Rikunarita-ORG/Wikinium huggingface dataset:
# Australian Plant Name Index

Ti **Australian Plant Name Index** (**APNI**) ket ti maysa nga online database iti amin a naipablaak a nagnagan dagiti baskular a mula ti Australia. Daytoy ket sakupenna amin dagiti nagan, no man agdama a nagnagan, dagiti sinomino wenno dagiti imbalido a nagan. Mangiraman daytoy kadagiti bibliograpiko ken tipipikasion a salaysay, pakaammo manipud iti Australian Plant Census a mairaman ti pannakaiwarwaras babaen ti estado, silsilpo kadagiti sabali a rekurso a kas dagiti mapa ti urnong ti espesimen ken dagiti retrato ti mula, ken ti pasilidad para kadagiti nota ken dagiti komento kadagiti sabali nga aspekto.

## Pakasaritaan

Kasisigud a kapanunotan babaen ni Nancy Tyson Burbidge, daytoy ket nangrugi a kas uppat a tomo a naimaldit nga obra a buklen dagiti 3,055 a pampanid, ken aglaon kadagiti sumurok a 60,000 a nagnagan ti mula. Inurnong babaen ni Arthur Chapman, daytoy ket parte idi ti Australian Biological Resources Study (ABRS). Idi 1991 naaramid daytoy a magun-od a kas maysa nga online a database, ken naited iti Australian National Botanic Gardens. Kalpasan ti dua a tawen, ti akinrebbeng para iti pannakaitaripatona ket naited idi iti kabarbaro a naporma a Centre for Plant Biodiversity Research.

## Sakup

Bigbigen babaen ti herbario ti Australian a kas ti autor a taudan para iti nomenklatura ti mula ti Australia, daytoy ket ti bugas a komponente iti Australia's Virtual Herbarium, ti maysa a kolaboratibo a proyekto nga addaan iti puonan iti A$10 a riwriw, a naigandat a mangited iti naikaykaysa a panagserrek iti online kadagiti datos ken dagiti urnong ti espesimen kadagiti nangruna a herbario ti Australia.

Adda dagiti dua a magun-od nga interface iti panagsaludsod:

* Australian Plant Name Index (APNI), ti maysa napno a panagsaludsod a mangipaay kadagiti napno a resulta, nga awanan iti automatiko a panangipatarus, ken ti
* What's Its Name (WIN), ti basbassit a nabileg anga interface ti panagsaludsod a mangipaay kadagiti napabassit a resulta, a manayonan iti automatiko (ken saan a kankanayon a husto) nga imperensia iti kabarona.

## Kitaen pay

* Atlas of Living Australia
* International Plant Names Index
* Botaniko a nomenklatura
* Index Kewensis
* Council of Heads of Australasian Herbaria

## Dagiti nagibasaran

* "Australian Plant Name Index". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 3 Septiembre 2007. Naala idi 2007-09-09.
* "The Australian Plant Name Index: an on-line resource of Australian plant names, and What's Its Name ?". Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 3 Septiembre 2007. Naala idi 9 Septiembre 2007.
* Chapman, Arthur (1991). *Australian Plant Name Index (Australian Flora and Fauna Series **12—15**)*. Canberra: Australian Government Publishing Service.

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a website ti Australian Plant Name Index (APNI) — *napno a naisalaysayan a panagbiruk.*
# Tribu (biolohia)

|
Biag
Dominio
Pagarian
Pilo
Klase
Urnos
Pamilia
Henero
Sebbangan |
| --- |
| Ti panagsisinnaruno ti biolohiko a pannakaidasig dagiti walo a kangrunaan a taksonomiko a ranggo. Dagiti bassit a naipakatengngaan a pannakairanggo ket saan a naipakita. |

Iti biolohia, ti **tribu** ket isu ti taksonomiko a ranngo a nagbaetan ti pamilia ken ti henero. Daytoy ket maburikan iti baba dagiti ranngo iti pamilia nga addaan kadagiti nagan a naala manipud iti pamilia, a kas ti subpamilia. Daytoy ket masansan a nabingbingay kadagiti **subtribu**.

Iti soolohia, adda met dagiti kas pagarigan a mangiraman kadagiti tribu ti Caprini (dagiti kalding-antilope), Hominini (hominins), Bombini (dagiti alimbubuyog), ken Thunnini (dagiti tuna). Ti pagalagadan a panangipatingga ti nagan para iti soolohiko a tribu ket "-ini". Ti tribu Hominini ket nabingbingay kadagiti subtribu babaen dagiti dadduma a sientista; ti subtribu Hominina ket isun ti mangbukel iti "tattao". Ti pagalagadan a panangipatingga para iti nagan ti soolohiko a subtribu ket "-ina".

Iti botanika, dagiti kas pagarigan ket mangiraman kadagiti tribu ti Acalypheae ken Hyacintheae. Ti pagalagadan a panangipatingga para iti nagan ti botaniko a tribu ket "-eae". Ti tribu Hyacintheae ket nabingbingay kadagiti subtribu, a mairaman iti subtribu Massoniinae. Ti pagalagadan a panangipatingga para iti nagan ti subtribu ket "-inae".

## Kitaen pay

* Biolohiko a pannakaidasig

## Dagiti nagibasaran
# Binomio a nomenklatura

Ti **binomio a nomenklatura** (wenno **dua-nagan a nomenklatura**) ket isu ti pormal a sistema a panagnagan kadagiti sebbangan kadagitiamin a sibibiag a banag babaen ti panangited iti tunggal maysa iti nagan a binuklan ti dua a paset, dagitoy dua a nagan ket agus-usar kadagiti porma ti Latin a gramatika, urayno bamalin a maibatay dagitoy manipud kadagiti sabali a pagsasao. Dagiti kastoy a nagan ket tinawtawagan ti **dua a nagan** , ti **sientipiko a nagan**; wenno tinawtawagan pay daytoy ti saan a pormal a **nagan a Latin**. Ti umuna apaset ket mangilasin ti henero a pakaitagikuaan ti sebbangan; ti maikadua a paset ket pakailasinan ti sebbangan iti kaunegan ti henero. Kas pagarigan, ti tattao ket tagikua ti henero ti *Homo* ken iti kaunegan ti henero ti sebbangan ti *Homo sapiens*. Ti *pormal* a pangyuna daytoy a sistema itipananginagan kadagiti sebbanagn ket naipammadayaw iti Sueko a sientista ani Carl Linnaeus, a nagtaudan kadagiti obrana iti *Species Plantarum* idi 1753.

## Dagiti nota ken nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti Panagamiris ti Bilohiko a Nomenklatura
* Thi Pagsasao ti Hortilultura Naiyarkibo 2005-03-06 iti Wayback Machine
* Crinan, Alexander, ed. (2007), *Plant Names : Ti Alagaden para iti Hortikulturo, Agimungmungoy, Hardinero ken dagiti Estudiante* (PDF), Horticultural Taxonomy Group, Royal Botanic Garden Edinburgh, naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2011-07-04, naala idi 4 Hunio 2011
# Alkohol

Ti hidroksilo (OH) a makaannong a grupo nga adda iti piansa nga anggulo, iti kadawyan a molekula ti alkohol
Ti Bola ken sugkil a modelo ti hidroksilo (OH) a makaannong a grupo iti maysa a molekula ti alkohol. Dagiti tallo nga "R" ket para kadagiti karbon a subtituento wenno dagiti atomo ti hidroheno.
Iti kimika, ti maysa nga **alkohol** ket ti maysa a organiko a kompuesto a ti hidroksilo a makaannong a grupo (-OH) ket napiansaan iti maysa nga atomo ti karbon. Iti naisangayan, daytoy a tengnga ti karbon ket nasken a nasagepsepan, nga addan ti agmaymaysa kadagiti bed piansa kadagiti tallo a sabali nga atomo.

Ti maysa a nangruna a klase dagiti alkohol ket dagiti simple nga asikliko nga alkohol, ti sapasap a pormulana ket CnH2n+1OH. Kadagita, ti etanol (C2H5OH) ket isu ti kita ti alkohol a mabirukan kadagiti mainum nga alkohol, ken iti kadawyan a panasao ti balikas nga *alkohol* ket naisangayn a manguto iti etanol.

Dagiti dadduma pay nga alokohol ket kadawyanda a naipalpalawag nga addaan iti mangipalawag a pangilasin, a kas iti *isopropil nga alkohol* (*propan-2-ol*) wenno *alkohol ti kayo* (*metil nga alkohol*, wenno metanol). Ti suldong nga *-ol* ket agparang iti kimiko a nagan ti IUPAC kadagiti amin a sustansia nga ayan ti hidroksilo a grupo ket isu ti makaannong a grupo nga addaan iti kangatuan a prioridad; kadagiti sustansia nga dagiti kangatuan a grupo ti prioridad ket adda ti panagisaruno ket *hydroxy-* ket agparangto ti nagan nga IUPAC . Ti suldong nga *-ol* kadagiti saan a sistematiko a nagan (kas ti parasetamol wenno colesterol) ket kadawyan pay a manginagan a ti sustansia ket mangiraman ti hidroksilo a makaannong a grupo ken isunga mabalin a maibaagaan a kas maysa nga alkohol. Ngem adu met dagiti sustansia, a naisangsangyan kadagiti asukar (kas pagarigan glukosa ken sukrosa) ket aglaon ti hidroksilo a makaannong a grupo a saan nga agus-usar ti suldong.

Iti inaldaw a biag ti "alkohol" nga awan ti ania man a kualipikasionna ket kadawyan a mangibaga ti etanol, wenno ti naibatay ti etanol a mainum (a kas iti panangibaga iti "abuso ti alkohol").

## Dagiti nota

## Dagiti nagibasaran

* Metcalf, Allan A. (1999). *The World in So Many Words*. Houghton Mifflin. ISBN 0-395-95920-9.

## Dagiti akinruar a silpo

* Dagiti midia a mainaig iti Alkohol iti Wikimedia Commons
* Alkohol (Etanol)
# Malaria

| Malaria |
| --- |
| *Pannakaidasig ken dagiti akin-ruar a rekurso* |
| Dagiti singsing a porma ken dagiti gametositos iti *Plasmodium falciparum* iti dara ti tao. |
| ICD-10 | B50 |
| ICD-9 | 084 |
| OMIM | 248310 |
| DiseasesDB | 7728 |
| MedlinePlus | 000621 |
| eMedicine | med/1385 emerg/305 ped/1357 |
| MeSH | *C03.752.250.552* |

Ti **Malaria** ket ti maysa nga inaw-awit ti lamok a makaalis a sakit a makaapekto iti tattao ken dagiti dadduma nga ayup. Agpataud ti malaria kadagiti simtoma a kadawyan a mangiraman ti gurigor, bannog, sarua, ken dagiti sakit ti ulo. Kadagiti nakaro a kaso, makapataud daytoy iti duyaw a kudil, kissiw, koma, wenno patay. Kadawyan a mangrugi dagiti simtoma iti sangapulo aginggana iti limapulo nga aldaw kalpasan a makagat ti naimpektuan a lamok. No saan a nasayaat a maagasan, mabalin a masublian dagiti tattao iti daytoy a sakit kalpasan dagiti mapalabas a bulan. Kadagiti malasatan iti maysa nga impeksion, makapataud daytoy kadagiti saan unay a nakaro a simtoma kadagiti maimpeksionan mamen. Maawan daytoy a sangkapaset a resistansia kadagiti mapalabas a bulan aginggana kadagiti tawen no ti maysa a tao ket addaan iti agtultuloy a pannakaisarang iti malaria.

## Dagiti nagibasaran

### Dagiti taudan

* WHO (2010). Guidelines for the Treatment of Malaria (PDF) (Reporta) (2nd nga ed.). World Health Organization. ISBN 978-92-4-154792-5. Naiyarkibo manipud iti kasisigud (PDF) idi 2015-04-22. Naala idi 2021-07-14.
* Schlagenhauf-Lawlor P (2008). *Travelers' Malaria*. PMPH-USA. ISBN 978-1-55009-336-0.

## Adu pay a mabasbasa

* de Kruif P (1926). "X Ross vs. Grassi: Malaria". *Microbe Hunters*. Blue Ribbon Books (iti Ingles). New York: Harcourt Brace & Company Inc. pp. 208–310. Naala idi Oktubre 14, 2020.
* Bynum WF, Overy C, dagiti ed. (1998). *The Beast in the Mosquito: The Correspondence of Ronald Ross and Patrick Manson*. Wellcome Institute Series in The History of Medicine (iti Ingles). Rodopi. ISBN 978-90-420-0721-5.
* *Guidelines for the treatment of malaria* (maika-3 nga ed.). World Health Organization. 2015. ISBN 978-92-4-154912-7.
* Jarvis B (29 Hulio 2019). "How Mosquitoes Changed Everything" (iti Ingles). Naala idi 8 Agosto 2019.
* "Tightening the handle on malaria". *Nature Methods* (Editorial) (iti Ingles). **16** (4): 271. 28 Marso 2019. doi:10.1038/s41592-019-0390-2. PMID 30923375. A day dedicated to raising awareness of the disease is a good opportunity to ask how far malaria research has come and which methods are needed for further breakthroughs.

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Malaria iti Wikimedia Commons

* Malaria iti Curlie (iti Ingles)
* sitio ti WHO iti malaria
* sitio ti UNHCO iti malaria
* Global Malaria Action Plan (2008)
* Doctors Without Borders/Médecins Sans Frontières – pampanid ti pakaammo ti *Malaria*
* WHO/TDR Malaria Database babaen ti Wayback Machine
* KOntra-malaria ken ti matalinaay a panagrang-ay
* Worldwide Antimalarial Resistance Network (WWARN)
# World Checklist of Selected Plant Families

Ti **World Checklist of Selected Plant Families** (kadawyan a maipangyababa iti **WCSP**) ket ti maysa nga "internasional a kolaboratibo a programa a mangited iti kaudian a rinepaso dagiti agkakadua ken dagiti naipablaak a kapanunotan iti naawat a sientipiko a nagnagan ken dagiti sinonimo kadagiti napili a pamilia ti mula." Tinaripato babaen ti Royal Botanic Gardens, Kew, daytoy ket magun-od iti online, a mangipalubos kadagiti panagbiruk para kadagiti nagan dagiti pamilia, dagiti henero ken dagiti sebbangan, ken ti abilidad nga agpartuat kadagiti listaan iti panangisagana.

Tugotan ti proyekto ti pakasaritaanna iti obra a naaramid kadagiti tawen ti 1990 babaen ti agsuksukimat iti Kew a ni Rafaël Govaerts iti maysa a listaan iti panangisagana iti henero ti *Quercus*. Inimpluensiaan babaen ti Global Strategy for Plant Conservation, dimmakel ti proyekto. Manipud idi Enero 2013, nairamanen dagiti 173 a pamilia dagiti agbukel a mula. Kompleto ti panagsakup dagiti pamilia ti monocotyledon; ken agdama a mainaynayon dagiti sabali a pamilia.

Adda pay maysa a komplementario a proyekto a tinawtawagan iti International Plant Names Index (IPNI), a nairaman pay ti Kew. Mangigandat ti IPNI a mangited kadagiti salaysay iti pablaak ken saan a mangigandat a mangikeedeng no ania dagiti maawat a nagan ti sebbangan. Kalpasan ti pannakataktak iti maysa a tawen , dagiti kabarbaro a naipablaak a nagan ket automatikoda a mainayon manipud iti IPNI iti WCSP. Ti WCSP pay ti maysa kadagiti gapuanan dagiti database para iti The Plant List, a pinartuat babaen ti Kew ken ti Missouri Botanical Garden, a naluktan idi 2010.

## Kitaen pay

* Australian Plant Name Index
* Plants of the World Online
* The Plant List
* Tropicos
* Wikispecies

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a website
# Barcode of Life Data System

Ti **Barcode of Life Data System** (a kadawyan a naamammoan a kas **BOLD** wenno **BOLDSystems**. Ilokano: *Sistema ti Datos para iti Panag-Barcoding ti Biag*) ket maysa a web platform a naipangpangruna iti DNA barcoding. Dayta ti maysa a *cloud-based data storage* ken *analysis platform* a naparang-ay iti Centre for Biodiversity Genomics idiay Ontario, Kanada. Naglaon daytoy iti uppat a kangrunaan a modulo: (1) maysa a datos a portal, (2) maysa nga edukasion a portal, (3) maysa a rehistro dagiti BIN (dagiti maipagarup a sebbangan), ken (4) maysa a *workbench*, para iti panagurnong ken panangusig iti datos, a mangipaay iti *online platform* para iti panangusig kadagiti panagsasaruno ti DNA.

Manipud idi nairugi idi 2005, nalawlawagan ti BOLD tapno mangipaay iti nadumaduma a pakausaran a pakairamanan ti panagurnos, panangvalidar, panangkita ken panangipablaak kadagiti datos. Ti kaudian a bersion ti sistema, bersion 5, ket nairuar idi 2024. Ti bersion 4, a nairuar idi 2017, ket nangyeg iti sumagmamano a panagbalbaliw a mangsuporta iti panagurnong ken panangusig iti datos, ngem nairaman pay ti baro a panagandar a mangpasayaat iti pannakaiwaras, panangdakamat, ken panangilawlawag iti datos. Sakbay ti Nobiembre 16, 2020, naglaon ti BOLD kadagiti panagsasaruno dagiti barcode para iti 318,105 a pormal a nadeskribir a sebbangan a saklawen dagiti ayup, mula, fungus, ken protista (nga addaan iti ~8.9 a milion a espesimen).

Ti BOLD ket nawaya a magun-odan ti asinoman a managsirarak nga interesado iti DNA barcoding. Babaen ti panangipaay kadagiti espesialista a serbisio, makatulong daytoy iti pannakaipablaak dagiti rekord a mangtungpal kadagiti pagalagadan a kasapulan tapno manggun-od iti BARCODE a panangilasin kadagiti internasional a database ti panagsasaruno dagiti nukleotido. Gapu iti *web-based delivery* ken ti nalaka a *data security model*na, nasayaat met ti kasasaadna a mangsuporta kadagiti proyekto a pakairamanan dagiti nalawa a panagkaykaysa iti panagsukisok.

Ti data a naipablaak iti BOLD ket nangruna a nagtaud iti proyekto a BARCODE 500K nga impatungpal ti International Barcode of Life (iBOL) Consortium manipud 2010 agingga iti 2015. Nairanta dayta iti pananggun-od iti impormasion maipapan iti DNA barcode a nairekord iti 5M a specimen a mangirepresentar iti 500K a sebbangan ti ayup. Ti amin a panangkolekta kadagiti specimen, panangikeddeng iti panagsasaruno, ken panangurnos iti impormasion, ket tinulongan ti adu a sientista, katrabahuan ken pasilidad manipud kadagiti nasion iti intero a lubong. Ti panagurnong ti impormasion paaduenna ti kinaumiso ti panangilasin iti barcode ti DNA ken pasayaatenna ti pananggun-od ti panag-barcode ti biag.

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a website

Plantilia:Bioinpormatika
# EPPO Code

Ti maysa nga **EPPO code** (kodigo ti EPPO), dati nga ammo a kas **Bayer code**, ket ti maysa a naikodigo a pangilasin nga inus-usar babaen ti European and Mediterranean Plant Protection Organization (EPPO), iti maysa a sistema a naidesinio tapno naisangayan a mailasin dagiti organismo – kas dagiti mula, peste ken dagiti patoheno – a nangruna iti agrikultura ken panagsalaknib iti apit. Dagiti kodigo ti EPPO ket dagiti bugas a komponente iti maysa a database dagiti nagan, iti sientipiko ken bernakular. Uray no kasisigud nga inrugi babaen ti Bayer Corporation, ti opisial a listaan dagiti kodigo ket tinartaripato itan babaen ti EPPO.

## Database ti kodigo ti EPPO

Amin dagiti kodigo ken dagiti mainaig a nagnaganda ket mairaman iti database (EPPO Global Database). Iti dagup, adda dagiti sumurok a 68,500 a sebbangan a nailista iti database ti EPPO, a mairaman dagiti:

* 36,000 a sebbangan dagiti mula (kas dagiti naimuyong, dagiti atap a mula ken dagiti dakes a ruot)
* 24,000 a sebbangan dagiti ayup (kas dagiti insekto, dagiti kagaw, dagiti nematoda, dagiti rodensia), dagiti ahente ti biocontrol
* 8,500 a sebbangan dagiti mikroorganismo (kas dagiti bakteria, fungi, dagiti birus, dagiti viroid ken dagiti kapada ti birus)

Mailasin dagiti mula babaen ti lima-letra a kodigo, dagiti sabali nga organismo ket babaen ti innem-letra a kodigo. Kadagiti adu a kaso ti kodigo ket mnemoniko a pangyabaan ti sientipiko a nagan iti organismo, a naiyaon manipud iti umuna kadagiti tallo wenno uppat a letra iti henero ken ti umuna kadagiti dua a letra iti sebbangan. Kas pagarigan, ti mais (*Zea mays*), ket naikeddeng iti kodigo iti "ZEAMA"; ti kodigo para iti peste ti patatas (*Phytophthora infestans*) ket "PHYTIN". Ti naisangayan ken natalinaay a kodigo para iti tunggal maysa nga organismo ket mangited iti maysa a pamay-ay iti ababa a panangisurat iti pannagirehistro ti sebbangan. Mangliklik ti kodigo ti EPPO kadagiti adu a problema a pinataud babaen dagiti rebision dagiti sientipiko a nagan ken taksonomia a masansan a pagresultaan dagiti sabali a sinonimo a maus-usar para kadagiti agpapada a sebbangan. No agbaliw ti taksonomia, agtalinaay ti kodigo ti EPPO. Ti sistema ti EPPO ket inus-usar babaen dagiti gunglo ti gobierno, dagiti ahensia ti konserbasion, ken dagiti agsuksukisok.

### Pagarigan

| Taksonomiko a ranggo | Pagarigan a takson | Kodigo ti EPPO |
| --- | --- | --- |
| Pagarian | Animalia | **1**ANIM**K** |
|  Pilo | Arthropoda | **1**ARTH**P** |
|  Subpilo | Hexapoda | **1**HEXA**Q** |
|  Klase | Insecta | **1**INSE**C** |
|  Urnos | Hemiptera | **1**HEMI**O** |
|  Sub-urnos | Sternorrhyncha | **1**STER**R** |
|  Pamilia | Aleyrodidae | **1**ALEY**F** |
|  Henero | *Bemisia* | **1**BEMI**G** |
|  Sebbangan | *Bemisia tabaci* | BEMITA |

## Dagiti akinruar a silpo

* EPPO Global Database (lookup EPPO codes)
* EPPO Data Services (download EPPO codes)

## Dagiti nagibasaran
# FloraBase

Ti FloraBase ket timaysa a maserrekan iti publiko a naibatay iti web a database iti flora ti Akilaud nga Australia. Daytoy ket mangited iti autoritatibo a sientipiko a pakaammo kadagiti 12,978 a takson, a mairaman dagiti deskripsion, mapmapa, laladawan, kasasaad ti konserbasion ken dagiti salaysay a maipanggep iti nomenklatura. Nairehistro pay dagiti 1,272 a gangganaet a takson (dagiti naturalisado a peste a ruot).

Agala ti sistema iti datos manipud kadagiti agasmang ti datos a mairaman ti Census of Western Australian Plants ken ti database ti espesimen ti Western Australian Herbarium dagiti ganggani a 725,000 a napasingkedan nga urnong ti mula. Pinatpataray daytoy babaen ti Herbario ti Akinlaud nga Australian iti kaunegan ti Departmento dagiti Parke ken Kaatapan. Napundar daytoy idi Nobiembre 1998.

Iti tarabay iti pannakaiwarwarasna, agus-usar daytoy iti kombinasion iti IBRA bersion 5.1 dagiti dagiti botanikal a probinsia ni John Stanley Beard.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* Opisial a website ti **FloraBase**
# Flora of North America

Ti Flora of North America North of Mexico (Flora ti Amianan nga Amerika Amianan ti Mehiko) (kadawyan a maibagbaga a kas ti FNA) ket ti adu a tomo nga obra a mangipalawag kadagiti patneng a mula iti Amianan nga Amerika. Kaaduan dagiti flora ket magun-od itan iti online. Manamnama daytoy a mangpunno kadagiti 30 a tomo intono malpas ken isunto ti umuna nga obra a mangtrato iti amin nga ammo a flora iti amianan ti Mehiko.

Daytoy ket kolaboratibo dagiti sumurok a 800 a mannurat, nga agtitinulong manipud iti web.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

* **Flora of North America** — website
# Global Biodiversity Information Facility

Dagiti pormal a kameng wenno 'Makibinninglay' iti GBIF ket buklen dagiti pagilian, ekonomia ken dagiti sangalubongan a gunglo nga agtitinnulong a mangital-o iti nawaya a pangserrek ti datos ti biodibersidad. Mangipakita daytoy a mapa kadagiti nailian a makibinglay iti GBIF manipud idi 29 Agosto 2017.
Ti **Global Biodiversity Information Facility** (**GBIF**) ket ti maysa internasional a gunglo a mangipatengnga iti isip iti panagaramid iti sientipiko a datos iti biodibersidad a magun-od babaen ti Internet babaen ti panagusar dagiti serbisio ti web. Maited dagiti datos babaen dagiti adu a patakder manipud iti likmut iti lubong; ti arkitektura ti pakaammo ti GBIF ket mangpakabael a maserrekan ken mabirukan dagitoy a datos babaen ti bugbugtong a pagserrekan. Ti datos a magun-od babaen ti pagserrekan ti GBIF ket dagiti kangrunaan a pakaiwarasan a datos dagiti mula, dagiti ayup, fungi, ken dagiti mikrobio para iti lubong, ken ti datos dagiti sientipiko a nagan.

Ti mision ti Global Biodiversity information Facility (GBIF) ket ti mangpalaka iti nawaya ken nawaya panagserrek iti datos ti dibersidad iti sangalubongan tapno masuportaran ti matalinaay a panagrang-ay. Dagiti prioridad, nga addaan iti maysa pangiyunay-unay iti panangital-o iti pannakibinglay ken panagobra babaen dagiti kakadua, a mangiraman iti panangimobilisado iti datos ti dibersidad, panagparang-ay kadagiti protokol ken dagiti pagalagadan tapno masiguraduan ti sientipiko nga integridad ken interoperabilidad, panangipatakder iti maysa nga arkitektura ti impormatika tapno makaipalubos iti panagsisilpo dagiti nadumaduma a kita ti datos manipud kadagiti agduduma a taudan, mangital-o iti panagpatakder iti kapasidad ken mangpapardas iti panagrang-ay kadagiti ramit ti panagusig para iti mapasayaat a panagaramid iti keddeng.

Agregta ti GBIF a mangporma iti panagsisilpo nga impormatika kadagiti rekurso ti dihital a datos manipud iti ballasiw ti espektro iti biolohiko a gunglo, manipud kadagiti gene aginggana kadagiti ekosistema, ken ti mangikapet kadagitoy a banag a nangruna iti siensia, kagimongan ken ti panangitalinaay babaen ti panagusar kadagiti ramit it georeperensia ken GIS. Kumadua nga agobra daytoy kadagiti sangalubongan a gunglo a kas ti pannakikadua iti Catalogue of Life, Biodiversity Information Standards, ti Consortium for the Barcode of Life (CBOL), ti Encyclopedia of Life (EOL), ken GEOSS.

Manipud idi 2002–2014, nanggungguna ti GBIF iti maysa a prestihio a gungguna iti lugar ti impormatika ti biodibersidad, ti Premio Ebbe Nielsen, a naipategan iti €30,000 iti tinawen. Manipud idi 2018, ti GBIF Secretariat ket agdama a mangipresenta kadagiti dua a tinawen a premio: ti GBIF Ebbe Nielsen Challenge ken ti Young Researchers Award.

## Kitaen pay

* ABCD Schema
* Atlas of Living Australia (ALA)
* Australasian Virtual Herbarium (AVH)
* Darwin Core
* Global a biodibersidad

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Ladladawan manipud iti GBIF iti Wikimedia Commons

* Website ti GBIF
* Ababa a deskripsion ti GBIF
* Network ti GBIF
* Agipabpablaak iti Datos ti GBIF