# Roma

| Roma |
| --- |
| **Comune** |
| Roma Capitale |
| Dagiti pakaimatangan ti Roma: ti ngato a kanigid a ladawan ket ti Koliseo, sarunuen (kanigid nga agpakanawan) babaen ti Monumento para kenni Vittorio Emanuele II, ti Piazza della Repubblica, ti Castel Sant'Angelo, ti Ubbog ti Trevi, ti simborio iti Basilioka ni Santo Pedro ken ti tangatang a panakakita ti pakasaritaan a sentro ti siudad |
| Wagayway |
| Parbo a nagan: Ti Agnanayon a Siudad, Caput Mundi, ti Siudad dagiti pito a turod |
| RomaLokasion ti Roma idiay Italia |
| Nagsasabtan: ﻿ / ﻿ |
| Pagilian | Italia |
| Rehion | Lazio |
| Probinsia / Metropolitano a siudad | Roma (RM) |
| Gobierno |
|  • Mayor | Gianni Alemanno (PDL) |
| Kalawa |
|  • Dagup | 1,285.31 km2 (496.26 sq mi) |
| Kangato | 20 m (70 ft) |
| Populasion (Disiembre 2010) |
|  • Dagup | 2,761,477 |
|  • Densidad | 2,100/km2 (5,600/sq mi) |
| Nagan dagiti umili | Romano |
| Sona ti oras | UTC+1 (CET) |
|  • Kalgaw (DST) | UTC+2 (CEST) |
| Kodigo ti koreo | 00100; 00121 aginggana 00199 |
| Kodigo ti panagtawag | 06 |
| Patron a santo | San Pedro ken San Pablo |
| Aldaw ti santo | 29 Hunio |
| Website | Opisial a website |
| [urnosen iti Wikidata] |

Ti **Roma** (Panangibalikas nga Ingles: /ˈroʊm/; Italiano: *Roma* panangibalikas [ˈroːma] (dengngen); Latin: *Rōma*) ket maysa a siudad ken naipangpangruna a *komuna* ("Roma Capitale") idiay Italia. Ti Roma ket isu ti kapitolio iti Italia, ti kapitolio iti Lazio (Latin: *Latium*) ken ti kangrunaan nga ili iti Probinsia iti Roma. Nga addaan iti agarup ar 2.7 riwriw nga agtaeng 1,285.3 km2 (496.3 sq mi), isu pay daytoy ti kadakkelan ken kaaduan apopulasion a siudad ken *komuna* iti daytoy a pagilian. Daytoy a siudad ket mabirukan idiay tengnga a laud a paset iti Italiano a Peninsula, idiay Karayan Tiber ti uneg ti Lazio a rehion iti Italia.

Ti pakasaritaan ti Roma sangadpaenna ti dua ken kagudua a ribo a tawtawen. Isu idi ti kapitolio a siudad ti Romano a Pagarian, ti Romano a Republika ken ti Romano nga Imperio, nga isu ti dominante a kabilegan idiay Lumaud Europa ken dagiti dagdaga a nabeddengan ti Mediterraneo para iti sumurok a pito gasut a tawtawen manipud idi umuna a siglo BC aginggana idi maika-7 a siglo AD ken daytoy a siudad ket naipammategan a kas maysa a nakaipasngayan iti lumaud a sibilisasion. Manipud idi umuna a siglo AD, ti Roma ket isun ti tugaw iti Papa ken, kalpasan ti gibus iti Bisantino a dominasion, idi maika-18 a siglo nagbalin daytoy a kapitolio dagiti Papa nga Estado, a nagbayag daytoy aginggana idi 1870. Idi 1871 ti Roma ket nagbalin a kapitolio iti Pagarian iti Italia, ken idi 1946 ti kapitolio iti Italiano a Republika.

Kalpasan dagiti Tengnga a Panawen, ti Roma ket tinurayan babaen dagiti papa a kas ni Alejandro VI ken Leon X, a nagbaliw iti siudad iti maysa kadagiti kangrunaan a sentro iti Italiano a Renasimiento, a nairaman ti Florencia. Ti agdama a bersion iti Basilika ni San Pedro ket inpatakder idi ken ti Kapilia Sistina ket pinintaan babaen ni Michelangelo. Dagiti nalatak nga artista ken arkitekto, a kas ni Bramante, Bernini ken Rafael ket nagtaengda idiay Roma, nga isuda ket nagparawad kadagiti Renasimiento ken Baroko nga arkitektura.

Ti Roma ket nairanggo idi ti GaWC idi 2010 a kas maysa a beta+ a sanglubongan a siudad, ken ti pay maika-28 a kangrunaan a sangalubongan a siudad. Idi 2007, ti Roma ket isu idi ti Maika-11 a kaaduan a nabisbisita a siudad iti lubong, maika-3 a kaaduan a nabisbisita iti Kappon ti Europa, ken ti kadayegan a papanan dagiti turista idiay Italia. Ti siudad ket maysa kadagiti kaballigian a "pabrika" iti Europa, kadagiti termino a kadayaw ken puonan. Ti naipakasaritaan a sentrona ket inlista babaen ti UNESCO a kas maysa a Tinawtawid a Lugar iti Lubong. Dagiti monumento ken dagiti museo a kas dagiti Batikano a Museo ken ti Koliseo ket dagiti 50 a kaaduan a papanan a mabisbisita dagiti turista iti lubong (ti Dagiti Batikano a Museo a naka-awawat kadagiti 4.2 a riwriw a turista ken ti Koliseo ket naka-awawat kadagiti 4 a riwriw a turista iti tungngal maysa a tawen). Ti Roma ket nangsangaili idi ti Kalgaw nga Olimpiada ti 1960.

## Etimolohia

No ti maipanggep a taudan ti nagan a *Roma* adda dagiti nadumaduma a hipotesis a naibagnabaga. Ti kangrunaan ket dagiti sumaganad are the following:

* Manipud iti *Rommylos* (Romulus), tinaudan ni Ascanius ken nangbangon ti sudad;
* Manipud ti *Rumon* wenno *Rumen*, arkaiko a nagan ti Tiber, ken nagtaudan ti adda met laeng nga isu a ramut a kas ti Griego a berbo ti ῥέω (rhèo) ken ti Latin a berbo ti *ruo*, a kaibuksilan dagitoy dua ket "agayus";
* Manipud ti Etruskano a balikas ti *ruma*, a ti ramutna ket ti \*rum- "mungay", a mabalin a mangitudo ti totem a lobo a nangampon ket nagpaspasuso dagiti singain a kognado nga agnagan ti Romulus ken Remus, wenno ti sukog dagiti turod ti Palatino ken Aventino;
* Manipud ti Griego a balikas ti ῤώμη (rhòme), a kayatna asaoen ket *kapigsa*.

## Pakasaritaan

### Kasapaan a pakasaritaan

Adda ti arkeolohiko nga ebidensia ti panagsakup ti tao iti lugar a Roma manipud idi 14,000 a tawtawen, ngem ti napuskol a tuon ti ub-ubing a rugrugit ket ilemmengna dagiti lugar ti Palaeolitiko ken Neolitiko. Adda dagiti ebisensia ti bato a ramramit, banga ken dagiti bato nga armas a mangikeddeng ti saan a basbassit ngem 10,000 a tawtawen a kaada ti tao. Adda dagiti nakalkali a mangsuporta ti panirigan a ti Roma ket dimakkel manipud kadagiti pastoral a pagtaengan idiay Turod Palatino a nabangon idiay ngato ti lugar iti masakbayan a Romano a Timpuyogan. Bayat nga adda met dagiti arkeologo a sumupsuppiat a ti Roma ket nabangon iti tengnga ti maika-8 a siglo BC (ti patesa ti tradision), daytoy a petrsa ket suheto ti kontrobersia. Nupay kasta, ti bileg ti nadayeg a sarita ti naisalaysayan a pannakabangon ti Roma ket tarawidwidanna a mangilingay ti panangikaskaso manipud iti husto, ken dagiti naduduog a tinaudan.

#### Sarita ti pannakabangon ti Roma

Dagiti tradisional a sarita a a naibagbaga met laeng dagiti taga-ugma a Roamno ket nangipalpalawag ti kasapaan a pakasaritaan ti siudadda kadagiti termino iti sarita ken mito. Ti naamammuan kadagitoy a mito, ken mabalin a ti kadayegan kadagiti amin ket dagiti Romanomano a mito, ket ti istoria ni Romulus ken Remus, ti dua a singin a pinsuso babaen ti maysa a babai a lobo. Nangikeddengda a mangbangon ti maysa a siudad, ngem kalpasan ti maysa a panagringngor, ni Romulus ket pinatayna ti kabasatna alalaki. Segun kadagiti Romano nga analista, daytoy ket napasamak idi 21 Abril 753 BC. Daytoy a sarita ket nainaipada iti dua a tradision, a napasamak iti nasapsapa a panawen, nga adda ti Troiano a nagkamang a ni Aeneas ket timmalaw idiay Italia ken nakabiruk kadagiti linia ti Romano babaen ti anakana lalaki a ni Iulus, ti kabiengas ti Julio-Claudia a dinastia.
Daytoy idi ket lineppas babaen ti Romano a mannaniw a ni Virgilio idi umuna a siglo BC.

## Dagiti nagibasaran

## Dagiti akinruar a silpo

 Dagiti midia a mainaig iti Roma iti Wikimedia Commons

 Pakaammo ti panagbiahe idiay Roma manipud iti Wikivoyage (iti Ingles)

* Pagsurotan ti panagbiahe idiay Roma iti Curlie (iti Ingles)

Opisial
* Komuna ti Roma (iti Italiano)