# Hangul

| Hangul  |
| --- |
|  |
| Kita |  alpabeto (napasayaat)
  |
| Sasao | Koreano Cia-Cia (saan nga opisial) |
| Nagpartuat | Ti korte ti Ari Sejong ti Natan-ok |
| Panawen | 1443 aginggana ti agdama |
| ISO 15924 | `Hang, 286` |
| Turong | Agpakanawan |
| Alias ti Unicode | Hangul |
| Sakop ti Unicode | U+AC00–U+D7AF, U+1100–U+11FF, U+3130–U+318F, U+3200–U+32FF, U+A960–U+A97F, U+D7B0–U+D7FF, U+FF00–U+FFEF |
|

Ti **Hangul** (Koreano: 한글 [haːn.ɡɯl] (dengngen); naisurat a kas ti **Han-geul** idiay Abagatan a Korea), ket naamammoan pay a kas ti **Chosŏn'gŭl** (조선글) idiay Amianan a Korea, ket isu ti patneng nga abesedario ti pagsasao a Koreano. Daytoy ket napartuat idi las-ud ti Joseon a Dinastia idi 1443, ken isu pay laeng ti opisial nga abesedario ti Korea.

Ti Hangul ket maysa nga agpayso nga abesedario nga addaan kadagiti 24 a konsonante ken bokal a letletra. Nupay kasta, imbes a maisursurat nga agsasaruno a kas ti Latin nga abesedario, dagiti letra ti Hangul ket naigrupoda kadagiti kuadro, a kas ti 한 *han*, a ti tunggal maysa ket maisurat ti maysa a silaba. Urayno ti silaba a 한 *han* ket kasla agmaymaysa a karakter, daytoy ket buklen ti tallo a letra: ㅎ *h*, ㅏ *a*, ken ㄴ *n*. Ti tunggal maysa a silabiko a kuadro ket buklen ti dua aginggana ti lima a letra, a mairaman ti saan a basbassit ngem maysa konsonante ken maysa a bokal . Dagitoy a kuadro ket maurnosda iti horisontal manipud ti kanigid nga agpakanawan wenno agtakder manipud ti baba. Dagiti bilang ti mabalin a kudaro ket 11,172, ngem adda dagiti basbassit a mabalin a silaba iti Koreano, ken saan nga amin a mabalin a silaba ket rumsua. Para iti maysa a ponolohiko a panagipalpalawag, kitaen ti *Koreano ponolohia*.

## Nagnagan

### Opisial a nagnagan

Ti balikas a *hangeul,* a naisurat iti Hangul
#### Abagatan a Korea

* Ti moderno a nagan a *Hangul* (한글) ket inaramid idi babaen ni Ju Sigyeong idi 1912. *Han* (한) a kayatna sawen ket "nalatak" iti duog a Koreano, bayat a ti *geul* (글) ket isu ti patneng a Koreano a balikas para iti "sinuratan". Ti *Han* ket mabalin pay a maawatan a kas ti Sino-Koreano a balikas ti 韓 "Koreano", tapno ti nagan ket mabalin a mabasa a kas "Koreano a sinuratan" ken kas pay ti "nalatak a sinuratan".Ti 한글 ket binalbalikas iti [hanɡɯl] ken daytoyen ket naromanisado kadagiti sumaganad a pamay-an:
	+ *Hangeul* wenno *han-geul* iti Nabaliwan a Romanisasion iti Koreano, nga isu ti inus-usar ti gobierno ti Abagatan a Korea kadagiti amin a pablaak ti Ingles ken agpagparegget para kadagiti amin a pamay-an.
	+ *Han'gŭl* iti McCune–Reischauer a sistema. No mausar a kasla Inggles a balikas, daytoy ket maipapaay nga awan kadagiti diakritiko: Ti *hangul,* ket kaykanayon a naipaddel a letra a kas *Hangul.* Kastoy ti agparparang kadagiti kaaduan a diksionario ti Ingles.
	+ *Hankul* iti Yale a Romanisasion, ti sistema a maisingasing para kadagiti teknikal a lingnguistiko a panagadal.

#### Amianan a Korea

* Ti Amianan a Korea ket kinaykayatna a tawtawgan daytoy ti *Chosŏn'gŭl* (조선글; [tɕosʌnɡɯl]) para kadagiti rason a mainaig kadagiti nadumaduma a nagnagan iti Korea wenno *uri kŭlcha* (우리 글자; "dagiti karaktertayo") a kas ti maysa a panangiyebkas ti [[nasionalismo ti Koreano nga etniko].

### Kasisigud a nagan ti Hunminjeongeum

* Ti kasisigud a nagan idi ket ti *Hunminjeongeum* (훈민정음; 訓民正音; kitaen ti *pakasaritaan).* Gapu kadagiti saan a panagkayat kadagiti nagan a *Hangeul,* *Chosŏn'gŭl,* ken *urigeul* (우리글) (kitaen dita baba) babaen [[dagiti Koreano idiay Tsina], ti saan a nadayeg nga ababa a porma ti *jeongeum* ket mabalin a mausar a kas maysa nga awan panirigan a nagan kadagiti sumagmamano nga internasional a kontesto.

### Dadduma pay a nagnagan

Manipud idi nasapa a maikaduapulo a siglo, ti Hangul idi ket naindakdaksan a kas nagubsang babaen dagiti literato a napilpili a nagkaykayat ti tradisional a hanja a sistema ti panagsurat. Inik-ikkanda ti nagnagan a kas:

* *Achimgeul* (아침글 "ti panagsurat a mabalin nga adalen ti maysa a bigat")
* *Gugmun* (Hangul: 국문, hanja: 國文 "nailian a sinuratan")
* *Eonmun* (Hangul: 언문, hanja: 諺文 "bernakular a sinuratan")
* *Amgeul* (암글 "women's script"; naisurat pay iti *Amkeul* 암클). *Am* (암) ket ti maysa a pasaruno a mangipakpakita ti maysa a pangnagan ket para iti babai
* *Ahaetgeul* wenno *Ahaegeul* (아햇글 wenno 아해글 "sinuratan ti ubbing")

Nupay kasta, dagitoy a nagnagan ket duogen tattan, gaputa ti panag-usar ti hanja iti panagsurat ket nagbalinen a manmano idiay Abagatan a Korea ken kompleto a naikkaten idiay Amianan a Korea.

## Pakasaritaan

Ti panid manipud ti *Hunmin Jeong-eum Eonhae*. Ti Hangul-laeng a batong, maikatlo manipud ti kanigid (나랏말ᄊᆞ미), ket adda ti resina nga aweng kadagiti diakritiko iti kanigid dagiti silaba muton.
Ti Hangul ket inwarragawag idi babaen ni Sejong ti Natan-ok, ti maikapat nga ari ti Joseon a Dinastia. Ti Salas dagiti Mainugot (*Jiphyeonjeon*, 집현전) ket kankanayon a naipammadayawan para iti obra.

Ti gandat ket nalpas idi kaladawan ti Disiembre 1443 wenno Enero 1444, ken naipalplawagan idi 1446 iti maysa a dokumento a natituluan iti *Hunmin Jeongeum* ("Dagiti Husto nga Uni para iti Edukasion ken ti Tattao"), nga isu pay daytoy ti nakanaganan ti abesedario. Ti petsa a pannkaipablaak ti *Hunmin Jeong-eum,* ket Oktubre 9, ket nagbalin a ti Aldaw ti Hangul idiay Abagatan a Korea. Ti kapadana daytoy idiay Amianan a Korea, ket ti Aldaw ti Chosongul, iti Enero 15.

Dagiti nadumaduma panagipagpagarup a maipanggep ti pamay-an a pannakapartuat ket naipaiddan babaen ti pannakaduktal idi 1940 iti 1446 *Hunmin Jeong-eum Haerye* ("*Hunmin Jeong-eum* Panangipalpalawag ken dagiti Kas Pagarigan"). Daytoy a dokumento ket nangipalpalawag ti daremdem dagiti konsonante a letra segun dagiti artikulatorio a ponetiko ken dagiti bokal a letra segun dagiti pamunganayan iti *yin* ken *yang* ken tunos ti bokal.

Iti panangipalplawag ti kammasapulan para iti baro a sinuratan, ni Ari Sejong ket nangipalpalawag a ti pagsasao a Koreano ket naibatay idi ti sabali manipud ti Insik; ti panagusar kadagiti Insik a karakter (a naam-ammuan iti hanja) iti panagsurat ket narigat para kadagiti kadawyan a tao a dagiti laeng pribilihio nga aristokrato (*yangban*, 양반), a kadawyan a lallaki, ti mabalin a nalaing nga agbasa ken agsurat. Ti kaaduan kadagiti Koreano idi ket saan a makabasa wenno makasurat sakbay ti pannakaaramid ti Hangul.

## Dagiti nagibasaran

* Chang, Suk-jin (1996). "Scripts and Sounds". *Korean*. Philadelphia: John Benjamins Publishing Company. ISBN 1-55619-728-4. (Volume 4 of the *London Oriental and African Language Library*).
* Hannas, William C (1997). *Asia's Orthographic Dilemma*. University of Hawaii Press. ISBN 0-8248-1892-X.
* Young-Key, Kim-Renaud, ed. (1997). *The Korean Alphabet: Its History and Structure*. University of Hawai`i Press. ISBN 978-0-8248-1723-7.
* Lee, Iksop; Ramsey, Samuel Robert (2000). *The Korean Language*. SUNY Press. ISBN 978-0-7914-9130-0.
* "Hangeul Matchumbeop". The Ministry of Education of South Korea. 1988. Naiyarkibo manipud iti kasisigud idi 2006-11-10. Naala idi 2012-08-31.
* Sampson, Geoffrey (1990). *Writing Systems*. Stanford University Press. ISBN 978-0-8047-1756-4.
* Silva, David J. (2002). "Western attitudes toward the Korean language: An Overview of Late Nineteenth and Early Twentieth-Century Mission Literature" (PDF). *Korean Studies*. **26** (2): 270–286. doi:10.1353/ks.2004.0013.
* Sohn, Ho-Min (2001). *The Korean Language*. Cambridge Language Surveys. Cambridge University Press. ISBN 978-0-521-36943-5.
* Song, Jae Jung (2005). *The Korean Language: Structure, Use and Context*. Routledge. ISBN 978-0-203-39082-5.

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Hangul iti Wikimedia Commons

* Koreano nga abesedario ken pannkabalikas pronunciation babaen ti Omniglot
* Linguistiko ken Pilosopiko a Tataudan ti Koreano nga Abesedario (Hangul)