano Naiyarkibo 2016-05-22 iti Portuguese Web Archive (iti Ingles)

* Sentro ti Edukasion ti Siensia ti Smithsoniano (iti Ingles)
# Encyclopædia Britannica

Ti Encyclopædia Britannica wenno iti Ilokano ket **Ensiklopedia Britanika** (Latin para iti "British Encyclopaedia"), ket inpablaak babaen ti Encyclopædia Britannica, Inc., ket maysa a sapasap a pakaammo nga ensiklopedia iti pagsasao nga Inggles. Daytoy ket naisursurat ken agtultuloy napabpabaro babaen dagiti agarup a 100 nga agnanayon nga editor ken sumurok a 4,000 nga agpadpadawat, a makairaman kadagiti 110 a nagunggunaan ti Premio Nobel ken dagiti lima nga Amerikano a Presidente. Daytoy ket naikedkeddeng a kas maysa kadagiti kasiriban nga ensiklopedia iti pagsasao nga Inggles.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti midia a mainaig iti Encyclopædia Britannica iti Wikimedia Commons
* Opisial a sitio
# Bioteknolohia

Dagiti kristal ti insulina
Ti **bioteknolohia** ket isu ti panag-usar kadagiti sibibiag a sistema ken dagiti organismo tapno mparang-ay wenno makaaramid kadagiti naserbi a produkto, wenno "ti aniaman a teknolohiko a pannakaipakat nga agus-usar kadagiti bilolohiko a sistema, dagiti sibibiag nga organismo wenno wennodagiti derabatibo dagitoy, ti panagramid wenno panagbaliw kadagiti produkto wenno proseso para iti naisangayan nga usar" (Timpuyog iti Biolohiko a Dibersidad ti Nagkaykaysa a Pagpagilian). Depende kadagiti ramit ket dagiti panangipakat, daytoy ket kadawyan a maituon kadagiti (mainaig) pagobraan iti bioinhenieria ken biomediko nga inhenieria.

## Dagiti nota ken nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa

* Friedman, Yali (2008). *anagaramid ti Bioteknolohia: Panangirugi, Panangimaton, ken Pannakaawat kadagiti Kompania ti Bioteknolohia*. Washington, DC: Logos Press. ISBN 978-0-9734676-3-5.
* Oliver, Richard W. *Ti Iyuumay ti Panawen ti Bioteknolohia*. ISBN 0-07-135020-9.

## Dagiti akinruar a silpo

* Ti Internasional a Timpuyogan iti Bioteknolohia Naiyarkibo 2010-04-24 iti Wayback Machine
# Mikrobiolohia

Iti **Mikrobiolohia** (Griego: *mikron* = bassit ken *lohia* = agadal) ket isu iti siensia nga mangadal kadagiti parsua a bassi-utit, kas bakteria (Bakteriolohia), birus (Virolohia), ken parasitoco (Parasitolohia). Adalenna pay dagiti prokaryote ken simple a eukaryote.
# Botaniko nga hardin

Orto botanico di Pisa, ti immuna nga unibersidad a botaniko a hardin idiay Europa, a naipasdek idi 1544 babaen ti botaniko a ni Luca Ghini, nga inpataray babaen ti Unibersidad ti Pisa. Nayakar dayta idi 1563 ken manen idi 1591.
Ti **botaniko nga hardin** (Ingles: botanical garden / botanic garden) ket maysa a hardin a naglaon ti nairekord a koleksion dagiti agbiag a mula para iti pangukoman a panagsukisok, konserbasion, panangiparang, ken edukasion. Kas mandato dagiti botanical garden, masapul a naipangpangrunaan a naikkabil dagiti nagan ti mula babaen kadagiti nagan a botaniko da. Mabalin nga addaan ti espesial a koleksion a mula kas iti cacti ken dadduma a succulent plants, herb gardens, ken dagiti mula a naggapu manipud kadagiti nadumaduma a paset ti lubong; mabalin met nga addaan iti glasshouses wenno shadehouses, nga addaan met ti partikular a koleksion kas iti tropiko a mula, alpine plants, wenno dadduma pay nga exotic plants nga saan a katutubo iti dayta a lugar.

## Dagiti reperensia

## Dagiti nota
# Carl Meissner

Ni Carl Friedrich Meissner
Ni **Carl Daniel Friedrich Meissner** (1 Nobiembre 1800 – 2 Mayo 1874) ket maysa idi a Suiso a botaniko.

## Biograpia

Nayanak idiay Bern, Suisa idi 1 Nobiembre 1800, nabunyagan isuna a kas **Meisner** ngem kanungpalan a binaliwan ti panagiletra ti naganna iti **Meissner**. Para iti kaaduan kadagiti 40 a tawen a pagsapulanna, isu ket maysa idi a Propesor ti Botanika iti Unibersidad ti Basel. Nagaramid isuna kadagiti nangruna a kontribusion iti botaniko a literatura, a mairaman ti pannakaipablaak ti komprehennsibo nga obra iti *Plantarum Vascularum Genera*, ken dagiti pablaak dagiti monograpo kadagiti pamilia ti Polygonaceae (naipagpangruna ti henero ti *Polygonum*), Lauraceae, Proteaceae, Thymelaeaceae ken Hernandiaceae. Adu dagiti kontribusionna iti panangipalawag ti flora ti Australia; impalawagna dagiti ginasut a sebbangan ti Proteaceae ti Australia, ken dagiti adu a sebbangan ti Australia manipud kadagiti sabali a pamilia, a naipangpangruna ti Fabaceae, Mimosaceae ken Myrtaceae. Kimmapuy ti salun-atna kalpasan idi 1866, ken saan unay nga aktibo isunan. Pimmusay idiay Basel idi 2 Mayo 1874.

## Dagiti nagibasaran

* Hall, Norman (1984). *Botanists of Australian Acacias*. Australia: Commonwealth Scientific and Industrial Research Organization. ISBN 0-643-03734-9.
# Virgilio

| Publius Vergilius Maro |
| --- |
| Ni Virgilio, iti maika-3 a siglo a mosaic idiay Tunisia |
| Dagiti salaysay |
| Trabaho | Mannaniw |
| Pakipagilian | Romano |
| Kita | Epiko a dandaniw, didaktiko a dandaniw, pastoral a dandaniw |
| Literario a tignay | Augusto a dandaniw |

Ni **Publius Vergilius Maro** wenno makunkuna laeng a **Virgilio** wenno **Virgil** ken **Vergil** iti Ingles (Oktubre 15, 70 BC – Septiembre 21, 19 BC), ket maysa a Romano a mannawiw iti Augusto a panawen. Nalatak a naammuan isuna kadagiti tallo nga obra na iti Latin a literatura, ti *Eglogas* (wenno *Bukolikas*), ti *Georgikas*, ken ti epiko nga *Aeneid*.

Ni Virgilio ti makunkuna a maysa kadagiti kangrunaan a mannaniw iti Roma. Ti obrana nga *Aenid* ket makunkuna a nailian nga epiko iti ununana a Roma manipud idi naisurat iti daytoy nga aldaw.

## Dagiti nagibasaran
# Pagsasao a Pranses

| Pranses |
| --- |
| La langue française |
|  |
| Pannakabalikas | [fʁɑ̃sɛ] |
| Patubo iti | Kitaen dita baba |
| Patubo a mangisasao | 68 a riwriw (2005) aginggana ti 115 a riwriw (2010) Patneng ken L2: 130–275 a riwriw |
| Pamilia | Indo-Europeano
* Italiko
	+ Romanse
		- Lumaud a Romanse
			* Gallo-Iberika
				+ Gallo-Romanse
					- Gallo-Rhaetian
						* Oïl
							+ **Pranses**
 |
| Panagsurat | Latin (Pranses nga abesedario) |
| Opisial a kasasaad |
| Opisial a mangisasao | ipakita
29 a pagpagilian
* Belhika
* Benin
* Burkina Faso
* Burundi
* Kamerun
* Kanada
* Republika ti Tengnga nga Aprika
* Chad
* Komoros
* Côte d'Ivoire
* Demokratiko a Republika ti Kongo
* Djibouti
* Guinea Ekuatorial
* Pransia
* Gabon
* Guinea
* Haiti
* Luxembourg
* Madagascar
* Mali
* Monaco
* Niger
* Kongo
* Rwanda
* Senegal
* Seychelles
* Suisa
* Togo
* Vanuatu

ipakita
Administratibo/kultural
* Arhelia
* Lebanon
* Morocco
* Maurisio
* Mauritania
* Tunisia

ipakita
14 nga agkamkammatalek
* Ginget ti Aosta
* Clipperton
* Akin-abagatan ken Antartiko a Dagdaga ti Pransia
* Polinesia a Pranses
* Guernsey
* Jersey
* Louisiana Estados Unidos
* Mayotte
* Baro a Caledonia
* Pondicherry
* San Bartolome
* San Martin
* San Pedro ken Miquelon
* Wallis ken Futuna

 Internasional nga organisasion |
| Nagalagad | Académie française (Pranses nga Akademia) |
| Kodkodigo ti pagsasao |
| ISO 639-1 | `fr` |
| ISO 639-2 | `fre (B)` `fra (T)` |
| ISO 639-3 | `fra` |
| Linguaesperio | `51-AAA-i` |
|   Dagiti rehion nga daytoy ket patneng a pagsasao
  Dagiti rehion nga daytoy ket opisial a pagsasao
  Dagiti rehion nga daytoy ket maikadua a pagsasao
  Dagiti rehion nga daytoy ket minoridad a pagsasao
 |
|

Ti **Pranses** (*français*) ket isu ti maikatlo kadagiti pagsasao a Romanse no ti bilang dagiti agsasao ti pagsasaritaan, kalpasan ti Españiol ken Portugés. Ar-aramaten ti aganay a 67 riwriw a tattao kas nainaan a dilada, ken agarup 128 riwriw amin no mairaman dagiti mangus-usary itoy kas maikadua a pagsasaoda. Ti met laeng Pranses ti opisial a pagsasao iti 29 a pagpagilian. Isu pay ti opisial wenno administratibo a pagsasao dagiti nadumaduma a komunidad ken gunglo (kas koma iti Kappon ti Europa, Komite ti Internasional Olimpiada, Nagkaykaysa a Pagpagilian ken Sangalubongan a Kappon ti Koreo).

## Dagiti nagibasaran

## Adu pay a mabasbasa

* Fougeron, Cécile; Smith, Caroline L. (1993). "French". *Journal of the International Phonetic Association* (iti Ingles). **23** (2): 73–76. doi:10.1017/S0025100300004874.
* Batchelor, R. E.; Chebli-Saadi, M. (2011). *A Reference Grammar of French* (iti Ingles). Cambridge University Press. ISBN 978-0-511-92187-2.
* Price, Glanville (2013). *A Comprehensive French Grammar* (iti Ingles) (Maika-6 nga ed.). Blackwell.
* Thacker, Mike; d'Angelo, Casimir (2019). *Essential French Grammar* (iti Ingles) (Maika-2 nga ed.). Routledge. ISBN 978-1-138-33816-6.

## Dagiti akinruar a silpo

* Académie française (Pransia)
* Académie royale de langue et de littérature françaises de Belgique (Belhika)
* Office québécois de la langue française (Quebec)